مسجد تاریخانه بعداز مسجد فهرج کهنترین مسجد کشورایران محسوب میشود ولی آن را سمبل حضور معماری ساسانی تحت عنوان اولیه بسترهای ظهور معماری اسلامی میدانند. تاریخ به ما نشانه میدهد که چطور تشریفات مشهد معماران خوش ذوق و سلیقه اهل ایران، بنایی اسلامی میساختهاند.
مسجد تاریخانه بعداز مسجد فهرج دیرینترین مسجد کشورایران محسوب میشود البته آن را سمبل حضور معماری ساسانی تحت عنوان اول بسترهای ظهور معماری اسلامی میدانند. تاریخ به ما نشانه می دهد که چطور معماران خوش ذوق وسلیقه اهل ایران، بنایی اسلامی میساختهاند.
خدمت معماری هنرآنلاین؛ منزل معبود اینجاست. ردیفهای چهلگانه مسجد تاریخانه دامغان، به استناد کهنترین کتاب ها، شهیدشدن میدهند که اینجا پروردگار منزل داشته میباشد! آندره گدار، درباره این مسجد نوشته میباشد: "مثالای از بناهایی که مقدم بر زمان سلجوقیان میباشد می توانیم ارئه دهیم یعنی مقدم بر زمانای که مثال مهم مساجد کشورایران در آن تشکیل یافته، دو مثال از در بین آن ها مسجد جامع نائین و تاریخانه دامغان میباشد." بر این شالوده میباشد که مسجد تاریخانه را دیرینترین مسجد کشورایران میدانند.
تاریخانه در معنای منزل آفریدگار میباشد و آن را مسجد چهل ردیف هــــــم مینامند و این رقم اکثر اوقات در کشور ایران نماینده آن وجود ندارد که مطلقاً چهل ردیف داشته باشد، بلکه در معنای ردیفهای گوناگون بوده و مهمترین خصوصیت معماری این مسجد به حساب می آید.
مستقل از این زمینه، نقشه این سازه نقــشه مساجد صدر اسلام میباشد که از هر عنصر فرنگی عاری میباشد. عمر این مسجد به حدی میباشد که حتیدر زمان سلجوقیان گزینه تجدید بنا قرار گرفته و به مکان مناره آجر و گلی آن که ریخته بود، برجی از خشت ساختهاند .
این سازه دربرگیرنده صحنی میباشد حدوداً مربعی که از چهار طرف طاقهایی داراست و یکیاز طاق نماها که عمیقخیس از دیگرافراد میباشد، مکان مقصوره مسجد قرار گرفته و به همین جهت مواجه با قبله میباشد. نقشه این مسجد بی آلایشترین و خالصترین و حتی میقدرت اعلامکرد علمیترین نقشه مساجد صدر اسلام میباشد.
یکیاز دیگر از خصوصیتهای اصلی این سازه، کاملا اهل ایران بودن آن میباشد. در بنای تاریخانه یعنی در اشــــــکال معماری که در آن به عمل بردهاند و در صورت ساختمان هیچ چیز وجود ندارد که اهل ایران خالص نباشد و حتی میاقتدار اظهارکرد درین سازه هیچ صورت و هیچ جزئی از ساختمان وجود ندارد که وابسته به معماری فرصت ساسانیان نباشد. در هر شکل میقدرت انتها عصر بنی امیه را سابقترین مجال ساختمان این سازه دانست.
آن چه اینک از مسجد تاریخانه باقیمانده 26 ردیف میباشد که ضخامت هر کدام چهار متر و به طول 2 متر و 84 سانتیمتر میباشد و شش دهانه طاق و یک طاق بزرگتر که محل منبر و محراب بوده. در جهت شمالی مسجد مناره آجری به طول 26 متر میباشد که از مسجد فاصلــــه داراست و قاعده آن 13 متر سوای مرتبه از روی زمین و قطر منتهیالیه آن در ابتدا 8/6 متر و مانند مناره مسجد جامع دامغان راز آن ساخته وجود ندارد برخی گفتهاند که بر تاثیر زمینلرزه حاد گردیده اما رمز آن منظم میباشد و در شرایطی که بر تاثیر زمین لرزه میبود غیر منظم بود.
در طول ده متری آن کتیبهای به خـط کوفی با خشت انجام شده میباشد. بانی آن ابو حرب بختیار ممدوح منوچهری میباشد بدین ترتیب، این مناره در مسافت سالهای 420-430 هجـــری قمری ایجاد شده است.
تاریخانه در جنوب شرقی دامغان واقع گردیده و فعلا متروک و تا حدودی مخروبه میباشد اما آن چه از آن باقیمانده هنوز دیده هر بیننده ای را خیره مینماید. در سمت غربی مسجد میان ۶ ورودی و طاق، یک ورودی و طاق گرانقدرتری به ارتفاع ۱۴/۱۲ متر و پهنا ۵/۰۲ متر وجود دارااست که اثر ها محراب و منبر مسجد درین نصیب چشم میشود.
یکیاز جذابترین خصوصیتهای معماری این مسجد، رواقهای بیسقف آن میباشد که امروز مجدد به معماری مساجد جمهوری اسلامی ایران به نوعی رجعت داشته میباشد. آندره گدار در گزارش خویش از تاریخانه بدین قضیه اشاره مینماید و می نویسد، هر کس مأمور تعمیر این رواقها گردیده، به مکان آنکه طاقهای ضربی معمول در معماری ساسانی را بسازد، از بالای ستونی به ردیف دیگر و برابر با دیوار قبله، دستکهایی شغل نهاده و روی آن طاقهای نازک و سبُک و گلابی صورت ساخته بوده که هیچ تناسبی با ردیفهای سفت و کلفت تاریخانه نداشته میباشد. در شرایطیکه چه امروز این طاقها از دربین رفتهاند البته اینراه در اکنون رجوع به معماری مساجد کشور ایران میباشد.
انتخاب تالار و باغ مناسب برای مراسم در مشهد – نکات و معیارهای حرفهای