مجله خبری تشریفات

شاگردان
دربین احادیث تاریخی تأسیس مکتبی را در تعبیر قرآن به ابن عباس نسبت میدهند. اسم‌آورترین شاگردان مدرسه وی عبارتند از:

مجاهد؛ وی میگوید: قرآن را نزد ابن عباس سی توشه ازبر خواند.[۶۵]
عکرمه بن عبدالله بریری؛ ابن عباس بدو گفته بود: نزد عموم فتوا بده که اینجانب پشتیبان تو هستم.[۶۶]
سعید بن جبیر؛ چیره احادیث تفسیری ابن عباس به گزارش وی میباشند. سعید به جرم دوستی علی و به دست حجاج ثقفی به شهیدشدن رسید.[۶۷]
اوس بن خالد ربعی؛ وی میگوید:آیه‌ای از قرآن نماند که اینجانب تفسیرش را از ابن عباس تشریفات مشهد نپرسم.[۶۸]
طاووس بن کیسان؛[۶۹]
عطیه بن سعد بن جناده عوفی[۷۰]
عطاء بن یسار
بعضی مستشرقان به عنوان مثال گلدتزیهر داعیه کرده‌اند احادیث منقوله از ابن عباس به جهت مجهول بودن و تردیدی بودن قابل متکی بودن نیستند.[۷۱] کتاب خاورشناسان و ابن عباس به نظارت انتقادی نگرش خاورشناسان درباره وی پرداخته میباشد.[۷۲]

تبعید
هنگامی عبدالله بن زبیر در مکه بساط خلافت گسترد٬ ابن‌عباس که آن مجال در مکه سکونت داشت از بیعت با وی پرهیز کرد. یزید بن معاویه در طومار ای از وی قدردانی کرد که از خلافت بنی امیه حفاظت نموده است. البته ابن عباس در پاسخ شهیدشدن امام حسین را تذکر کرده بدو نوشت: تو و خاندانت برای خلافت بر مسلمان‌ها لایق نیستید.[مستلزم منبع]

ابن زبیر در غایت او‌را به طائف تبعید کرد. وی در‌این شهر نیز عموم را از ظلم بنی زبیر و بنی امیه باخبر می‌کرد.[۷۳] و همواره در حزن علی و حسنین اشک می سرازیرشد.[۷۴] تا این که در اواخر قدمت نابینا شد[۷۵]ابن عباس در طائف درسن هفتاد یا این که (۷۲و۷۴ سالگی) از جهان رفت و محمد بن حنفیه بر وی نماز گزارد. [۷۶]

وصیت
ابن عباس این شعر را میخواند:

إن یأخذ الله اینجانب عَینَیَّ نوروفروغَهما
ففی لسانی و قلبی منهما فروغ
قلبی ذکی و عقلی غیر ذی دخل
و فی فمی صارم کالسیف مأثور
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۹۰.

ترجمه: درصورتی که معبود فروغ و روشنایی چشمانم را از اینجانب گرفت روشنایی گویش و دلم باقی میباشد، قلبم بیدار، عقلم تندرست و دهانم به ذکر حق مثل چاقو پیروز میباشد.

اورده شده که ابن‌عباس به فرزندش علی وصیت کرد: بعداز اینجانب حجاز مکان شما وجود ندارد و از قیام‌های پسرعموهایت (فرزندان علی) برحذر باش. علی بعداز مرگ بابا، به شراة در جنوب شام رفت.[۷۷]

پانویس
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۸۶،۱۸۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۲۹۵.
بلاذری، جمل اینجانب انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۸۵؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۰۹ق،ج۲، ص۸۱۱
ابن اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۸۶،۱۸۷.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ۱۹۹۶م، ج۴، ص۲۷

خوب میباشد پس از اتمام تدفین، جای برگزاری مراسم تشریفات مشهد ختم را اعلام فرمایید، این مراسم معمولا روز پس از دفن، سوم، هفتم و چهلم با اعتنا به آداب و رسوم برگزار میشود. ضمن اعلام تلفنی به دوستان و آشنایان، اعلامیه هایی نیز برای چسباندن در محل معاش عزیز از دست رفته فراهم فرمایید و آن‌ها‌را در کوچه نصب نمائید.

مراسم ختم معمولا در مساجد مجاورت محل سکونت متوفی برگزار می شود، خلال مسجد مراسم قادر است در خانه و یا این که سالن نیز برگزار شود. برتن کردن خرقه های تیره برای کمپانی و برگزاری مراسم ترحیم توصیه می‌شود.

بعداز گزینش جای برگزاری مراسم ختم و ترحیم، یک عکس از متوفی به یار و همدم شمع، گلاب و قرآن در درب ورودی قرار دهید و خوب میباشد که صاحبان عزا بالای مسجد نشسته تا میهمان ها به آنان پهنا تسلیت کنند. برای پذیرایی از میهمان ها می قدرت از دمنوش، قهوه، شربت، حلوا، رطب و شیرینی ترحیم که معمولا میکادو میباشد در هنگام مجلس و در هنگام خروج میهمان ها با پک های ترحیم از آنان پذیرایی نمود.

در هنگام مراسم ختم، قرائت قرآن و بیان مصیبت به وسیله مداح و قاری اجرا می‌گردد و کسانی که مایل به قرائت قرآن می باشند، به آن‌ها کتاب های قرآن یک حزب نثار میگردد.

نقش مدرس
وی در سیر الی الله به داشتن معلم بسیار التفات می‌بخشید و بر آن بود که مدرس بایستی خبیر و بصیر، خالی از هوای نفس، رسیده به معرفت الهی و بشر بی نقص باشد. از دید او، سالک در شرایطی که نصف قدمت خویش را در جستجوی معلم بگذراند، قیمت دارااست و سالکی که مدرس را دریابد، نصف راه و روش را طی نموده است.[۷۱] او همینطور نظریه داشت که سالک و عارف مسلماً می بایست مجتهد باشد، چون ممکن میباشد زمانی بعضی عوالم باطنی بر او منکشف میگردد وظایفی بر ذمه ‌اش گذاشته گردد که صرفا مجتهد قادر است نحوۀ صحیح اعمال دادن آن وظایف را در آن اوضاع و احوال تشریفات مشهد دریابد.[۷۲]

معرفی رساله سیر و سلوک

طرح جلد رساله سیر وسلوک
حاکم رساله سیر و سلوک، منسوب به بحرالعلوم، را شایسته ترین کتاب عرفانی می‌دانست با این هم اکنون از شاگردش عباس قوچانی و فرزندش محمد حسن حاکم آورده شده‌ میباشد که به کسی اجازۀ به‌جاآوردن بعضی دستور کار‌های طاقت فرسا این رساله را نمی‌اعطا کرد.[۷۳] وی به کتاب‌های فتوحات مکیه و مثنوی مولوی نیز عشق و علاقه‌مند بود و برخی عرفا مانند مولوی و ابن‌ عربی را شیعه می‌دانست.[۷۴]

او در عین اکنون محافظت بعضا کتاب‌ها را در منزل، همانند الاغانی، به منجر بیان خبر‌ها خواننده‌گان و نوازندگان و ذکر فسادها و لهو و لعب‌های آن ها، موجب نحوست می‌دانست.[۷۵]

صفات اخلاقی
آقابزرگ تهرانی که سال‌ها با حاکم دوستی و مراوده داشته، او را با صفاتی زیرا استقامت، کرامت و شرافت ستوده میباشد.[۷۶]حکم دهنده استقامت در طلب پروردگار را ادله فهم و شعور نام اعظم و شایسته اسرار ربوبی شدن می‌دانست.[۷۷] او، در عین فقر و بی آلایش‌زیستی، با ریاضت‌های طاقت فرسا و غیرشرعی مخالف بود و اعتقاد و باور داشت که سالک بایستی به جسم هم مطالعه نماید، چون جسم مَرکبِ روح میباشد، ازاین‌رو به اوضاع ظاهری خویش مداقه می‌اعطا کرد و معمولاً رایحه می‌زد و خرقه سپید و منزه می پوشید و به رفتار خوب و نیکوکاری پیشنهاد میکرد.[۷۸]

کرامات
از حکم دهنده کراماتی نقل کرده‌اند، مانند طی الارض، میراندن مار با به کار گیری از اسم اَلمُمیت معبود،[۷۹] زنده شدن مرده به دعای او، خبر رساندن از حال و روز و اذهان و حالات و افعال افراد، مخابره کردن از بعدی مثلا خبر رساندن از مرجعیت سید ابوالحسن اصفهانی و پیش‌گویی فرصت مرگ خویش، و ساطع شدن فروغ از او در اکنون نماز.[۸۰]

از آیت‌الله خویی نیز اورده شده که حادثه ها مافوق طبیعی در مرگ سید علی حاکم صورت داده میباشد.[۸۱]

همینطور آورده شده که کراماتی نیز از قبر او به ظهور رسیده میباشد.[۸۲]

ملازمت با انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
خویی بعداز ملاقات فرح دیبا، اگر مبارزات عموم جمهوری اسلامی ایران علیه حکومت پهلوی تشدید گردیده بود، به ملازمت و همراهی با انقلاب اسلامی کشور ایران پرداخت و بعداز آن هم در مورد ها متفاوت، از ایران هواخواهی کرد. او قبل از برد انقلاب، در بیانیه‌ای خطاب به مراجع، علما و ملت کشور ایران، از عموم خواست که با شجاعت و با نگهداری موازین فقهی گام بردارند.[۶۲] خویی بعد از آن در جریان تمامی‌پرسی گزینش نظام جمهوری اسلامی، عموم را به رأی دادن به جمهوری اسلامی فراخواند، از شاگردان خویش خواست تا در کارها انقلاب شرکت کردن نمایند و در مبارزه عراق با کشور ایران، به رغم فشار دولت صدام مطابق پشتیبانی از عراق، حکم به تایید صلاحیت استعمال از وجوهات دینی در تأمین لازمات رزمندگان جمهوری اسلامی ایران تشریفات مشهد بخشید.[۶۳]

دستگیر در انتفاضه شعبانیه عراق
نوشته ی علمیٔ اساسی: انتفاضه شعبانیه عراق

ملاقات خویی و صدام حسین بعداز سرکوب انتفاضه شعبانیه
ابوالقاسم خویی هیئتی ۹ نفره را برای اداره بخشها زیر حیث شیعه ها انتخاب کرد. باخت انتفاضه شعبانیه، به حصر خانگی خویی و فشار پهناور حکومت عراق در عصر صدام مواجه شد.[۶۴] سیدابوالقاسم به جهت پناه بی واسطه از انتفاضه شعبانیه عموم عراق در سال ۱۹۹۱م و گزینش شورای رهبری، بوسیله حزب بعث دستگیر و به بغداد رسول شد. بعداز دو روز دستگیر، به تحمیل نزد صدام حسین برده شد و صدام سخنان توهین‌آمیزی خطاب به او ذکر کرد.[۶۵]

سرویس ها شرعی و اجتماعی
خویی در روزگار مرجعیت خویش با اموالی که در مشت داشت، به ساختن کتابخانه، مکتب، مسجد، حسینیه، خوابگاه، درمان‌گاه، بیمار‌ستان، مؤسسه خیریه و دارالایتام، در کشورهای مختلفی مثلا کشور ایران، عراق، مالزی، انگلستان، امریکا و هند امر کرد. ساختمان مرکزی موسسه خیریه خویی، در لندن، میباشد.[۶۶] برخی از مرکز ها اسلامی ذیل حیث مؤسسه خیریه خویی عبارت میباشد از:

راءس الامام الخویی در لندن، دربرگیرنده راءس اسلامی، مکتب امام راستگو (ع) ویژه پسران، مکتب الزهرا (س) ویژه دختران، تالار اجتماعات، کتابخانه همگانی، و کتابفروشی میباشد. ۸۰۰ علم‌آموز در دو مکتب این بنیاد علم آموزی می‌نمایند. درین راس ماهانه خبرنامه «النور» به دو لهجه عربی و انگلیسی منتشر می گردد.[۶۷]
راس اسلامی امام خویی (نیویورک) : دربرگیرنده تالار اجتماعات با ظرفیت سه هزار نفر، کتابخانه با بیشتراز ده هزار جلد کتاب، مهد بچه، مکتب پسرانه و دخترانه، هرکدام با گنجایش ۱۵۰ علم‌آموز، مکتب ایمان، ویژه فراگیری گویش عربی، قرآن و تربیت اسلامی خردسالان، غسالخانه و…[۶۸]
مؤسسه خیریه امام خویی (مونترآل) : این مؤسسه در سال ۱۹۸۹م و با غرض ارائه سرویس ها فقهی، فرهنگی و اجتماعی شیعی در کشورهای اسلامی و غیراسلامی.
مجتمع فرهنگی امام خویی در بمبئی: به مساحت صد هزار متر مربع در بیست کیلومتری بمبئی و دربرگیرنده تالار والا اجتماعات، مسجدی با ظرفیت سه هزار نمازگزار، کتابخانه‌ای با ۵۰ هزار کتاب و حسینیه‌ای با گنجایش ۷۰۰ نفر، مکتب علم ها فقهی با هزار علم‌پژوه، دبستان و موعظه با ۱۲۰۰ علم‌آموز و همینطور داروخانه و درمان گاه.[۶۹]
اثر ها منتشر گردیده دربارهٔ خوئی
فیلم مستند «آیت‌الله» به کارگردانی سید مصطفی موسوی‌تبار و به حفاظت (سازمان هنری رسانه‌ای نقط ی اوج) تاسیس شده است. این مستند به معاش، تحصیلات و نوع ارتباط آیت‌الله خوئی با انقلاب اسلامی کشور ایران پرداخته میباشد.[۷۰]

وصال به اقتدار
معتمد در ۱۴ رجب[۲۵] یا این که ۱۸ رجب سال ۲۵۶ق[۲۶] در ۲۵ سالگی خلافت را به دست گرفت.[۲۷] وی در طی مهتدی، خلیفه کهن، در زندان بود، البته بعداز کشته‌شدن مهتدی به دست ترکان، از زندان آزاد شد و با وی به‌تیتر خلیفه بیعت تشریفات مشهد شوید.[۲۸]

معتمد عباسی فرزندش جعفر را ولیعهد خویش کرد و به وی کنیه المفوّض الی‌الله بخشید و برادرش چیره را بعداز فرزندش ولیعهد نمود.[۲۹] برنده از ولایتعهدی جعفر ناراضی بود و اورا شایسته این منصب نمی‌دانست.[۳۰]

معتمد عباسی راءس خلافت را از سامرا به بغداد منتقل کرد[۳۱] و بعد از وی بغداد به‌تیتر پایتخت حکومت عباسی باقی ماند.[۳۲] وی با جابجایی اقتدار به بغداد و خریداری نمودن تامین اعراب[۳۳] از نفوذ ترکان کاست.[۳۴] چنان‌که آورده شده، بعداز وصال به خلافت با ترکان به ملایمت واکنش کرد و آنان را به رهبری موسی بن بغا به نبرد با مالک زنج ارسال کرد.[۳۵] به‌این‌سیرتکامل حکومت را از خطرها احتمالی آن‌ها به دور کرد.[۳۶] معتز[۳۷] و مهتدی[۳۸] خلفای قبلی نیز کوشش کردند تا از توان ترکان بکاهند؛ ولی در غایت به دست سرداران شکاف به قتل رسیدند.

هوسران و بیگانه با سیاست
معتمد شخصی عاشق لذت‌های حرام دانسته گردیده[۳۹] که بیشتر تایم ها خویش را به لهو و لعب و باده‌گساری میگذراند.[۴۰] بیان شده با سیاست بیگانه[۴۱] و در خلافت شخصی ناتوان بود.[۴۲] زرکلی تالیف کننده کتاب الاعلام او‌را شخصی آشفته، منزوی و ذیل در اختیار گرفتن دیگرافراد قلمداد نموده است.[۴۳] معتمد قلمرو حکومت را دربین فرزند و اخوی خویش تقسیم کرد[۴۴] و خلال اعطای فرماندهی لشکر به اخوی خویش، ولایت نصیب‌های مهمی از مرزوبوم‌های اسلامی را در اختیارش گذاشت و خودش درگیر خوش‌گذرانی شد.[۴۵]

بیان شده برادرش غالب، شخصی کاردان و باشهامت بود و برای غلبه بر خطاها همت متعددی میکرد. غالب با دارای انسجام کردن سپاه به تقابل با شورشیان پرداخت.[۴۶] هوسرانی و واگذاری اقتدار به غالب، منجر کینه توزی عموم از معتمد شد و اقبال همگانی به‌سمت برادرش متمایل گشت.[۴۷]

واگذاری حکمرانی به پیروز
غالب به‌استدلال ناکارآمدی برادرش معتمد، توان را به دست گرفت.[۴۸] اورده شده خطبه، سکه و تیتر امیرمؤمنان وابسته به معتمد بود و فرمان و نهی و فرماندهی سپاه و همینطور انتخاب وزیران در چنگ غالب بود.[۴۹] به اعتقاد مورخان، اقتدار غالب به‌اندازه‌ای بود که معتمد هیچ ازروی اراده نداشت و صرفا اسم خلیفه برایش مانده بود[۵۰] و حتی‌در پاره‌ای منابع از نیاز مالی وی کلام به دربین آمده میباشد.[۵۱] معتمد در سال ۲۶۹ق از احمد بن طولون حکمران مصر برای رویارویی با برادرش چیره درخواست یاری کرد. معتمد پس از دعوت ابن‌طولون به‌سمت مصر جنبش کرد، البته بوسیله حکم دهنده موصل بازداشت شد و به بغداد برگردانده شد.[۵۲] چیره اورا از ورود به دارالخلافه ممانعت کرد و بر وی مشقت بار گرفت.[۵۳]

معتضد فرزند برنده نیز بعد از مرگ پدرش توان را به دست گرفت[۵۴] و نسبت به معتمد سختگیری کرد.[۵۵] معتمد به مجبور اورا به پسرش در ولایتعهدی مقدم نمود.[۵۶]

اذن داستان
خوانساری از بابا و استادانش[۱۸] ‏و نیز از محمد بن علی كاشف‌الغطاء و محمدقاسم بن محمد الوندی نجفی[۱۹] اذن داستان و اجتهاد اخذ کرد. همینطور سر کردگی علمی و مذهبی در اصفهان به وی منتهی میشد و حوزه درسش محل حضور اهل دانش تشریفات مشهد بود.[۲۰]

شاگردان معروف
شریعت اصفهانی، ابوتراب خوانساری، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، سید محمدباقر درچه‌ای، محمدهادی تهرانی ،سید محمدهاشم خوانساری [۲۱] از شاگردان او شمرده‌اند.[۲۲]

تألیفات

روضات الجنات فی حال و روز العلما و السادات: مهم ترین تاثیر خوانساری میباشد و به سبب ساز تألیف آن، به مالک روضات ملقب شد. به نوشته پشت گرمی السلطنه[۲۳]، در طومار دانشوران ناصری هر جا تیتر میر معاصر آمده، هدف مالک روضات میباشد.
احسن العطیه: شرحی میباشد بر الفیه شهید نخستین در فقه که بعضا پژوهش ها اصولی را هم دربردارد.[۲۴] این کتاب در سال ۱۳۲۰ق در اصفهان چاپ سنگی شد.[۲۵]
تسلیة الاحزان عند فقد الاحبة و الاخوان: به گویش فارسی در مسئله تسلی خیال و خاطر مصیبت‌زدگان تألیف گردیده‌است.[۲۶] و در ۱۳۳۰ق چاپ سنگی گردیده‌است.[۲۷]
تلویح النوریات اینجانب الکلام فى تنقیح الضروریات اینجانب الاسلام: رساله‌ای در ذکر ضروریات آیین اسلام میباشد.[۲۸]
طرف (طوف) الاخبار لتحفة (لتحف) الاخیار:[۲۹]
ارجوزه‌ای در اصول فقه
کناره بر گستردن لمعه شهید ثانی
لبه بر مقررات الاصول میرزای قمی؛[۳۰]
قرة العين و سرور النشأتين.
تلخيص دسته ورّام.
جواهر الاثار و جوائز الأبرار.
آرامش اللسان.
ترجمه رساله الصوم صاحب و مالک جواهر.
درر النظيم فى ترسیم التحية و التسليم.
اقسام البلايا النازله فى هذه الدنيا على الشقى و السعيد.
ادب الجماعه.
تفصیل حديث حماد.
فرمان العمل للمكلفين.
النهریه.
دستور به دارای اسم و رسم و نهى از منكر.[۳۱]
اثرها ادبی
خوانساری، قصیده‌هایی به عربی و فارسی در موضوعات متفاوت، به‌ویژه در مدح و مرثیه اهل‌بیت(ع) سروده میباشد.[۳۲] مثال‌ای از این نثر، ضمن خطبه بی‌نقطه وی[۳۳] طومار‌هایی میباشد که به بعضی از بزرگان و پژوهشگران معاصر خود نگاشته میباشد.[۳۴]

سعد بن معاذ

سعد بن مُعاذ (درگذشت: ۵ق) از اصحاب فرستاده اسلام(ص) و مدیریت بستگان اوس بود که بعداز بیعت عقبه نخستین، با دعوت مصعب بن عمیر در مدینه اسلام آورد و به تاسی از وی، تک تک خاندانش مسلمان شدند. او در نزاع بدر و احد جنگید و از نزدیکان و مستشاران رسول(ص) بود. در جریان قول‌شکنی بنی‌قریظه و بعد از ناکامی وی از سربازان اسلام، سعد تحت عنوان حَکَمِ وی تعیین شد. در نبرد خندق زخمی شد و از این جراحت درگذشت. بیان شده که فرستاده(ص) فرمود: در تشییع جنازۀ او هزاران مَلَک کمپانی تشریفات مشهد داشته‌اند.

نسب
سعد بن مُعاذ بن نعمان بن امرؤالقیس بن زید بن عبدالاشهل، لقب‌اش ابوعمرو، مادرش کبشه دختر رافع بن معاویه بن عبید[۱] و پسر خاله اسعد بن زراره بود.[۲]

اسلام آوردن
سعد به دست مصعب بن عمیر در مدینه (در میان دو عهد عقبه) مسلمان شد و با اسلام آوردنش آحاد اشخاص بستگان عبدالاشهل مسلمان شدند.[۳] این قوم اول خاندانی میباشند که زن و مرد وی تمامی اسلام آوردند.[۴]

سعد بعداز اسلام آوردن به همدم اسید بن حضیر، بت‌های بنی عبدالاشهل را ناکامی.[۵] بعد از مسافرت فرستاده(ص) و مسلمان ها به مدینه، نبی الله(ص) فی مابین سعد و ابوعبیده جراح از مهاجران قول برادری بست.[۶] او از بزرگان انصار و مدیریت خاندان اوس، مردی شجاع، قاطع در ذکر و تصمیم‌گیری، مقاوم در نبرد و جهاد بود.[۷]

حضور در مبارزه‌ها
بدر و احد
روز نبرد بدر درفش‌دار خویشاوندان اوس بود و برای نبی(ص) سایبانی ایجاد کرد تا فرستاده(ص) در آن بنشیند و نظاره‌گر نبرد باشد. خودش با دیگر سربازان اسلام به میدان نزاع شتافت، هرگاه حملۀ همگانی از سوی قریش استارت می‌گشت، از رسول(ص) به رخداد حضرت علی(ع) و دیگر صحابه پشتیبانی می کرد، در به عبارتی هم اکنون تبلیغ و سخنرانی میکرد.[۸]

درین نزاع دوبار نبی(ص) بر سعد ستایش و دعا کرد و در بازگشت از پیکار، سعد افسار مرکب نبی(ص) را گرفته بود و پیاده میرفت در حالی که برادرش در پیکار شهید گردیده بود.

سعد در نزاع احد نیز کمپانی داشت.[۹]

خندق
نوشته‌علمیٔ اساسی: غزوه خندق
همینطور در بحبوحۀ غزوۀ خندق، فرستاده(ص) خبردار شد که بنی قریظه نقض قول کرده‌اند و با قریش و قبیلۀ غطفان یکی از گردیده‌اند. سعد بن معاذ و سعد بن عباده که حکم آن‌ها در بنی قریظه نافذ بود، به سوی آنها رفتند و وقتی که سعد عهد‌شکنی وی را روئت کرد، به نبی(ص) اگاهی اعطا کرد و زیرا نبی(ص) مشاهده کرد که مسلمانها از هرطرف محاصره گردیده‌اند و در تنگنا قرار دارا هستند، تصمیم گرفت با پرداخت کمی از کالا خرمای مدینه با آن‌ها صلح نماید، درین در میان سعد حیث بخشید که ما هیچوقت بدن به ذلت و خواری نمی‌دهیم، آنگاه نزاع را ترجیح بخشید و صلح طومار را پاره کرد.

ابوبکر بن حسن بن علی

احمد بن موسی بن جعفر ملقب به شاهچراغ و دارای اسم و رسم به سید السادات الاعاظم، از فرزندان امام کاظم(ع) میباشد. وی از امامزادگان دارای اسم و رسم در کشور ایران میباشد که در طول خلافت مأمون به کشور‌ایران مسافرت کرد و با شنیدن خبر شهیدشدن امام رضا(ع)، در شیراز ماند و در به عبارتی‌جا به شهید شدن رسید. بقاع او در شیراز، دوران‌ها تشریفات مشهد پنهان بود.

منزلت و منزلت
بیان شده که احمد بن موسی(ع) مهربان بود و امام کاظم(ع) اورا بسیار دوست می‌داشت.[۱]

روحانی موثر نیز از احمد با بزرگی و عظمت خاطر کرده، میگوید: احمد بن موسی(ع) شخصی مهربان النفس، جلیل القدر و پرهیزکار بود که پدرش او‌را دوست داشت و بر دیگر فرزندان مقدم میکرد. امام کاظم(ع) مزرعه خود را که به «‌یَسیره»[یادداشت ۱] دارای اسم و رسم بود به وی اعطا کرد و بیان شده که احمد بن موسی بن جعفر(ع) هزار عبد را آزاد کرد.[۲]

روحانی موءثر همینطور روایتی از اسماعیل بن موسی بن جعفر(ع) نقل می‌نماید: در سفری بیست نفر از خادمان پدرم با احمد بودند و او‌را احترام می‌کردند. هرگاه احمد برمی خاست و می‌گردهمایی آن ها هم به احترامش بلند گردیده و می‌نشستند؛ پدرم همواره به احمد اهمیت داشت و از او غافل نمی‌شوید و دیده از وی بر نمی‌داشت و با کناره دیده نگاه‌های محبت‌آمیز به وی داشت بی آن که وی متوجه بشود.[۳]

کشی، احمد بن موسی را یکی فضلای بعدازظهر خویش ذکر شده، اورا در زمره محدثانی می‌شمارد که روایات متعددی از بابا و اجداد بزرگوارش نقل نموده است و می‌نویسد: احمد بن موسی به دست خجسته خویش قرآن مهربان را نوشته میباشد.[۴]مامت بعداز شهید شدن امام کاظم(ع)
هر چندین بعد از شهید شدن امام هفتم، جمع‌ای به گمان امامت احمد بن موسی(ع) جلوی خانه اُم‌ِّاحمد(مامان احمد بن موسی و یکی همسران امام کاظم) اجتماع کردند، احمد بن موسی با صراحت اظهار‌کرد:

آن چنان که شما در بیعت اینجانب می‌باشید، اینجانب در بیعت برادرم علی بن موسی الرضا هستم و وی البتهِّ معبود، پیشوا و جانشین بعد از پدرم میباشد.
بعد از آن همگان با علی بن موسی(ع) بیعت کردند و امام رضا(ع) در حق برادرش دعا کرد.[۶] با این حالا برخی فرقه‌نویسان و کتاب ها ملل و نحل، از فرقه‌ای با تیتر «‌احمدیه‌» و رهروان احمد بن موسی(ع) مذکور که بعد از شهید شدن امام کاظم(ع) قائل به امامت او شدند.[۷]

قیام احمد بن موسی(ع)
برخی از منابع، به قیام احمد بن موسی(ع) بر ضد خلفای عباسی اشاره کرده، اما نسبت به جزئیات و کیفیت آن نپرداخته‌اند. این گزارش‌های تاریخی، حاکی از حضور احمد در قیام ابن طباطبا بوده میباشد.[۸]

سفر به کشور ایران
احمد بن موسی(ع) هم پا با کاروانی بزرگ که جمعیت آن تا پانزده هزار گزارش گردیده است به کشور ایران مسافرت کرد،[۹] دو برهان برای این مسافرت مذکور میباشد:

خون خواهی برادرش علی بن موسی(ع) که به دست مأمون به شهیدشدن رسید.[۱۰]
برای دیدار علی بن موسی الرضا(ع) که در اواسط رویکرد از شهید شدن اخوی دور اندیشی یافت.[۱۱]

نمایی از بقاع احمد بن موسی شاهچراغ در شیراز
شهید شدن احمد بن موسی(ع) و یاران
قُتلُغ خان، حکم کننده شیراز و دلیل مأمون در خان زینان در هشت فرسخی شیراز با احمد بن موسی(ع) و کاروان یاور او ملاقات کرد و خبر شهید شدن امام رضا(ع) را به آن ها رسانید. این خبر منجر تضعیف روحیه و پراکندگی آنها شوید. احمد به همدم نزدیکان خویش راهی شیراز شد و در آنجا در جریان نبرد به شهیدشدن رسید.[۱۲]

حرف بیان کردن با معبود

نوشته‌ی علمی‌های اساسی: گفتگوی حضرت موسی با خدا و کلیم‌الله
صفت «کلیم‌الله» (به‌معنای هر کس خداوند با وی صحبت اظهار کرد) مختص حضرت موسی(ع) دانسته‌ گردیده است؛[۲۰] اما برخی معتقدند خدا، در معراج، با رسول اسلام نیز بی‌واسطه کلام تشریفات مشهد گفته میباشد.[۲۱]

پروردگار با حضرت موسی(ع)، به‌طور بی واسطه کلام اظهار کرد.[۲۲] ناصر مکارم شیرازی بر آن میباشد که آفریدگار امواج صوتی و عبارات را در محیط یا این که اجسام می‌آفرید و کلام اعلام کردن وی این‌اینگونه بود.[۲۳] در مقابل، سید محمدحسین طباطبایی این نظر را دارد آفریدگار کیفیت کلام‌اعلام کردن را بیان نکرده و ما نیز نمی‌توانیم کیفیت این ذکر کرد‌وگو را از تعابیر قرآن به دست آوریم.[۲۴] به‌گفته او، صحبت‌اعلام کردن معبود با موسی، با واسطه[۲۵] و امری حقیقی وواقعی بوده که گرچه اثراتی معمولی داشته، بی‌نیاز از جوارح و اعضا دنیوی مثل دهن بوده میباشد.[۲۶]

معاش‌طومار
حضرت موسی(ع)، فرزند عِمران، از نسل لاوی بن یعقوب دانسته گردیده‌است.[۲۷] اسم پدرش در تورات، عمرام میباشد که در گویش عرب، به‌شکل عِمران درآمده و مسلمانها نیز او‌را عِمران خواندند.[۲۸] تولد حضرت موسی(ع) حدود ۲۵۰ سال بعداز وفات حضرت ابراهیم بود.[۲۹] مسعودی در ثابت‌الوصیة، مسافت فی مابین موسی و ابراهیم(ع) را ۴۶۸ سال گفته میباشد.[۳۰]
موسی(ع) در زمان‌ای چشم به جهان گشود که فرعون امر داده بود فرزندان پسر بنی‌اسرائیل را بکشند و دختران آنان‌را به اسارت بگیرند.[۳۱] براساس تورات، فرعون از خوف توان‌یافتن بنی‌اسرائیل و اتحاد آن ها با معاندان، فرمان کشتار فرزندان پسر بنی‌اسرائیل را صادر کرد.[۳۲] ناصر مکارم شیرازی، از مفسران شیعه این نظر را دارد براساس نشانه‌ها قرآن، فرعون برای تضعیف بنی‌اسرائیل امرکرد فرزندان پسر بنی‌اسرائیل را بکشند.[۳۳] بعضا انگیزه این فرمان را خواب فرعون دانسته‌اند. فرعون در خواب چشم بود آتشی به‌سوی مصر آمده،‌ مصریان را می کشد، سوای اینکه آسیبی به بنی‌اسرائیل بزند.[۳۴] بنابر نقل دیگر، فرعون در خواب چشم بود که پسری از بنی‌اسرائیل به عالم خواهد آمد که پادشاهی او‌را از فی مابین می برد.[۳۵]

میلاد و کودکی تا فراروگریز از مصر
براساس نشانه‌ها قرآن، بعداز ولادت حضرت موسی(ع)، پروردگار به مامان وی ( یوکابَد[۳۶]) وحی کرد که فرزند خویش را شیر بده و هنگامی که هراس از جانش داشتی،[۳۷] او‌را در صندوقچه‌ای بگذار[۳۸] و در رود رها کن و نگران نباش و نترس.[۳۹]

مامان موسی بعداز شیردادن به فرزندش (بنابر تورات، در دوران سه ماه[۴۰]) از خوف خطرها احتمالی، موسی را در صندوقچه‌ای گذاشت و در رود انداخت[۴۱] و دخترش را به دنبال صندوقچه ارسال کرد.[۴۲] معبود به‌جهت نگرانی مامان موسی، به وی قوت‌قلب اعطا کرد[۴۳] و نوید اعطا کرد که موسی را به تو برمی‌گردانیم و همینطور اورا از پیامبران قرار خوا‌هیم اعطا کرد.[۴۴]

شخصی از خانواده فرعون موسی را از آب گرفت.[۴۵] تورات این شخص را دختر فرعون معرفی می‌نماید.[۴۶] برپایهٔ قرآن، همسر فرعون (آسیه[۴۷]) موسی را فروغ و روشنایی دیده خویش و فرعون خواند و آرزو داشت که برای وی نفعی داشته باشد یا این که حتی اورا به فرزندی قبول نمایند.[۴۸]

بعد از نجات موسی(ع) از رود، وی شیر هیچ زنی را قبول نکرد تا اینکه به سفارش خواهر موسی، مادرش را آوردند و این‌اینگونه موسی نزد مادرش رجوع و برگشت.[۴۹] ناصر مکارم شیرازی با استناد به آیه‌ها قرآن اعتقاد دارد که موسی در منزل و در کنار خانواده خویش پروش یافت و گاه نزد همسر فرعون برده میشد.[۵۰] مکارم شیرازی همینطور از گفتار فرعون خطاب به موسی، «آیا تو‌را در کودکی نزد خودمان رشد ندادیم؟»[۵۱] برداشت کرده که موسی دست کم زمان‌ای در کاخ فرعون معاش نموده است.[۵۰] براساس تورات نیز موسی در کودکی نزد مادرش بود و وقتی که پروش یافت، به کاخ فرعون رفت.[۵۲]

بیان شده موسی را به‌این جهت موسی نامیده‌اند که او‌را از در بین آب و درخت گرفتند. «گیسو»، در گویش قبطی، به‌معنای آب و «سا» به‌معنای درخت آمده میباشد.[۵۳]

موسی در بزرگسالی در ماجرای زد خورد شخصی از بنی‌اسرائیل و یک مصری (قِبطی)، با زدن یک مشت، شخص مصری را کشت.[۵۴] بعد از این داستان، مأموران فرعون تمایل به قتل وی گرفت[۵۵] و وی برای فرار و گریز، از مصر بیرون شد.[۵۶]

مهاجرت به نجف
سید محمدحسن در سال ۱۳۱۸ق و در سن ۲۳ سالگی بعد از چهار سال توقف در اصفهان با یکی‌از دوستانش که شاگردش نیز بود، پیاده عازم عتبات عالیات شوید.[۹] زیرا به نجف رسید در حجره‌ای‌ بنا شده در یکی مدرسه های شهر سکنی گزید[۱۰] و در درس آخوند ملا محمدکاظم خراسانی کمپانی می کرد.[۱۱] همین دستور موجب شد تصمیم بگیرد برای ادامه علم آموزی در نجف تشریفات مشهد بماند.

وی از علاقه مندان آخوند بود، به سیرتکامل‌ای که در قیام آخوند و بقیه علمای نجف به امان از مشروطیت، او نیز از موافقان مشروطیت شوید. وی حقایقی از نقش روحانیت در حرکت مشروطه را در سیاحت شرق خاطر نموده است. او در ۳۰ سالگی به مرتبه اجتهاد رسید. ضمن آخوند خراسانی و جهانگیرخان قشقایی، شریعت اصفهانی و محمدباقر اصطهباناتی نیز از استادان وی بودند. از شاگردان او می‌قدرت به اسم‌های، روحانی غلامرضا غروی، روحانی علی قدوسی، روحانی محمد رئیسی، روضه خوان عبدالکریم، روضه خوان ذبیح الله اسلامی، روحانی آقا فاضل اسم پیروزی.

وی در یک کدام از تیم‌های کشیکی که در سال ۱۳۴۵ق برای بقاع فرمان روا ابراهیم در شهر کهنه قوچان تشکیل داده بود خویش نیز کمپانی داشت و نوبتی شیفت افتخاری می‌بخشید.[۱۲]

قوچانی در دو دفعه که شهر قوچان در ناامنی بود و گزینه حمله یاغیان قرار گرفت،[۱۳] دخالت کرد و با نفوذ خویش بازدارنده حمله آنها به شهر شوید.

بقاع آقانجفی قوچانی در قوچان
رجوع به قوچان
آقا نجفی در سال ۱۳۳۸ق، بعداز مطلع شدن از فوت پدرش، بعد از ۲۰ سال از نجف به جمهوری اسلامی ایران رجوع و برگشت. او آغاز برای زیارت به مشهد رفت. بعداز توقفی کوتاه در مشهد، به درخواست عموم قوچان وارد این شهر شد و تا پایان قدمت در آنجا به یادماندنی گشت. او متجاوز از ۲۵ سال از قدمت خویش را در رده فقاهت و حاکمیت شرع در قوچان طی کرد و به اداره حوزه علم ها فقاهتی پرداخت.

آقانجفی در ماه‌های رمضان به قم می رفت و گاه در حجره مدرس مطهری می ماند. [۱۴]

تألیفات
مشهورترین تاثیر آقانجفی سیاحت شرق و سیاحت غرب میباشد.[۱۵] او دارنده تألیفاتی دیگری در مسئله فقه و اصول و عرفان و اخلاق و رفتار و سفرنامه نویسی میباشد.برای مثال اثر ها او می‌اقتدار به تألیفات زیر اشاره نمود:

سیاحت شرق: این تاثیر از تألیفات اساسی آقانجفی میباشد و درباره سوانح قدمت از اولِ معاش، گزارش تحصیلات وی در شهرهای قوچان، مشهد و اصفهان و کیفیت ورودش به نجف اشرف و تحصیلات پایانی تا وصال به جايگاه اجتهاد میباشد. او درین کتاب خلالِ تفصیل ماجرای معاش و مشقّات زمانه علم آموزی که به مناسبت رویدادهای معاش‌اش اتفاق افتاده، مباحث و معارف اسلامی را به استناد نشانه‌ها و احادیث با قلمی بی آلایش تفصیل داده میباشد. در‌این کتاب خواننده با نکات علمی و رویدادهای آن مجال آشنا میشود. زیرا آقانجفی خویش در اوایل مشروطیت در نجف بوده، رویدادهای تاریخی و عکس العمل نهضت مشروطیت را در عراق به‌ویژه در نجف، به شرح تفصیل داده میباشد. مسائل یاددادن و تربیت و تزکیه نفس نیز در‌این کتاب دیده میشود. این کتاب در ۱۳۴۷ق/۱۹۲۸م کتابت یافته و در ۱۳۶۲ش در طهران چاپ شد‌ه‌است.
سیاحت غرب: در چگونگی فقیه برزخ و سیر ارواح پس از مرگ، خطی میباشد و در ۱۳۵۲ق/۱۹۳۳م کتابت یافته میباشد.
تفصیل دعای صباح: او دعای صباح منسوب به امام‌ علی(ع) را به فارسی برگردانده و آن را گستردن نموده است. کتابت این تاثیر در ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م نقطه پایان یافته میباشد.
عذر و بهانه بدتر از گناه: درباره مشروطیت کشور‌ایران، انشای این رساله آمیزه‌ای از نثر عربی و فارسی میباشد، کتابت آن وابسته به ۱۳۲۸ق/۱۹۱۰م میباشد.
تفصیل و ترجمه رساله تفاحیه|رساله تُفّاحیه ارسطو: از باباافضل کاشانی، خطی، کتابت ۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م.
سفری کوتاه به آبادی‌های قوچان: که ضمنا آن به وضع اجتماعی و اعتقادی روستاییان نیز پرداخته میباشد.
ثابت رجعت: خطی، عربی و فارسی، کتابت ۱۳۲۱ش.
حیوةالاسلام فی اوضاع و احوال آیة الله‌ الملک‌ العلآم: خطی، در تفصیل اکنون آخوند محمد کاظم خراسانی.
کناره بر کفایه الاصول: در آن کتاب کفایة الاصول را توضیح داده میباشد.
استیناف بیشتر
سیاحت شرق (زندگینامه خودنوشت او که دربرگیرنده تفصیل درحال حاضر او میباشد).
نقباء البشر: آقابزرگ تهرانی.
پیشگفتار مفتاح القرآن: غلامرضا عالم یزدی خراسانی.
پانویس