مجله خبری تشریفات

مخالفت با یکتاپرستی
نمرود که بت‌پرستی را در قلمرو فرمانروایی خویش اشاعه داده بود با دعوت ابراهیم(ع) به یکتاپرستی مخالفت کرد. در محل فرمانروایی نمرود بت‌های طلایی و لوکس وجود داشت. وی ضمن اعتقاد و باور به بت‌ها خویش ادعای خدایی و مالکیت زمین می کرد. حضرت ابراهیم با طریق‌های متعدد عموم را به توحید و پرستش خدای یکتا دعوت تشریفات مشهد می کرد.[مستلزم منبع]

آورده شده نمرود اولیه کسی بود که با گردنکشی در روی زمین ادعای ربوبیت کرد.[۱۳]

مجادله نمرود با ابراهیم
بعد از آنکه حضرت ابراهیم(ع) دور از دیده عموم بت‌ها را ناکامی او‌را نزد نمرود بردند. ابراهیم(ع) برای ثابت خدای یگانه و رد ادعای ربوبیت نمرود با او مناظره کرد. این مناظره در حضور عموم برگزار شد. در آیه ۲۵۸ سوره بقره به مناظره حضرت ابراهیم و نمرود اشاره شد‌ه‌است.[۱۴] در‌این مناظره ابراهیم(ع) ذکر کرد خدای اینجانب می‌می‌راند و زنده می‌نماید. نمرود نیز به وی جواب اعطا کرد اینجانب هم می‌می رانم و زنده میکنم. نمرود برای آنکه ادعای خویش را در حضور عموم اثبات نماید دو زندانی را احضار کرد امر کرد یک کدام از را بکشند و دیگری را آزاد نمایند. بعد از آن حضرت ابراهیم اعلام‌کرد خدای اینجانب خورشید را از مشرق خارج میاورد تو از مغرب خارج بیاور. نمرود در جواب به‌این درخواست ابراهیم عاجز ماند. قرآن درباره برخورد نمرود از تعبیروتفسیر مبهوت شدن کافر (نمرود) به کار گیری نموده است.[۱۵]

مفسران پاسخ ابتدا نمرود را نوعی مغالطه دانسته‌اند که نمرود با به کار گیری از آن درصدد فریب عموم بود. البته ابراهیم(ع) برای بی‌تأثیر کردن دسیسه نمرود و رد ادعای وی درخواست دوم را مطرح کرد.[۱۶]

مجازات ابراهیم(ع) با حریق

مینیاتور انداختن ابراهیم(ع) به داخل حریق تاثیر محمود فرشچیان که در سال ۱۳۷۳ش خوی شد‌ه‌است.
در‌پی باخت نمرود در مناظره با ابراهیم(ع) در حضور ساکنان بابِل، نمرود به یار عموم تصمیم گرفتند ابراهیم را به منجر شکستن و توهین به خدایانشان، با حریق مجازات نمایند.[۱۷] تصمیم نمرود و بت‌پرستان در آیه ۶۸ سوره انبیاء مذکور میباشد. نمرود امر کرد مکانی را فراهم کردند و از کلیه عموم خواست هیزم برای حریق گردآوری نمایند. انباشته کردن هیزم برای مجازات ابراهیم(ع) تا آنجا برای عموم التفات پیدا کرد که بعضی از زنان نذر کردند در شکل رفع اشتباهات و شفای بیماران هیزم برای حریق زدن ابراهیم آماده نمایند.[۱۸] بر پایه ی بعضی گزارش‌ها ساکنین بابل، فرصت زمانبر را صَرف گردآوری هیزم کردند.[۱۹]

بعد از حریق زدن هیزم‌ها به باعث آنکه کسی نمی‌توانست برای صادر کردن ابراهیم(ع) مجاورت حریق گردد اورا با منجنیق به باطن حریق پرتاب کردند.[۲۰] در‌پی صادر کردن ابراهیم در حریق، به گفته قرآن حریق به دستور معبود برای وی سرد و بی‌زخم شد.[۲۱]

یکسری روز بعداز این اتفاق، نمرود از محل حریق زدن ابراهیم- که همچنان حریق در آن شعله‌ور بود- می‌سپری شد. وی با موقعیت شک وتردید ابراهیم را روءیت کرد که میان حریق نشسته میباشد. برای اینکه از شرایط ابراهیم(ع) مطمئن خواهد شد امر کرد برجی برای وی ساختند تا از بالای آن بتواند باطن شعله‌های حریق را ببیند. بعداز آنکه نمرود از تندرست ماندن ابراهیم یقین یافت به وی خاطرنشان کرد خدای تو تبارک میباشد که تو‌را از حریق مراقبت کرد. آیا می توانی از حریق خارج بیایی؟ ابراهیم اعلام کرد: آری میتوانم. نمرود مجدد سؤال کرد چنانچه در حریق بمانی به تو آسیبی می رساند؟ ابراهیم(ع) جواب بخشید: خیر. بعد از درخواست نمرود از ابراهیم برای خارج وارد شدن از حریق، وی در حالی که حریق همچنان شعله‌ور بود خارج آمد.[۲۲]

حایل الابواب
سَدُّ الاَبواب یا این که مسدود کردن درها از فضیلت ها امام علی(ع) که، رسول اکرم(ص) به دستور معبود امر به بستن دَرِ کلیه منزل‌ها به‌جز دَرِ منزل امام علی(ع) به مسجدالنبی را بخشید. تاریخ این اتفاق آیتم اختلاف میباشد. این اتفاق به‌شکل پشت سر هم در منابع شیعه و اهل سنت نقل گردیده است. امیرالمؤمنین(ع) در شورای شش‌نفره برای گزینش خلافت، بدین فضیلت خویش استناد تشریفات مشهد نموده است.

متن حدیث
قالَ رَسولُ اللّهِ(ص): سُدّوا هذه ألابوابَ غَیرَ بابِ عَلِی.

فرستاده آفریدگار(ص) فرمود: درهای مسجد را به‌جز دَرِ منزل علی، ببندید.[۱]

ماجرای بستن درها
نبی(ص) در اول روزهای ورود به شهر یثرب، مسجدی تشکیل داد که بعد ها مسجدالنبی نامیده شد. بعداز آن اتاق‌هایی متصل به مسجد برای سکونت نبی(ص) و برخی از همسران آن حضرت ساخته شد. به گذر زمان بعضی از صحابه برای خویش اتاقی در کنار مسجد ساختند. این اتاق‌ها خلال دری که به سمت خارج داشتند، دری هم به سمت مسجد داشتند و در وقت نماز، صاحبان آن‌ها از این در وارد مسجد می‌شدند و مجدد از به عبارتی در برمی‌گشتند. فرستاده(ص) به‌دستور آفریدگار مأمور شد تمامی آن درها را غیر از دَرِ منزل علی بن ابی‌طالب(ع) ببندد.

بعضی بعداز شنیدن این فرمان غمگین شدند و اعتراض کردند. حضرت فرمود: «اینجانب مأمور بستن این درها غیر از دَرِ منزل علی گردیده‌ام. شما دراین‌باره سخنانی گفتید. به خداوند قسم، اینجانب از پیش خودم به بستن یا این که باز کردن دری فرمان ندادم. اینجانب به وظیفه‌ای مأمور شدم و از آن پیروی کردم.»[۲]

برخی[۳] به عنوان مثال حکم دهنده نعمان مغربی در تفصیل الاخبار ذکر می‌نماید: عباس، عموی فرستاده به سراغ رسول(ص) رفت و اذعان کرد: عمویت و فرزندان عمویت و ابوبکر و قدمت را بازداشتن کرده و صرفا به علی اذن داده‌ای تا دَرِ منزل‌اش به مسجد گشوده باشد. فرستاده قسم و سوگند حافظه کرد که‌این امر معبود بوده میباشد.[۴] حکم کننده نعمان در مکان دیگری آورده میباشد که‌این سؤال را حمزة بن عبدالمطلب از رسول(ص) پرسید.[۵] سید جعفر مرتضی عاملی، این حرف حمزه را اعتراض به فرستاده(ص) نمی‌داند بلکه به گفته او سؤال از اسرارِ این مورد بوده میباشد.[۶]

فرصت وقوع
تاریخ ظریف رخداد بند الابواب، در منابع حدیثی و تاریخی نیامده میباشد. مجلسی، سوای معلوم کردن سال وقوع، روز عرفه را برای آن بیان نموده است.[۷] پژوهشگران مبتنی بر بیان برخی از اسامی و قراین دیگر، درباره سال وقوع این اتفاق به گمانه‌زنی پرداخته‌اند که به دو دسته تقسیم می شوند:

سال‌های نخستین سفر: بعضا با استناد به پرسش حمزه[یادداشت ۱] از فرستاده(ص) گفته‌اند که‌این حادثه در سال‌های اول هجری پیش آمده میباشد.[۸] وجود اسم رقیه دختر رسول(ص) نیز مؤیدی بر لحاظ آن‌ها میباشد. در‌این گزارش آمده که عثمان بن عفان هم درِ منزل خویش را به سوی مسجد بست و در آن فرصت رقیه همسر او زنده بود.[۹]
در سال‌های نهایی قدمت نبی(ص) و بعد از فتح مکه: اعتراض عباس عموی رسول(ص) به بستن در منزل‌اش[۱۰] حکایت از آن دارااست که‌این داستان بعد از فتح مکه بوده، چون عباس بعد از فتح مکه در مدینه مستقر گردیده‌است.[۱۱] استدلال دیگری که‌این عقیده را تقویت می‌نماید، همزمانی آن با حدیث رده میباشد[۱۲]؛ تا آنجا که برخی معتقدند این حدیث برای ثبت حدیث رده آورده شده میباشد.[۱۳] به گفته بعضا از تاریخ‌نگاران، حدیث رده در مواقع متفاوت گفته شده‌[۱۴]؛ البته پر اسم و رسم‌ترین آن بعداز نزاع تبوک بوده میباشد.[۱۵]

عبدالکریم حائری یزدی
برای دیگر کاربردها حائری یزدی (عدم وضوح‌زدایی) را ملاحظه کنید.
روضه خوان عبدالکریم حائری

داده ها شخصی
کنیه حائری
محل معاش یزد • کربلا • نجف • سامرا • قم • اراک
تاریخ وفات ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ق (۹ بهمن ۱۳۱۵ش)
محل دفن قم
شهر وفات قم
خاندان
سرشناس مرتضی حائری یزدی • مهدی تشریفات مشهد حائری یزدی
داده ها علمی
استادان سید محمد فشارکی • میرزا محمد تقی شیرازی • میرزا محمد حسن شیرازی • آخوند خراسانی • روحانی ادب الله نوری
شاگردان امام خمینی • سیدکاظم شریعتمداری • سیدمحمدتقی خوانساری •سید احمد خوانساری • سید محمد رضا گلپایگانی • محمدعلی اراکی • سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
تألیفات دُرَرُالفوائد • کتاب النکاح • کتاب الرضاع • کتاب المواریث • کتاب الصلوة
بقیه مرجع پیروی • درس دادن در حوزه علمیه
شغل‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی تأسیس حوزه علمیه قم • زعامت حوزه علمیه قم • تأسیس درمان گاه سهامیه قم • تشویق به ساختن درمانگاه فاطمی • نهاد‌گذاری عزاداری در روز ها فاطمیه دوم (اولیه تا سوم جمادی الآخر) در جمهوری اسلامی ایران • اشاعه مجالس نوحه خوانی به مکان تعزیه و مشابه خوانی • دوری از نقل مطالب فارغ از منبع در مجالس اهل بیت

عبدالکریم حائری یزدی (۱۲۷۶ـ ۱۳۵۵ق) مشهور به‌ آیت‌الله مؤسس از مراجع تبعیت شیعه، بنیانگذار و زعیم حوزه علمیه قم از سال ۱۳۰۱ش تا ۱۳۱۵ش بود.

حائری سال‌های وقت گیر در حوزه علمیه کربلا، سامرا و نجف علم آموزی کرد. وی در سال ۱۳۳۳ق/۱۲۹۳ش برای مدام به کشور‌ایران برگشت و در صدر به اداره حوزه علمیه اراک درگیر شد. آیت‌الله حائری در سال ۱۳۴۰ق (۱۳۰۱ش) به دعوت عالمان قم، به آن شهر رفت و با صورت‌دادن به حوزه علمیه قم و بر ذمه تصاحب کردن سر کردگی آن، در قم به یاد ماندنی شد.

حائری در زمان سر کردگی حوزه قم بیشتراز هر چیز به نرم افزار‌ریزی برای ثبت و گسترش حوزه می‌اندیشید. دگرگونی در طریق‌های یادگرفتن در حوزه، تخصصی شدن ابواب فقه، توسعه و گسترش دامنه دانسته ها علم‌پژوهان حوزه، حتی فراگیری گویش‌های فرنگی، و به‌طور خلاصه تربیت پژوهشگر و مجتهد، از اپلیکیشن‌های وی بود.

حائری خویش را در معرض جایگاه مرجعیت قرار نداد و بعد از وفات سیدمحمدکاظم یزدی (۱۳۳۷ق/۱۲۹۸ش) دعوت برای رفتن به عتبات و تایید مرجعیت شیعه را نپذیرفت و اقامت در جمهوری اسلامی ایران را وظیفه خویش خواند. با این درحال حاضر با ارتقا شهرتش در قم، بخش اعظمی از ایرانیان و بعضی شیعه ها بقیه کشورها از مقلدان وی شدند.

حائری از سیاست گریزان بود و در ماجرای مشروطه نیز در کارها دخالت نکرد البته به سبب ساز منزلت اجتماعی‌اش در اواخر قدمت، بدون چاره به حضور در کارها سیاسی شد؛ وی به موضوع کشف عفاف و حجاب (۱۳۱۴ش) اعتراض کرد و تا مجال درگذشت، مناسباتش با رضا سلطان پهلوی تیره بود.

بعضا از شاگردان وی به عنوان مثال سید روح الله خمینی، محمد علی اراکی، گلپایگانی، شریعتمداری، سیدمحمدتقی خوانساری و سید احمد خوانساری در سال‌های آن‌گاه به رده مرجعیت رسیدند. حائری در کارها اجتماعی نیز فعال بود و به عنوان مثال شغل های عام‌المنفعه وی تأسیس مریض‌خانه سهامیه قم و تشویق به ساختن مریض‌خانه فاطمی قم بود.

معاش‌طومار
عبدالکریم حائری در خانواده‌ای مذهبی در مِهرجِرد میبد در سال ۱۲۷۶ق[۱] متولد شد. پدرش، محمدجعفر، را شخصی متدین و پرهیزکار تعریف کرده‌اند.[۲]

حائری پنج فرزند داشت؛ دو پسر به اسم‌های مرتضی و مهدی و سه دختر که با محمد تویسرکانی، احمد همدانی و سید محمد پژوهشگر داماد وصلت کردند.[۳]

روضه خوان عبدالکریم حائری در ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ق[۴] (۹ بهمن ۱۳۱۵)،[۵] بعد از حدود ۱۵ سال اقامت در قم درگذشت. [یادداشت ۱]با وجود محدودیت‌های حکومتی، پیکر وی تشییع باشکوهی شد و آیت‌الله سید درست گو قمی بر وی نماز خواند و در مقبره حضرت معصومه(س) به خاک امانت شد.[۶] آیت الله سید صدرالدین صدر درباره وفات وی اشعاری سرود و در مصرع دوم بیت پایان تاریخ وفاتش را اینگونه گفته میباشد

دعاه مولاه فقل مؤرخا
«لدی الکریم حل ضیفا عبده»
[۷][یادداشت ۲] این اشعار به دور سنگ قبر حائری مندرج میباشد.[۸]

علم آموزی
عبدالکریم حائری، به خواست شوهرخاله‌اش میرابوجعفر به اردکان رفت و در مکتبخانه فراگیری مشاهده کرد و بعداز فوت پدرش، نزد مادرش در مهرجرد رفت.[۹]

بعداز مدتی به یزد رفت و در مکتب محمدتقی خان، دارای شهرت به مکتب خان، ادبیات عرب را نزد عالمانی زیرا سیدحسین وامق و سیدیحیی بلندمرتبه، پر اسم و رسم به مجتهد یزدی فرا گرفت.[۱۰]

عراق
وی در ۱۲۹۸ق برای ادامه علم آموزی، به همپا مادرش، راهی عراق شد. ابتدا به کربلا رفت و حدود دو سال تحت حیث فاضل اردکانی به علم آموزی پرداخت و درس‌های سطح های میانی فقه و اصول را در آنجا یادگرفت.[۱۱] بعد از آن برای ادامه علم آموزی و استعمال از میرزای شیرازی، به سامرا رفت.[۱۲]

عصر علم آموزی حائری در سامرا از ۱۳۰۰ تا ۱۳۱۲ق. بود که ابتدا دو تا سه سال درس‌های سطح ها خوب فقه و اصول را نزد استادانی زیرا روضه خوان فضل و ادب الله نوری، میرزا ابراهیم محلاتی شیرازی و میرزا مهدی شیرازی به اتمام رساند و بعد از آن در درس‌های بیرون فقه و اصول سید محمد فشارکی اصفهانی و میرزا محمدتقی شیرازی، و مدتی در مجلس درس میرزا محمد حسن شیرازی کمپانی کرد.[۱۳] و از میرزا حسین نوری اذن ماجرا اخذ کرد.[۱۴]

سید محمد فشارکی و عبدالکریم حائری یک‌سری ماه بعداز درگذشت میرزای تعالی (۱۳۱۲ ق) از سامرا به نجف نقل جای کردند.[۱۵] حائری در نجف در درس فشارکی و آخوند خراسانی[۱۶] کمپانی می کرد و در ماه‌های انتها قدمتِ فشارکی، از وی محافظت هم میکرد.[۱۷]

شاگردان
دربین احادیث تاریخی تأسیس مکتبی را در تعبیر قرآن به ابن عباس نسبت میدهند. اسم‌آورترین شاگردان مدرسه وی عبارتند از:

مجاهد؛ وی میگوید: قرآن را نزد ابن عباس سی توشه ازبر خواند.[۶۵]
عکرمه بن عبدالله بریری؛ ابن عباس بدو گفته بود: نزد عموم فتوا بده که اینجانب پشتیبان تو هستم.[۶۶]
سعید بن جبیر؛ چیره احادیث تفسیری ابن عباس به گزارش وی میباشند. سعید به جرم دوستی علی و به دست حجاج ثقفی به شهیدشدن رسید.[۶۷]
اوس بن خالد ربعی؛ وی میگوید:آیه‌ای از قرآن نماند که اینجانب تفسیرش را از ابن عباس تشریفات مشهد نپرسم.[۶۸]
طاووس بن کیسان؛[۶۹]
عطیه بن سعد بن جناده عوفی[۷۰]
عطاء بن یسار
بعضی مستشرقان به عنوان مثال گلدتزیهر داعیه کرده‌اند احادیث منقوله از ابن عباس به جهت مجهول بودن و تردیدی بودن قابل متکی بودن نیستند.[۷۱] کتاب خاورشناسان و ابن عباس به نظارت انتقادی نگرش خاورشناسان درباره وی پرداخته میباشد.[۷۲]

تبعید
هنگامی عبدالله بن زبیر در مکه بساط خلافت گسترد٬ ابن‌عباس که آن مجال در مکه سکونت داشت از بیعت با وی پرهیز کرد. یزید بن معاویه در طومار ای از وی قدردانی کرد که از خلافت بنی امیه حفاظت نموده است. البته ابن عباس در پاسخ شهیدشدن امام حسین را تذکر کرده بدو نوشت: تو و خاندانت برای خلافت بر مسلمان‌ها لایق نیستید.[مستلزم منبع]

ابن زبیر در غایت او‌را به طائف تبعید کرد. وی در‌این شهر نیز عموم را از ظلم بنی زبیر و بنی امیه باخبر می‌کرد.[۷۳] و همواره در حزن علی و حسنین اشک می سرازیرشد.[۷۴] تا این که در اواخر قدمت نابینا شد[۷۵]ابن عباس در طائف درسن هفتاد یا این که (۷۲و۷۴ سالگی) از جهان رفت و محمد بن حنفیه بر وی نماز گزارد. [۷۶]

وصیت
ابن عباس این شعر را میخواند:

إن یأخذ الله اینجانب عَینَیَّ نوروفروغَهما
ففی لسانی و قلبی منهما فروغ
قلبی ذکی و عقلی غیر ذی دخل
و فی فمی صارم کالسیف مأثور
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۹۰.

ترجمه: درصورتی که معبود فروغ و روشنایی چشمانم را از اینجانب گرفت روشنایی گویش و دلم باقی میباشد، قلبم بیدار، عقلم تندرست و دهانم به ذکر حق مثل چاقو پیروز میباشد.

اورده شده که ابن‌عباس به فرزندش علی وصیت کرد: بعداز اینجانب حجاز مکان شما وجود ندارد و از قیام‌های پسرعموهایت (فرزندان علی) برحذر باش. علی بعداز مرگ بابا، به شراة در جنوب شام رفت.[۷۷]

پانویس
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۸۶،۱۸۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۹۵.
بلاذری، جمل اینجانب انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۸۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۰۹ق،ج۲، ص۸۱۱
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۸۶،۱۸۷.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ۱۹۹۶م، ج۴، ص۲۷

خوب میباشد پس از اتمام تدفین، جای برگزاری مراسم تشریفات مشهد ختم را اعلام فرمایید، این مراسم معمولا روز پس از دفن، سوم، هفتم و چهلم با اعتنا به آداب و رسوم برگزار میشود. ضمن اعلام تلفنی به دوستان و آشنایان، اعلامیه هایی نیز برای چسباندن در محل معاش عزیز از دست رفته فراهم فرمایید و آن‌ها‌را در کوچه نصب نمائید.

مراسم ختم معمولا در مساجد مجاورت محل سکونت متوفی برگزار می شود، خلال مسجد مراسم قادر است در خانه و یا این که سالن نیز برگزار شود. برتن کردن خرقه های تیره برای کمپانی و برگزاری مراسم ترحیم توصیه می‌شود.

بعداز گزینش جای برگزاری مراسم ختم و ترحیم، یک عکس از متوفی به یار و همدم شمع، گلاب و قرآن در درب ورودی قرار دهید و خوب میباشد که صاحبان عزا بالای مسجد نشسته تا میهمان ها به آنان پهنا تسلیت کنند. برای پذیرایی از میهمان ها می قدرت از دمنوش، قهوه، شربت، حلوا، رطب و شیرینی ترحیم که معمولا میکادو میباشد در هنگام مجلس و در هنگام خروج میهمان ها با پک های ترحیم از آنان پذیرایی نمود.

در هنگام مراسم ختم، قرائت قرآن و بیان مصیبت به وسیله مداح و قاری اجرا می‌گردد و کسانی که مایل به قرائت قرآن می باشند، به آن‌ها کتاب های قرآن یک حزب نثار میگردد.

نقش مدرس
وی در سیر الی الله به داشتن معلم بسیار التفات می‌بخشید و بر آن بود که مدرس بایستی خبیر و بصیر، خالی از هوای نفس، رسیده به معرفت الهی و بشر بی نقص باشد. از دید او، سالک در شرایطی که نصف قدمت خویش را در جستجوی معلم بگذراند، قیمت دارااست و سالکی که مدرس را دریابد، نصف راه و روش را طی نموده است.[۷۱] او همینطور نظریه داشت که سالک و عارف مسلماً می بایست مجتهد باشد، چون ممکن میباشد زمانی بعضی عوالم باطنی بر او منکشف میگردد وظایفی بر ذمه ‌اش گذاشته گردد که صرفا مجتهد قادر است نحوۀ صحیح اعمال دادن آن وظایف را در آن اوضاع و احوال تشریفات مشهد دریابد.[۷۲]

معرفی رساله سیر و سلوک

طرح جلد رساله سیر وسلوک
حاکم رساله سیر و سلوک، منسوب به بحرالعلوم، را شایسته ترین کتاب عرفانی می‌دانست با این هم اکنون از شاگردش عباس قوچانی و فرزندش محمد حسن حاکم آورده شده‌ میباشد که به کسی اجازۀ به‌جاآوردن بعضی دستور کار‌های طاقت فرسا این رساله را نمی‌اعطا کرد.[۷۳] وی به کتاب‌های فتوحات مکیه و مثنوی مولوی نیز عشق و علاقه‌مند بود و برخی عرفا مانند مولوی و ابن‌ عربی را شیعه می‌دانست.[۷۴]

او در عین اکنون محافظت بعضا کتاب‌ها را در منزل، همانند الاغانی، به منجر بیان خبر‌ها خواننده‌گان و نوازندگان و ذکر فسادها و لهو و لعب‌های آن ها، موجب نحوست می‌دانست.[۷۵]

صفات اخلاقی
آقابزرگ تهرانی که سال‌ها با حاکم دوستی و مراوده داشته، او را با صفاتی زیرا استقامت، کرامت و شرافت ستوده میباشد.[۷۶]حکم دهنده استقامت در طلب پروردگار را ادله فهم و شعور نام اعظم و شایسته اسرار ربوبی شدن می‌دانست.[۷۷] او، در عین فقر و بی آلایش‌زیستی، با ریاضت‌های طاقت فرسا و غیرشرعی مخالف بود و اعتقاد و باور داشت که سالک بایستی به جسم هم مطالعه نماید، چون جسم مَرکبِ روح میباشد، ازاین‌رو به اوضاع ظاهری خویش مداقه می‌اعطا کرد و معمولاً رایحه می‌زد و خرقه سپید و منزه می پوشید و به رفتار خوب و نیکوکاری پیشنهاد میکرد.[۷۸]

کرامات
از حکم دهنده کراماتی نقل کرده‌اند، مانند طی الارض، میراندن مار با به کار گیری از اسم اَلمُمیت معبود،[۷۹] زنده شدن مرده به دعای او، خبر رساندن از حال و روز و اذهان و حالات و افعال افراد، مخابره کردن از بعدی مثلا خبر رساندن از مرجعیت سید ابوالحسن اصفهانی و پیش‌گویی فرصت مرگ خویش، و ساطع شدن فروغ از او در اکنون نماز.[۸۰]

از آیت‌الله خویی نیز اورده شده که حادثه ها مافوق طبیعی در مرگ سید علی حاکم صورت داده میباشد.[۸۱]

همینطور آورده شده که کراماتی نیز از قبر او به ظهور رسیده میباشد.[۸۲]

ملازمت با انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
خویی بعداز ملاقات فرح دیبا، اگر مبارزات عموم جمهوری اسلامی ایران علیه حکومت پهلوی تشدید گردیده بود، به ملازمت و همراهی با انقلاب اسلامی کشور ایران پرداخت و بعداز آن هم در مورد ها متفاوت، از ایران هواخواهی کرد. او قبل از برد انقلاب، در بیانیه‌ای خطاب به مراجع، علما و ملت کشور ایران، از عموم خواست که با شجاعت و با نگهداری موازین فقهی گام بردارند.[۶۲] خویی بعد از آن در جریان تمامی‌پرسی گزینش نظام جمهوری اسلامی، عموم را به رأی دادن به جمهوری اسلامی فراخواند، از شاگردان خویش خواست تا در کارها انقلاب شرکت کردن نمایند و در مبارزه عراق با کشور ایران، به رغم فشار دولت صدام مطابق پشتیبانی از عراق، حکم به تایید صلاحیت استعمال از وجوهات دینی در تأمین لازمات رزمندگان جمهوری اسلامی ایران تشریفات مشهد بخشید.[۶۳]

دستگیر در انتفاضه شعبانیه عراق
نوشته ی علمیٔ اساسی: انتفاضه شعبانیه عراق

ملاقات خویی و صدام حسین بعداز سرکوب انتفاضه شعبانیه
ابوالقاسم خویی هیئتی ۹ نفره را برای اداره بخشها زیر حیث شیعه ها انتخاب کرد. باخت انتفاضه شعبانیه، به حصر خانگی خویی و فشار پهناور حکومت عراق در عصر صدام مواجه شد.[۶۴] سیدابوالقاسم به جهت پناه بی واسطه از انتفاضه شعبانیه عموم عراق در سال ۱۹۹۱م و گزینش شورای رهبری، بوسیله حزب بعث دستگیر و به بغداد رسول شد. بعداز دو روز دستگیر، به تحمیل نزد صدام حسین برده شد و صدام سخنان توهین‌آمیزی خطاب به او ذکر کرد.[۶۵]

سرویس ها شرعی و اجتماعی
خویی در روزگار مرجعیت خویش با اموالی که در مشت داشت، به ساختن کتابخانه، مکتب، مسجد، حسینیه، خوابگاه، درمان‌گاه، بیمار‌ستان، مؤسسه خیریه و دارالایتام، در کشورهای مختلفی مثلا کشور ایران، عراق، مالزی، انگلستان، امریکا و هند امر کرد. ساختمان مرکزی موسسه خیریه خویی، در لندن، میباشد.[۶۶] برخی از مرکز ها اسلامی ذیل حیث مؤسسه خیریه خویی عبارت میباشد از:

راءس الامام الخویی در لندن، دربرگیرنده راءس اسلامی، مکتب امام راستگو (ع) ویژه پسران، مکتب الزهرا (س) ویژه دختران، تالار اجتماعات، کتابخانه همگانی، و کتابفروشی میباشد. ۸۰۰ علم‌آموز در دو مکتب این بنیاد علم آموزی می‌نمایند. درین راس ماهانه خبرنامه «النور» به دو لهجه عربی و انگلیسی منتشر می گردد.[۶۷]
راس اسلامی امام خویی (نیویورک) : دربرگیرنده تالار اجتماعات با ظرفیت سه هزار نفر، کتابخانه با بیشتراز ده هزار جلد کتاب، مهد بچه، مکتب پسرانه و دخترانه، هرکدام با گنجایش ۱۵۰ علم‌آموز، مکتب ایمان، ویژه فراگیری گویش عربی، قرآن و تربیت اسلامی خردسالان، غسالخانه و…[۶۸]
مؤسسه خیریه امام خویی (مونترآل) : این مؤسسه در سال ۱۹۸۹م و با غرض ارائه سرویس ها فقهی، فرهنگی و اجتماعی شیعی در کشورهای اسلامی و غیراسلامی.
مجتمع فرهنگی امام خویی در بمبئی: به مساحت صد هزار متر مربع در بیست کیلومتری بمبئی و دربرگیرنده تالار والا اجتماعات، مسجدی با ظرفیت سه هزار نمازگزار، کتابخانه‌ای با ۵۰ هزار کتاب و حسینیه‌ای با گنجایش ۷۰۰ نفر، مکتب علم ها فقهی با هزار علم‌پژوه، دبستان و موعظه با ۱۲۰۰ علم‌آموز و همینطور داروخانه و درمان گاه.[۶۹]
اثر ها منتشر گردیده دربارهٔ خوئی
فیلم مستند «آیت‌الله» به کارگردانی سید مصطفی موسوی‌تبار و به حفاظت (سازمان هنری رسانه‌ای نقط ی اوج) تاسیس شده است. این مستند به معاش، تحصیلات و نوع ارتباط آیت‌الله خوئی با انقلاب اسلامی کشور ایران پرداخته میباشد.[۷۰]

وصال به اقتدار
معتمد در ۱۴ رجب[۲۵] یا این که ۱۸ رجب سال ۲۵۶ق[۲۶] در ۲۵ سالگی خلافت را به دست گرفت.[۲۷] وی در طی مهتدی، خلیفه کهن، در زندان بود، البته بعداز کشته‌شدن مهتدی به دست ترکان، از زندان آزاد شد و با وی به‌تیتر خلیفه بیعت تشریفات مشهد شوید.[۲۸]

معتمد عباسی فرزندش جعفر را ولیعهد خویش کرد و به وی کنیه المفوّض الی‌الله بخشید و برادرش چیره را بعداز فرزندش ولیعهد نمود.[۲۹] برنده از ولایتعهدی جعفر ناراضی بود و اورا شایسته این منصب نمی‌دانست.[۳۰]

معتمد عباسی راءس خلافت را از سامرا به بغداد منتقل کرد[۳۱] و بعد از وی بغداد به‌تیتر پایتخت حکومت عباسی باقی ماند.[۳۲] وی با جابجایی اقتدار به بغداد و خریداری نمودن تامین اعراب[۳۳] از نفوذ ترکان کاست.[۳۴] چنان‌که آورده شده، بعداز وصال به خلافت با ترکان به ملایمت واکنش کرد و آنان را به رهبری موسی بن بغا به نبرد با مالک زنج ارسال کرد.[۳۵] به‌این‌سیرتکامل حکومت را از خطرها احتمالی آن‌ها به دور کرد.[۳۶] معتز[۳۷] و مهتدی[۳۸] خلفای قبلی نیز کوشش کردند تا از توان ترکان بکاهند؛ ولی در غایت به دست سرداران شکاف به قتل رسیدند.

هوسران و بیگانه با سیاست
معتمد شخصی عاشق لذت‌های حرام دانسته گردیده[۳۹] که بیشتر تایم ها خویش را به لهو و لعب و باده‌گساری میگذراند.[۴۰] بیان شده با سیاست بیگانه[۴۱] و در خلافت شخصی ناتوان بود.[۴۲] زرکلی تالیف کننده کتاب الاعلام او‌را شخصی آشفته، منزوی و ذیل در اختیار گرفتن دیگرافراد قلمداد نموده است.[۴۳] معتمد قلمرو حکومت را دربین فرزند و اخوی خویش تقسیم کرد[۴۴] و خلال اعطای فرماندهی لشکر به اخوی خویش، ولایت نصیب‌های مهمی از مرزوبوم‌های اسلامی را در اختیارش گذاشت و خودش درگیر خوش‌گذرانی شد.[۴۵]

بیان شده برادرش غالب، شخصی کاردان و باشهامت بود و برای غلبه بر خطاها همت متعددی میکرد. غالب با دارای انسجام کردن سپاه به تقابل با شورشیان پرداخت.[۴۶] هوسرانی و واگذاری اقتدار به غالب، منجر کینه توزی عموم از معتمد شد و اقبال همگانی به‌سمت برادرش متمایل گشت.[۴۷]

واگذاری حکمرانی به پیروز
غالب به‌استدلال ناکارآمدی برادرش معتمد، توان را به دست گرفت.[۴۸] اورده شده خطبه، سکه و تیتر امیرمؤمنان وابسته به معتمد بود و فرمان و نهی و فرماندهی سپاه و همینطور انتخاب وزیران در چنگ غالب بود.[۴۹] به اعتقاد مورخان، اقتدار غالب به‌اندازه‌ای بود که معتمد هیچ ازروی اراده نداشت و صرفا اسم خلیفه برایش مانده بود[۵۰] و حتی‌در پاره‌ای منابع از نیاز مالی وی کلام به دربین آمده میباشد.[۵۱] معتمد در سال ۲۶۹ق از احمد بن طولون حکمران مصر برای رویارویی با برادرش چیره درخواست یاری کرد. معتمد پس از دعوت ابن‌طولون به‌سمت مصر جنبش کرد، البته بوسیله حکم دهنده موصل بازداشت شد و به بغداد برگردانده شد.[۵۲] چیره اورا از ورود به دارالخلافه ممانعت کرد و بر وی مشقت بار گرفت.[۵۳]

معتضد فرزند برنده نیز بعد از مرگ پدرش توان را به دست گرفت[۵۴] و نسبت به معتمد سختگیری کرد.[۵۵] معتمد به مجبور اورا به پسرش در ولایتعهدی مقدم نمود.[۵۶]

اذن داستان
خوانساری از بابا و استادانش[۱۸] ‏و نیز از محمد بن علی كاشف‌الغطاء و محمدقاسم بن محمد الوندی نجفی[۱۹] اذن داستان و اجتهاد اخذ کرد. همینطور سر کردگی علمی و مذهبی در اصفهان به وی منتهی میشد و حوزه درسش محل حضور اهل دانش تشریفات مشهد بود.[۲۰]

شاگردان معروف
شریعت اصفهانی، ابوتراب خوانساری، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، سید محمدباقر درچه‌ای، محمدهادی تهرانی ،سید محمدهاشم خوانساری [۲۱] از شاگردان او شمرده‌اند.[۲۲]

تألیفات

روضات الجنات فی حال و روز العلما و السادات: مهم ترین تاثیر خوانساری میباشد و به سبب ساز تألیف آن، به مالک روضات ملقب شد. به نوشته پشت گرمی السلطنه[۲۳]، در طومار دانشوران ناصری هر جا تیتر میر معاصر آمده، هدف مالک روضات میباشد.
احسن العطیه: شرحی میباشد بر الفیه شهید نخستین در فقه که بعضا پژوهش ها اصولی را هم دربردارد.[۲۴] این کتاب در سال ۱۳۲۰ق در اصفهان چاپ سنگی شد.[۲۵]
تسلیة الاحزان عند فقد الاحبة و الاخوان: به گویش فارسی در مسئله تسلی خیال و خاطر مصیبت‌زدگان تألیف گردیده‌است.[۲۶] و در ۱۳۳۰ق چاپ سنگی گردیده‌است.[۲۷]
تلویح النوریات اینجانب الکلام فى تنقیح الضروریات اینجانب الاسلام: رساله‌ای در ذکر ضروریات آیین اسلام میباشد.[۲۸]
طرف (طوف) الاخبار لتحفة (لتحف) الاخیار:[۲۹]
ارجوزه‌ای در اصول فقه
کناره بر گستردن لمعه شهید ثانی
لبه بر مقررات الاصول میرزای قمی؛[۳۰]
قرة العين و سرور النشأتين.
تلخيص دسته ورّام.
جواهر الاثار و جوائز الأبرار.
آرامش اللسان.
ترجمه رساله الصوم صاحب و مالک جواهر.
درر النظيم فى ترسیم التحية و التسليم.
اقسام البلايا النازله فى هذه الدنيا على الشقى و السعيد.
ادب الجماعه.
تفصیل حديث حماد.
فرمان العمل للمكلفين.
النهریه.
دستور به دارای اسم و رسم و نهى از منكر.[۳۱]
اثرها ادبی
خوانساری، قصیده‌هایی به عربی و فارسی در موضوعات متفاوت، به‌ویژه در مدح و مرثیه اهل‌بیت(ع) سروده میباشد.[۳۲] مثال‌ای از این نثر، ضمن خطبه بی‌نقطه وی[۳۳] طومار‌هایی میباشد که به بعضی از بزرگان و پژوهشگران معاصر خود نگاشته میباشد.[۳۴]

سعد بن معاذ

سعد بن مُعاذ (درگذشت: ۵ق) از اصحاب فرستاده اسلام(ص) و مدیریت بستگان اوس بود که بعداز بیعت عقبه نخستین، با دعوت مصعب بن عمیر در مدینه اسلام آورد و به تاسی از وی، تک تک خاندانش مسلمان شدند. او در نزاع بدر و احد جنگید و از نزدیکان و مستشاران رسول(ص) بود. در جریان قول‌شکنی بنی‌قریظه و بعد از ناکامی وی از سربازان اسلام، سعد تحت عنوان حَکَمِ وی تعیین شد. در نبرد خندق زخمی شد و از این جراحت درگذشت. بیان شده که فرستاده(ص) فرمود: در تشییع جنازۀ او هزاران مَلَک کمپانی تشریفات مشهد داشته‌اند.

نسب
سعد بن مُعاذ بن نعمان بن امرؤالقیس بن زید بن عبدالاشهل، لقب‌اش ابوعمرو، مادرش کبشه دختر رافع بن معاویه بن عبید[۱] و پسر خاله اسعد بن زراره بود.[۲]

اسلام آوردن
سعد به دست مصعب بن عمیر در مدینه (در میان دو عهد عقبه) مسلمان شد و با اسلام آوردنش آحاد اشخاص بستگان عبدالاشهل مسلمان شدند.[۳] این قوم اول خاندانی میباشند که زن و مرد وی تمامی اسلام آوردند.[۴]

سعد بعداز اسلام آوردن به همدم اسید بن حضیر، بت‌های بنی عبدالاشهل را ناکامی.[۵] بعد از مسافرت فرستاده(ص) و مسلمان ها به مدینه، نبی الله(ص) فی مابین سعد و ابوعبیده جراح از مهاجران قول برادری بست.[۶] او از بزرگان انصار و مدیریت خاندان اوس، مردی شجاع، قاطع در ذکر و تصمیم‌گیری، مقاوم در نبرد و جهاد بود.[۷]

حضور در مبارزه‌ها
بدر و احد
روز نبرد بدر درفش‌دار خویشاوندان اوس بود و برای نبی(ص) سایبانی ایجاد کرد تا فرستاده(ص) در آن بنشیند و نظاره‌گر نبرد باشد. خودش با دیگر سربازان اسلام به میدان نزاع شتافت، هرگاه حملۀ همگانی از سوی قریش استارت می‌گشت، از رسول(ص) به رخداد حضرت علی(ع) و دیگر صحابه پشتیبانی می کرد، در به عبارتی هم اکنون تبلیغ و سخنرانی میکرد.[۸]

درین نزاع دوبار نبی(ص) بر سعد ستایش و دعا کرد و در بازگشت از پیکار، سعد افسار مرکب نبی(ص) را گرفته بود و پیاده میرفت در حالی که برادرش در پیکار شهید گردیده بود.

سعد در نزاع احد نیز کمپانی داشت.[۹]

خندق
نوشته‌علمیٔ اساسی: غزوه خندق
همینطور در بحبوحۀ غزوۀ خندق، فرستاده(ص) خبردار شد که بنی قریظه نقض قول کرده‌اند و با قریش و قبیلۀ غطفان یکی از گردیده‌اند. سعد بن معاذ و سعد بن عباده که حکم آن‌ها در بنی قریظه نافذ بود، به سوی آنها رفتند و وقتی که سعد عهد‌شکنی وی را روئت کرد، به نبی(ص) اگاهی اعطا کرد و زیرا نبی(ص) مشاهده کرد که مسلمانها از هرطرف محاصره گردیده‌اند و در تنگنا قرار دارا هستند، تصمیم گرفت با پرداخت کمی از کالا خرمای مدینه با آن‌ها صلح نماید، درین در میان سعد حیث بخشید که ما هیچوقت بدن به ذلت و خواری نمی‌دهیم، آنگاه نزاع را ترجیح بخشید و صلح طومار را پاره کرد.