مجله خبری تشریفات

اسماعیلیان معتقدند هفتمی امام بدور ششم، محمد بن اسماعیل میباشد که پنهان شد‌ه‌است. وی وقتی که ظهور نماید، ناطق هفتم یا این که مهدی یا این که قائم خواهد بود و فقط در زمان اوست که دو رتبه ناطق و شالوده با هم یکی از می شوند. وی در آخرین به دور عالم، حقایق دانا هستی را آشکار می‌سازد و عدالت را در عالم حکمفرما می‌نماید و بعداز به دور وی فقید جسمانی به نقطه نهایی میرسد.[۲۳] درین عصر، حسن بن علی(ع)،‌ محمد بن حنفیه و موسی بن جعفر(ع)،‌ امام مستودع تشریفات مشهد می‌باشند.[۲۴]

اعتقادات دیگر
تاویل: تأویل به معنای خارج کشیدن معنایی باطنی و درونی از یک متن یا این که واجب فقاهتی میباشد.[۲۵] اعتقاد و باور به تأویل از اعتقادات شیعه بوده که اسماعیلیه نسبت به دیگر فرقه‌های شیعه سماجت بیشتری بر آن داشته‌اند.[۲۶] اسماعیلیه به همین جهت آدم‌ها را مستلزم امامی میبینند که‌این تاویلات و معانی باطنی را برایشان بگشاید.
پردیس و دوزخ وجهنم: اسماعیلیان اعتقادی به پردیس و جهنم جسمانی ندارند، البته برای اشخاص تازه کار این لغت ها را در معنای معمولشان تعبیروتفسیر می‌نمایند.[۲۷]
ایمان: آن ها تناسخ را نمی‌پذیرند و به طلاق دو حوزه اسلام و ایمان و قابلیت و امکان زیادت و نقصان در ایمان اعتقاد و باور دارا هستند.
موادتشکیل دهنده شریعت: در شریعت، آن‌ها هفت رکن عصمت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و ولایت را دارا هستند که اما رکن ولایت را از سایر موادسازنده فراتر و اساسی‌خیس میدانند.[۲۸]
حسن و قبح عقلی: اسماعیلیه به سبب ساز مبالغه اساسا «آموختن» از امام و نیز تأثیرپذیری از «تصوّف»، در زمان‌هایی خاص، متمایل به حسن و قبح فقاهتی گردیده[۲۹] و از آموزه‌های اصلی شیعه دوازده امامی مطابق اصالت عدل، اعتبار عقل و شخصیت آزاد بشر بدور شدند.[۳۰]
تعالیم ظاهری
تعالیم ظاهری اسماعلیه با معتقدات شیعه دوازده امامی چندان تفاوت ندارد و به عبارتی احکام دینی اسلام مانند نماز و روزه، وخمس و زکات و غیره میباشد. هرچند در بعضی جزئیات، تفاوتهایی وجود دارااست. از جمله اسماعیلیان در نماز بعداز قرائت سوره فاتحه این دعا را میخوانند:

"سجدتُ وجهی الیک و توکّلتُ علیکِ منک قوّتی و انت عصمتی یا این که رب العالمین اللهم صل علی محمد المصطفی و علی علیٍّ المرتضی و علی الائمة الاطهار وعلی حجة الامر صاحب و مالک الزمان و العصر امامنا الحاضر الموجود مولانا فرمانروا مهربان الحسینی اللهم لک سجودی و طاعتی"[۳۱]
انشعابات و شاخه‌های اسماعیلیه
بر طبق تقسیم‌بندی کتاب اطلس شیعه[۳۲]، فرقه‌های اسماعیلیه به طور پایین تقسیم میشوند:

اسماعیلیه خالصه: که مدعا شدند زیرا امامت اسماعیل از طرف بابا اثبات میباشد و امام جز حق چیزی نمی‌گوید پس مشخص میگردد اسماعیل در واقعیت نمرده و (قائم) اوست.
اسماعیلیه مبارکیه: که بر این اعتقاد و باور بودند که امام درست گو(ع) بعداز اسماعیل، محمد بن اسماعیل، نوه خویش را به امامت منصوب کرد. چون که امامت از اخوی (اسماعیل) به اخوی (امام کاظم) منتقل نمیشود و این مورد فقط در امر امام حسن(ع) و امام حسین(ع) درستی می‌نموده است. این فرقه به مناسبت اسم موسس آن _مبارک_ به مبارکیه آوازه یافته میباشد[۳۳].
قرامطه بحرین: هم زمان با توسعه سریع دعوت اسماعیلیه، افتراق مهمی در سال ۲۸۶ هجری قمری در نهضت اسماعیلیه پدیدار گشت. حمدان قرمط که همچنان سر کردگی محلی دعوت را از ۲۶۰ق. در عراق و نواحی همسایه بر ذمه داشت و با رهبران سَلَمیّه به صورت تر و تمیز مکاتبه داشت، در ۲۸۶ قمری هنگامی که عبیدالله رهبر اسماعیلیان گشت برای خویش و اجدادش که رهبران مرکزی قبل بوده‌اند ادعای امامت نمود. حمدان با سلمیه و رهبری مرکزی جدا ارتباط کرد و از داعیان فرمانبر خویش خواست دعوت را در نواحی ذیل نظرشان متوقف نمایند. اندکی بعد از این اتفاق ها، حمدان ناپدید شوید و عبدان (شوهر خواهرش) نیز با دسیسه زکرویه بن مهدویه، یکی داعیان عراق که آغاز به عبیدالله و اصلاحاتش در عقاید بامسئولیت بود به قتل رسید. در امسال، ابوسعید جنابی که بوسیله حمدان و عبدان به بحرین گسیل گردیده بود آنجا را مقر مهم قرامطه و مانعی اثرگذار ر خط مش بسط نفوذ سیاسی فاطمیان در شرق (تا ۴۷۰ق.) قرار بخشید. مقر اساسی رهروان عبیدالله در یمن بود که ولی در آنجا علی بن ادب به جبهه قرمطی پیوست و خویش را مهدی موعود نامید، البته ابن حوشب تا انتها قدمت به عبیدالله دارای مسئولیت ماند. زکرویه که آغاز به عبیدالله بامسئولیت باقیمانده بود، ابعاد به قرامطه پیوست و کودتا‌های قرمطی را در شام و عراق سازماندهی نمود و حتی‌د‌ر سال ۲۹۰ق. به پایگاه عبیدالله در سلمیه نیز حمله کرد. جبهه قرمطی در بخشها متعدد به عنوان مثال جبال، خراسان و ماوراء النهر، عجم و.. کبیر شد.

زیارت جامعه کبیره بوسیله امام هادی(ع) در جواب به درخواست شخصی برای زیارت بلیغ و بدون نقص امامان نقل شده میباشد. این زیارت، از زیارت‌های دارای شهرت نزد شیعه‌ها میباشد. مضمون زیارت جامعه کبیره، منزلت امامت و شأن ائمه اطهار(ع) و وظایف شیعه‌ها در مقابل آنهاست. نخسین بار این زیارت، بوسیله روضه خوان صدوق ماجرا شد. گستردن‌های فراوانی بر زیارت جامعه درج تشریفات مشهد شده میباشد.

باعث اسم‌گذاری
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: زیارت‌های جامعه
زیارت جامعه به نوعی از زیارتنامه‌ها گفته می گردد که می‌اقتدار برای هرمورد از امامان معصوم(ع) یا این که تمامی آن ها با هم، در هر مجال و جای خواند.[۱] میان این زیارتنامه‌ها «زیارت جامعه کبیره» به دلیل برخورداری از معنی و مفهوم بلندمرتبه و کامل بودنش به‌این اسم به شهرت رسیده است.[۲]

مدرک زیارت جامعه
متن این زیارت را نخسین بار روضه خوان صدوق در اینجانب لایحضره الفقیه[۳] و در عیون خبرها الرضا (ع) از امام هادی(ع) نقل نموده است. روحانی صدوق آن را از روش محمد بن اسماعیل برمکی از موسی بن عبدالله نخعی و وی از امام هادی نقل نموده است[۴] روحانی صدوق اسم و تیتر موسی را در اینجانب لا یحضره الفقیه[۵] موسی بن عبدالله نخعی، در عیون خبر‌ها الرضا(ع)، موسی ­بن عمران[۶] و در التوحید، موسی بن عمران نخعی کوفی نوشته میباشد.[۷] جوینی خراسانی در فَرائِدُ السِّمْطَین [۸] آن را از قاضی نیشابوری از روش روضه خوان صدوق آورده میباشد.

این زیارتنامه بر پایۀ تقسیم حدیث به طریق سَنَدی، به انگیزه وجود موسی بن عبدالله نَخَعی بین راویان آن، که فردی ناشناخته میباشد درست به اکانت نمی‌آید. [۹] ولی، از لحاظ حدیث‌شناسان سده‌های اولیه هجری قمری که حدیث را فقط به درست و غیرصحیح تقسیم می‌کردند،[۱۰] این زیارتنامه درست به شمار می‌آمده میباشد. متکی بودن روحانی صدوق به‌این زیارت، خویش از مُرجِّحات و از قرائن تقویت کننده مدرک آن میباشد.[۱۱] شُبَّر[۱۲] این زیارت را در ستون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه قرار داده که شیوایی و شیوایی آن ها در سکو‌ای میباشد که صدور آن از غیر معصوم پذیرفتنی وجود ندارد. احسائی [۱۳] نیز بعداز تحقیق مدرک زیارت جامعه کبیره میگوید این زیارت از جهت لفظ و معنی در سکو‌ای میباشد که بشرِ باخبر پی میبرد که سخن معصوم میباشد و لذا نیاز به پژوهش گواهی ندارد.[۱۴]

منزلت زیارت جامعه
علامه مجلسی درباره زیارت جامعه کبیره نوشته میباشد: «این زیارت بدون نقص‌ترین زیارت‌ها از بدور یا این که مجاورت میباشد.»[۱۵] مجلسی اولیه نیز در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه میگوید: «این زیارت، شایسته ترین زیارت و بی نقص‌ترین آنهاست و اینجانب همواره در پرتو آن به زیارت ائمه اطهار(ع) در اعتاب مقدسه نایل می‌شدم.» علامه مجلسی همینطور براین اعتقاد و باور میباشد که‌این زیارت حاوی خلاصه‌ای از کل روایاتی میباشد که در مناقب اهل بیت وارداتی به همین جهت قرائت ـ توأم با تدبر و درنگ در معانی و مضامینـش ـ هر هفته بلکه در هر روز سودمند میباشد به دلیل آن که محورِ موادتشکیل دهندهِ ایمان معرفت اهلبیت میباشد. [۱۶][یادداشت ۱] محدث نوری این نظر را دارد که روحانی صدوق در ماجرا خویش، متن آن را تلخیص و بعضا بخش‌ها را که مطابقت و همخوانی بر عقایدش نبوده حذف نموده است.[۱۷] آیت الله خامنه‌ای براین اعتقاد و باور میباشد که آنچه که بایستی در امر ائمه (علیهم‌السّلام) گفته گردد، در زیارت جامعه می‌باشد.[۱۸]

محتوای زیارت جامعهٔ کبیره
در‌این زیارت، اهل بیت رسول جانشینان بر حق او وصف گردیده‌اند و مسائلی مانند رابطه ائمه با فرستاده اکرم، برشمردن مقامات علمی و اخلاقی و سیاسی ائمه، اسوه بودن آن‌ها، رابطه امامت و توحید و ارتباط آشناییِ امام با آشنایی خداوند اشاره شد‌ه‌است. از سایر مباحث مطرح درین زیارت، عصمت و طهارت اهل بیت (ع)، یکپارچگی خلقت وی، تولی و تبرّی و رجعت و تسلیم میباشد. به جهت محتوای این زیارت بر مضمون هاِ ناظر به مقامات امامان، امام هادی(ع) علیه‌السلام توصیه کرده که زائر قبل از تلاوت این زیارت، صد توشه تکبیر بگوید تا مبتلا بزرگ نمایی در حق امامان نشود.[۱۹]

آیت الله جوادی آملی :
زیارت نورانی جامعه بزرگ به منزله تعبیر و تفسیر امامت میباشد. یعنی به عبارتی‌طوری که قرآن، احتیاج به تعبیروتفسیر دارااست امامت هم احتیاج به تعبیروتفسیر داراست که هر مورد از ائمه(ع) یک آیه یا این که یک‌سری آیه قرآن را تعبیر کردند، اما وجود میمون امام هادی آحادّ قرآن را تعبیروتفسیر کرد، زیرا عترت و قرآن همتای هم میباشند.

زیارت جامعه تعبیر امامت میباشد. مقر اسراء

فرازهایی از زیارت جامعه کبیره

نظام سیاسی و احزاب
پاکستان دارنده نظام جمهوری فدرالی میباشد که متشکل از چهار ایالت بلوچستان، خیبرپختون‌خواه، گواهی و پنجاب، ناحیه مرکزی اسلام‌آباد و دو حیطه جامو و کشمیر و گیلگت-بلتستان میباشد.[۸] هر ایالت دارنده مجلس ایالتی میباشد که اعضای آن از سوی عموم گزینش می شوند.[۹] بعداز برگزاری انتخابات، حزب پیروز مجلس کابینه ایالتی را تشکیل میدهند. قوه قانونگذاری پاکستان متشکل از دو مجلس سنا و ملی میباشد که اعضای مجلس ملی را عموم با انتخابات برای پنج سال گزینش تشریفات مشهد می‌نمایند.

طبق واپسین قانون اساسی کشور پاکستان، مدیریت جمهور مبتنی بر آراء بی واسطه عموم گزینش نمیشود. نمایندگان مجلس ایالتی در چهار ایالت پنجاب، خیبر پختون‌خواه، بلوچستان و مدرک[۱۰] همپا با نمایندگان مجالس شورای ملی و سنا در اجلاس مشترک مدیر جمهور را برای یک عصر پنج ساله گزینش می‌نمایند. مدیر جمهور در آغاز وزیر را از در میان اعضای مجلس ملی گزینش می‌نماید. در آغاز وزیر تحت عنوان مدیر قوای اجرایی در دولت صلاحیت و اختیاراتی به مراتب بیشتر از مدیر جمهور دارااست.[۱۱]

از فرصت استقلال پاکستان تا به امروز، سیاست و حکومت به وسیله احزاب سیاسی و ارتش رهبری گردیده‌است. از اواخر دهه ۱۹۵۰م به‌این طرف نقش احزاب سیاسی در مقایسه با نقش ارتش کمرنگ بوده میباشد.[۱۲] ارتش پاکستان تا کنون سه توشه در سال‌های ۱۹۵۸، ۱۹۷۷ و ۱۹۹۹م از روش شورش حکومت مُلکی را ساقط و توان را در چنگ گرفته میباشد. سیاست‌فرنگی و امنیتی پاکستان همواره زیر تأثیر عزم ارتش بوده میباشد.[۱۳]

مهم ترین احزاب سیاسی
کهن ترین حزب سیاسی در پاکستان حزب مسلم لیگ میباشد که در سال ۱۹۱۶م. در حین حضور و سلطه استعمار بریتانیا به وجود آمد و در مبارزات استقلال طلبی به رهبری محمدعلی جبهه نقش عمده‌ای داشت.

دومی حزب اصلی در پاکستان حزب عموم میباشد که ذوالفقار علی بوتو آن را در سال ۱۹۶۷م. تأسیس کرد. رهبری حزب ذکر شده بعد از اعدام بنیانگذار آن به وسیله ژنرال ضیاءالحق به دخترش بی سابقه بوتو رسید. بعد از کشته شدن بی‌نظیر بوتو رهبری حزب عموم پاکستان به ذمه آصف‌علی زرداری شوهر خانم بوتو قرار گرفت.[۱۴]

سو‌مین حزب مطرح تحریک انصاف پاکستان (PTI) میباشد که در ۱۹۹۶م بوسیله عمران خان ستاره دیرین کریکت پاکستان تأسیس و در انتخابات همگانی ۲۰۱۸م چیره شوید.[۱۵] عمران خان رییس حزب از ۱۸ آگوست ۲۰۱۸م تا ۱۰ آوریل ۲۰۲۲م تحت عنوان ابتدا وزیر توان را در مشت داشت.[۱۶]

بعد از احزاب فوق الذکر، احزاب اسلامی و مذهبی در پاکستان از تیم‌های اساسی سیاسی شمرده می‌شوند که دو حزب جماعت اسلامی و جمعیت العلمای اسلامی آوازه بیشتری دارا هستند. جماعت اسلامی پاکستان در۱۹۴۱م بوسیله ابوالاعلی مودودی تأسیس شد.[۱۷] مودودی از تئوری پردازان نهضت اسلامی در شبه مجموعه کشور ها هند بود که اذهان او در تولید حکومت و نظام اسلامی باافکار و بینش‌های اخوان‌المسلمین مصر مشابهت داشت.[مستلزم منبع]

جمعیت العلمای اسلام در آغاز درسال ۱۹۴۵م. بوسیله مولانا شبیراحمد عثمانی به مراد تامین از تشکیل سرزمین جداگانه برای مسلمان‌ها شبه مجموعه کشورها هند تأسیس شد. این دسته دارنده تفکرات دیوبندی میباشد که از مجال تشکیل خویش تا کنون مبتلا انشعاب شده و از آن، احزاب خرد دیگر مثل سپاه صحابه با رهبری‌های مستقل بوجود آمدند. [۱۸]

ادیان در پاکستان
ادیان در پاکستان
آئین نسبت
اسلام
 
۹۶٪
دیگر ادیان
 
۴٪
التفات آیین اسلام در ساختار حکومتی این مملکت نیز رفلکس یافته و نظام سیاسی آن در قانون اساسی ایران که به سال ۱۹۷۳ میلادی به ثبت رسید، جمهوری اسلامی معرفی گردیده و برای تطبیق مقررات موضوعه با شریعت اسلامی، شورایی با اسم «شورای عقاید و احکام اسلامی» تشکیل شد.[۱۹] با این هم اکنون بیشتر اقلیت‌های فقهی در‌این مرزوبوم در مجلس شورای ملی پاکستان نماینده دارا‌هستند و می توانند آزادانه دین‌های فقهی خویش را انجام نمایند.[۲۰] ۹۶٪ از جمعیت پاکستان مسلمان می باشند (۷۷٪ سنی و ۱۹٪ شیعه). به علاوه ۱٫۸۵٪ هندو، ۱٫۶٪ مسیحی و ۰٫۰۴٪ سیک نیز در مرز و بوم می‌زیند. اقلیتهای دیگری مانند پارسی (که باقیماندگان زرتشتیان می باشند)،احمدی و بودایی و قادیانی در پاکستان وجود دارا‌هستند.[۲۱]

مذهب بیشتر مسلمان ها این میهن سنی و در‌پی مذهب حنفی‌اند و از لحاظ فکری به سه مجموعه تقسیم می گردند:

بریلویه: اصلی ترین فرقه سنی مذهب درین مرزوبوم بریلوی‌ها میباشند.این فرقه منسوب به «امام احمد رضاخان بریلوی» (۱۹۳۱-۱۸۷۶) میباشد. بریلویه خویش را در فقه حنفی و در مذهب کلامی به دنبال ماتریدی دانسته‌اند. بریلویان در عین حالا به تصوف مجاورت‌اند.[۲۲]
فرقه دیوبندی:‌ این فرقه اسم خویش را از روستای دیوبند بنا شده در هند گرفته که بزرگان این فرقه در مکتب دارای اسم و رسم آن “دار العلوم دیوبند» علم آموزی کرده‌اند. روحانیان مکتب دارالعلوم دیوبند، در اعتقادات ماتریدی مذهب و در فقه حنفی مذهب اند. درین فرقه، اگرچه بیشتر تیم‌های صوفی و راه‌های آن‌ها‌را احترام می‌نمایند، اما به دیدگاه چشتیه کار می‌نمایند. این مجموعه در زمره سلفیه به شمار میایند.[۲۳]
اهل حدیث: فرقه دیگری که مشابهت‌های فراوان با دیوبندی‌ها دارا هستند، اهل حدیث‌اند که رغبت به وهابیت دارا‌هستند و مانند آن‌ها تفسیری طاقت فرسا‌گیرانه از توحید ارائه می دهند. اهل حدیث فقط قران و حدیث را منبع اعتقادات مسلمان ها می دانند.
[۲۴]

دوازده‌امامی
نوشته ی علمیٔ اساسی: امامیه
شیعه دوازده‌امامی یا این که اِثناعَشَری گرانقدر‌ترین فرقه مذهب شیعه میباشد.[۴۸] طبق مذهب امامیه، بعداز فرستاده اسلام(ص)، دوازده امام وجود دارااست که نخستینشان امام علی(ع)، و آخرینشان امام مهدی(عج) میباشد[۴۹] که هنوز زنده میباشد، در غایب بودن جای دارد و روزی برای برقراری عدل و داد در زمین ظهور تشریفات مشهد خواهد کرد.[۵۰]

رجعت و بَداء از باورهای ویژه شیعه ها دوازده‌امامی میباشد.[۵۱] طبق آموزه رجعت، بعداز ظهور امام مهدی(ع)، بعضی از مردگان زنده خواهند شد. این مردگان هم نیکوکاران و شیعه‌ها را دربرگیرنده می شوند و هم معاندان اهل‌بیت را که قرار میباشد سزای اعمالشان را در همین عالم هم ببینند.[۵۲] بداء یعنی پروردگار گاه به‌سبب ساز مصلحتی، امری را که برای نبی یا این که امام آشکار کرده بود، تغییر‌و تحول می دهد و چیز دیگری جایگزین آن می‌نماید.[۵۳]

مهم ترین متکلمان امامیه عبارت‌اند از: روضه خوان اثرگذار(۳۳۶یا۳۳۸–۴۱۳ق)، روضه خوان طوسی(۳۸۵–۴۶۰ق)، خواجه نصیرالدین طوسی(۵۹۷–۶۷۲ق) و علامه حلی(۶۴۸–۷۲۶ق).[۵۴] پر رنگ‌ترین فقیهان امامیه هم اینها می‌باشند: روحانی طوسی، متفحص حلی، علامه حلی، شهید نخستین، شهید ثانی، کشف کننده‌الغطاء، میرزای قمی و روحانی مرتضی انصاری.[۵۵]

بیشتر شیعه ها جمهوری اسلامی ایران که حدود ۹۰درصد جمعیت این میهن را تشکیل میدهند، دوازده‌امامی میباشند.[۵۶]

زیدیه
نوشته ی علمیٔ اساسی: زیدیه
مذهب زیدیه به زید فرزند امام سجاد(ع) نسبت دارااست.[۵۷] برپایه این مذهب، صرفا امامت امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به‌شکل انتصابی و به وسیله نبی بوده‌میباشد.[۵۸] به‌جز این سه امام، هرکه از نسل حضرت زهرا(س) قیام نماید و فقید و بازهد و سخاوتمند و شجاع باشد، امام میباشد.[۵۹]

زیدیه در ارتباط امامت ابوبکر و قدمت دو موضع دارا هستند: بعضا از آن ها به امامت این دو اعتقاد و باور دارا هستند و برخی دیگر آن را نمی‌پذیرند.[۶۰] نگرش زیدیان امروزِ یمن، به طریقه مجموعه در آغاز مجاورت میباشد.[۶۰]

جارودیه، صالحیه و سلیمانیه سه فرقه مهم زیدیه بوده‌اند.[۶۱] به‌گفته شهرستانی، مولف کتاب المِلَل و النِّحَل، بیشتر زیدیان در سخن از مُعتزله و در فقه از مذهب حنفی، از مذهب ها فقاهتی چهارگانه اهل‌سنت متأثرند.[۶۲]

به‌گزارش کتاب اطلس شیعه، زیدیان ۳۵ تا ۴۰درصد جمعیت بیست میلیونی یمن را تشکیل می دهند.[۶۳]

اسماعیلیه
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: اسماعیلیه
اسماعیلیه فرقه‌ای از شیعه ها میباشد که خلال باور به امامت امام علی(ع) تا امام درستگو(ع)، بعد از امام راست گو(ع) اسماعیل پسر والا او‌را امام میداند و امامت امام کاظم(ع) و دیگر امامانِ امامیه را نمی‌پذیرد.[۶۴] اسماعیلیان بر این یقین بودند که امامت هفت عصر دارااست و هر زمان با یک «ناطق» استارت میگردد که شریعتی تازه می آورد و در هر عصر بعداز وی هفت امام امامت می‌نمایند.[۶۵]

طبق باور اسماعیلیان، ناطق‌های شش زمان ابتدا امامت، به عبارتی پیامبران اولوالعزم‌‌اند که عبارت‌اند از: بشر، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و حضرت محمد(ص).[۶۶] محمدِ مکتوم پسر اسماعیل، هفتمی امام از عصر ششم امامت میباشد که با نبی اسلام استارت گردیده‌ میباشد. وی به عبارتی مهدی موعود میباشد که زمانی قیام نماید، ناطق زمان هفتم امامت هم خواهد بود.[۶۷] می گویند برخی از این آموزه‌ها در عصر حکومت فاطمیان، مبتلا تغییراتی شد.[۶۸]

مهمترین خصوصیت اسماعیلیه را باطنی‌گری میدانند؛ چراکه آن ها آیه‌ها و روایات و معارف و احکام اسلامی را تأویل می‌نمایند و معنایی مغایر ظواهر آن‌ها برداشت می‌نمایند. به‌اعتقادوباور آن ها آیه ها قرآن و احادیث ظواهر و درون دارا هستند. امام درون آن‌ها را میداند و فلسفه امامت، آموختن درون آیین و ذکر معارف باطنی میباشد.[۶۹]

حکم دهنده نُعمان را گران قدر‌ترین فقید اسماعیلیه[۷۰] و کتابش دعائم الاسلام را منبع مهم فقاهتی این مذهب دانسته‌اند.[۷۰] ابوحاتم رازی، ناصرخسرو و گروهی به‌اسم اِخوان الصَّفا را نیز از اندیشمندان پررنگ اسماعیلیه شمرده‌اند.[۷۱] رسائل اِخوان الصفا و اَعلام النبوّه نوشته ابوحاتم رازی، از مهم ترین کتاب‌های فلسفی آنها میباشد.[۷۲]

اسماعیلیه امروز را به دو تیم آقاخانیه و بُهره تقسیم می‌نمایند که جا ماندگان دو شاخه از فاطمیان مصر یعنی نزاریه و مستعلویه می‌باشند.[۷۳] تیم ابتدا را حدود یک میلیون نفر میدانند که عمدتاً در کشورهای آسیایی زیرا هند، پاکستان، افغانستان و کشور ایران معاش می‌نمایند.[۷۴] شمار تیم دوم را هم حدود پانصد هزار نفر تقریب زده‌اند که بیشتراز ۸۰درصدشان در هند سکونت دارا‌هستند.[۷۵]

تکان‌های انقلابی در کشورهای عربی از محصول بیداری اسلامی میباشد
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: بیداری اسلامی
بعداز وقوع تکان‌های انقلابی و کودتا‌ها علیه یکسری حکومت عربی در کشورهای تونس، مصر، بحرین، لیبی و یمن در سال ۱۳۸۹ش که سبب ساز به سقوط بعضا از حاکمان این کشورها شد، آیت‌الله خامنه‌ای این تکان‌ها را بیداری اسلامی تشریفات مشهد نامید.[۲۷] در رسانه‌ها این تکان‌ها فصل بهار عربی نامیده شدند.[۲۸]

مخصوص نبودن جهاد در بُعد نظامی
از دید آیت‌الله خامنه‌ای جهاد مخصوص به جهاد نظامی (پیکار) وجود ندارد و دربرگیرنده هر نوع رویا رویی با معاند و خنثیٰ‌کردن نقشه‌های وی میگردد.[۲۹] ازاین‌رو وی اعتقاد دارد که جهاد نیز مانند نزاع بعد ها متفاوت سیاسی، فرهنگی، رسانه‌ای[۳۰] و اقتصادی[۳۱] داراست.

بایستگی تبیین برای خنثیٰ‌کردن وسوسه‌های معاند
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: جهاد تبیین
از حیث آیت‌الله خامنه‌ای جهاد تبیین به معنای اعمال‌دادنِ عمل علمی و تحقیقی، صحبت‌زدن و تبیین نمودن برای رویارویی با معاند و از میان بردن وسوسه‌های اوست.[۳۲] وی این اصطلاح را، اولیه‌توشه در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۵ش به‌شغل پیروزی[۳۳] و در سال‌های بعد از آن به تبیین آن پرداخت.[۳۴]

اقتصاد مقاومتی، شیوه‌حلی برای ایرادات اقتصادی کشور‌ایران
نوشته‌علمیٔ مهم: اقتصاد مقاومتی
بعد از تشدید تحریم‌های برخی کشورهای اروپایی علیه جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای بر استعمال از اقتدار داخلی کشور‌ایران تحت عنوان راهکاری برای خنثیٰ‌کردن تحریم‌ها تأکید کرد.[۳۵] بر تاثیر تأکیدهای وی کلمه و واژه اقتصاد مقاومتی وارد ادبیات سیاسی کشور‌ایران شد.[۳۶]

ملاک حرام بودن غنا و موسیقی
از لحاظ آیت‌الله خامنه‌ای غنا بر دو سیرتکامل حلال و حرام میباشد؛ غنائی حرام میباشد که دربرگیرنده فسخ بوده[۳۷]و لهوی و منحرف‌کننده عن سبیل‌الله باشد.[۳۸] همینطور، هر آهنگی که بشر را به سمت بی‌مبالاتی به آئین، به سمت گناه و بی‌اعتنایی به واجب و تکلیف فقاهتی بکشاند را موسیقی حرام میداند.[۳۹]

آیت‌الله خامنه‌ای
«اما اینجانب سماجت دارم این ناحیه را «غرب آسیا» بیان کنم، خیر خاور وسط. تعبیر و تفسیر خاور بدور، خاور مجاورت، خاور وسط صحیح وجود ندارد. به دور از کجا؟ از اروپا. در حدود کجا؟ به اروپا؛ یعنی راس جهان اروپاست؛ هر جایی که از اروپا دورتر میباشد، اسمش خاور بدور میباشد؛ هر جا نزدیکتر میباشد، خاور مجاورت میباشد؛ هر جا میانه میباشد، خاور وسط میباشد! این تعریفی میباشد که خویش اروپائی‌ها کردند؛ خیر، ما این را قبول نداریم. آسیا یک مجموعه کشور ها‌ای میباشد؛ شرقی دارااست، غربی دارااست، وسطی دارااست؛ ما در غرب آسیا قرار داریم؛ براین اساس حیطهٔ ما اسمش حوزه‌ٔ غرب آسیا میباشد، خیر حیطهٔ خاور وسط.»
«سخنها در دیدار اساتید دانش کده‌ها، ۲۲ مرداد ۱۳۹۱ش.
جایگزینی اصطلاح غرب آسیا برای خاورمیانه
آیت‌الله خامنه‌ای، نامگذاری حیطه غرب آسیا به خاورمیانه از سوی آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها را تعبیری نادرست میداند که اروپا را راءس دنیا دانسته و خاور یا این که شرق را نسبت به اروپا می‌سنجند و به سه ناحیه خاور بدور، خاور وسط و خاور مجاورت تقسیم‌بندی می‌نمایند. به یقین وی عبارت «غرب آسیا» جایگزینی صحیح برای این حوزه‌ میباشد.[۴۰]

راه حل موضوع فلسطین، تمامی‌پرسی میباشد
آیت‌الله خامنه‌ای، مدد از نام‌و‌نشان فلسطینی و کلیه آرم‌های آن را امری واجب و جهاد مقدس ذکر کرده و این نظر را دارد کشورهای اسلامی و عربی و نیز جریان‌های اسلامی و ملی وظیفه دارا‌هستند در سرویس آرمان فلسطین (رهایی از اشغال اسرائیل) باشند.[۴۱] از حیث وی، راه حل زمینه فلسطین برگزاری کلیه‌پرسی میباشد که همگی فلسطینی‌ها اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی که در کشور‌های اشغالی و فارغ آن ساکنند، در آن کمپانی نمایند.[۴۲]

روش آزادی فلسطین، مقاومت میباشد خیر رای زنی
آیت‌الله خامنه‌ای این نظر را دارد روشِ آزادی فلسطین، مقاومت میباشد خیر سازگاری و مصاحبه.[۴۳] وی گفتمان برای زمینه فلسطین را خطای نابخشودنی میداند که جز ضرر برای فلسطینیان چیزی به همدم ندارد و آزادی فلسطین را به تأخیر می‌اندازد.[۴۴] وی بر دارای سلاح‌کردن کرانه باختری تأکید دارااست.[۴۵] کشور ایران بر مبنای نظرها وی از تیم‌های مقاومت پشتیبان فلسطین نگهبانی می‌نماید و سیاست مسلح کردن کرانه باختری را دنبال می‌نماید.[۴۶] نظرها وی درباره فلسطین در کتاب فلسطین از منظر آیت‌الله خامنه‌ای توده گردیده‌است.

بهلول در اثر ها قرن یازدهم
در سدۀ ۱۱ق/۱۷م در ادبیات شرعی اهل ایران، شخصیت بهلول از لحاظ پارسایی، مجاهدت در خط مش دین تشیع و فضیلت ها عرفانی صورت پایانی مییابد. حاکم نورالله شوشتری پایین تیتر «روحانی فاضلِ واصل» احادیث نو‌ای دربارۀ وی نقل می‌نماید.[۲۴] در‌این احادیث، بهلول مردی دانشمند و فرزانه میباشد که اثرها دیوانگی در کردار و کردارش کمتر پیداست. مؤلف احادیث خویش را به استناد حمدالله مستوفی[۲۵] با این داده ها استارت می‌نماید که بهلول خویشاوند هارون، و دانش آموز خاص امام جعفر راستگو(ع) و مردی پرهیزکار بود. باعث تظاهر وی به دیوانگی نیز آن بود که به سفارش امام(ع) خواست از اجرای امر نابخرادانه تشریفات مشهد هارون بگریزد.

در اولیه داستان که کامل میباشد، با ابوحنیفه در تامین از امام مناظره می‌نماید و غالب می‌گردد.[۲۶] ماجرای ماجرا دوم که از ایضاح طبری گفته شده، در دربار محمد بن سلیمان، والی بصره فیس داده که با مناظره‌ها و نکته پردازی‌ها و حادثه ها پیچاپیچ یار میباشد و در نقطه پايان به واکنش وی با خردسالان در کوچه‌های بصره و تکرار یک کدام از احادیث قدیمی می‌انجامد.[۲۷] بعد از آن ۸ ماجرا دیگر دربارۀ وی اورده شده که بعضی ـ با تحریفات فراوان ـ تکرار احادیث قدیمی میباشد. در این موسسه، دو قطعه شعر (۴بیت و ۳بیت) نیز به اشعار گذشتۀ وی افزوده گردیده است.

دامنه این احادیث، در اثرها نویسندگان آجل همانند حبله رودی (د۱۰۵۴ق/۱۶۴۴م)، گشوده هم توسعه و گسترش مییابد.[۲۸]

بهلول در اثر ها قرن چهاردهم
در قرن ۱۴ق/۲۰م احادیث مرتبط با بهلول در اثر ها شیعی جمهوری اسلامی ایران بازهم فزونی مییابد، خوانساری (درگذشت:۱۳۱۳ق) در روضات الجنات خویش فصلی نسبتاً کلان[۲۹] دارااست که طی آن هم احادیث نورالله شوشتری را میاورد و هم روایاتی دیگر.

زمینه پندهای بهلول
بیشتر پندهای بهلول، دربارۀ آخرت میباشد: به فرجام خود بیندیش که دنیا گذراست؛ حالا آنکه دنیا دیگر، طاقت فرسا زیباست. این تفکر به پیدایش قطعه‌ای قشنگ و صوفیانه در وصف عالم آخرت انجامیده میباشد.[۳۰] یک مناظره نیز در ارتباط مهربانی،[۳۱] بوی تصوف دارااست. برخی قصه‌ها، زیرکی و هوشمندی او‌را راجع به عالم آرم میدهد. راجع‌به ارثیه خویش با حکم کننده توطئه می‌ورزد،[۳۲] یکی از را از ناراحتی می‌رهاند و دیگری را از دسیسه گشوده می دارد،[۳۳] یا این که به جا مانده مردی را که هیچ ندارد، تقسیم می‌نماید.[۳۴] سه طومار نیز خطاب به خلیفه، وزیر و مالک شُرطه بیان شده که هم اکنون و هوای اندرزنامه‌های سابق، یا این که حتیٰ نهج البلاغه بر آنان موفق میباشد.[۳۵] در یک داستان نیز از ابوبکر و قدمت حمد شد‌ه‌است[۳۶] که می بایست در برخورد به تشیع وی درست شده باشد. گروه اشعاری که در عقلاءالمجانین نیشابوری گرد آمده، ۳۹ بیت (در ۱۳قطعه کوتاه) میباشد که مضمون بیشتر آنها دربارۀ آخرت و قناعت درین دنیا می‌شود؛ ولی ۳ دو بیتی نیز بیان شده[۳۷] که مضمونی دقیق و عاشقانه داراست. این اشعار بسیار معمولی، بی‌تکلف و گاه خالی از لطف میباشد؛ و یک کدام از آنان[۳۸] ظاهراً قافیه صدق هم ندارد (مگر آنکه تمامی را به وقف بخوانیم که نیکو وجود ندارد).

از راویان روایات امام راست گو(ع)
روضه خوان طوسی[۳۹] و سپس‌ها بقیه افراد زیرا ابن حجر[۴۰] از مردی بهلول اسم و اهل حدیث که از امام راستگو (ع) قصه کرده، ذکر شده‌اند. گویی این محدث در اثر ها متأخرتر، به خصوص در مجالس المؤمنین نورالله شوشتری محترم بهلول مجنون درآمیخته و از وی مردی محدث و فراگیر و مرید امام(ع) تاسیس شده است، حدیث گویی بهلول، از قرن چهارم قمری در ماجرای ملاقات با هارون پذیرفته گردیده بود؛ منابع بعد از آن نیز بر این نکته تأکید کرده و اندکی آن را توسعه نیز داده‌اند.[۴۱] ابن شاکر کتبی نیز خلال اینکه به محدث بودن وی اشاره کرده، و بخش اعظمی از احادیث دیرین را آورده، ظاهراً اولیه توشه تاریخ وفات او‌را حدود سال ۱۹۰ق/۸۰۶م قرار داده میباشد[۴۲] یک قرن بعد از آن، ابن تغری بردی[۴۳] سال ۱۸۳ق را با اندکی شک و تردید سفارش نموده است.

در ادبیات فارسی
بهلول از دیرباز تا فرصت حاضر در ادبیات فارسی، زیرا نشانِ «کم عقل عاقل» حضور داشته میباشد، البته در دهه‌های اخیر بعضا کوشیده‌اند، از دسته احادیث وی کتاب‌های درگیر کنندۀ عامه پسند تدارک ببینند: محمود متدین، کتاب خرد ماجراهای بهلول عاقل را در طهران منتشر کرد. در ۱۳۳۹ش، آقا میرزا علی صدر جلد دوم بهلول عاقل را در طهران به چاپ رساند. این کتاب عاقبت به ۵ جلد رسید و در ۱۳۴۳ش در طهران تکثیر یافت. روایت‌ها درین اثرها، به عبارتی قصه سابق عربی میباشد. البته گاهی با احادیث پراکندۀ دیگر و حتیٰ اشعار فارسی درآمیخته میباشد.

تکثیر روایت‌های درگیر کنندۀ بهلول در لهجه ترکی، به کیفیت آن در گویش فارسی مشابه میباشد.[۴۴]

تاریخ موالید الائمة و وفیاتهم (کتاب)
با تاج الموالید فی موالید الائمه و وفیاتهم نادرست نشود.
تاریخُ مَوالید الأئمّة وَ وَفَیاتِهِم کتابی پیرامون زندگانی چهارده معصوم(ع) منسوب به ابن‌خَشّاب بغدادی(۵۶۷ یا این که ۵۶۸ق) از عالمان حنبلی‌مذهب میباشد. در‌این کتاب به بعضا زوایای زندگانی ائمه(ع) زیرا تاریخ به دنیا آمدن و وفات، جای دفن، نَسَب و اسم فرزندان چهارده معصوم(ع) پرداخته گردیده است. درین کتاب ایده ها بر خلاف مشهوری زیرا وفات نبی(ص) در دوم ربیع‌الاول سال دهم مسافرت و یا این که نهفته‌ بودن مجال ولادت امام مهدی(عج) به‌ تشریفات مشهد دیده می خورد.

کتاب تاریخ موالید الائمه با پیشگفتار سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی در تیم‌ای به اسم مجموعة نفیسة‌ فی تاریخ الائمة(ع) در کنار کتاب‌هایی زیرا تاج الموالید، المستجاد اینجانب کتاب‌ الارشاد و مسار الشیعه چاپ شد‌ه‌است.

ساختار و محتوا
تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم یا این که تاریخ ابن‌الخَشّاب[۱] کتابی مختصر[۲] به گویش عربی میباشد که به زوایای زندگانی نبی اسلام(ص) و ائمه به‌ تیتر اهل‌بیت فرستاده پرداخته شد‌ه‌است.[۳] طبق پاره‌ای از نسخه ها خطی جانور، تیتر «اَین دُفِتازه» به اسم کتاب اضافه گردیده‌است.[۴] میلاد و وفات، جای دفن، نَسَب، اسم مامان، کُنیه، کنیه، دوران قدمت، منزلت و اسم فرزندان چهارده معصوم(ع) مثلا موضوعات کتاب میباشد که در سی برگه درج شده میباشد.[۵] درین کتاب، نظراتی زیرا وفات نبی(ص) در دوم ربیع‌الاول سال دهم سفر مذکور که با حیث دارای اسم و رسم ۲۸ صفر سال یازدهم مهاجرت در مغایرت میباشد.[۶] همینطور مجال به دنیا آمدن حضرت مهدی(عج) را به‌ انگیزه پنهان‌ بودن، نامعلوم دانسته میباشد.[۷]

خصوصیت و مقام
کتاب تاریخی ابن‌خشّاب بغدادی از کتاب ها دارای اسم و رسم دانسته گردیده[۸] و بیان شده در میان عالمان شیعه و اهل‌‌سنت از آوازه برخوردار‌است[۹] و خبرها آن را به طور کامل دارای اعتبار می دانند.[۱۰] این تاثیر در کتاب‌های حدیثی و تاریخی آیتم به کار گیری قرار گرفته میباشد.[۱۱] اتان کلبرگ اعتقاد دارد که مولف این کتاب حنبلی‌مذهب میباشد؛ البته منابع امامی‌مذهب از این کتاب استعمال کرده‌اند؛[۱۲] چنانکه اِرْبلی مولف کتاب کُشْفُ الغُمَّه که از معاصران ابن‌خشّاب بود، بدین کتاب پشت گرمی کرده و از آن به کار گیری کرده است.[۱۳] و در عصر‌های آینده نویسندگان کتاب‌هایی زیرا بحار الانوار،[۱۴] اِقبال الاعمال،[۱۵] طبقات اَعلام الشیعه،[۱۶] مرآت الکتب[۱۷] و تکملة امل الآمل[۱۸] نیز بدین کتاب استناد کرده‌اند.

این کتاب در منابع متفاوت با اسم‌های دیگری نیز شناخته می گردد؛ چنانکه در کتاب الطرائف با تیتر تاریخ موالید و وفات اهل‌البیت و این دفنوا، در کتاب الیقین با اسم کتاب موالید و وفیات اهل‌البیت و این دفنوا، در کتاب کشف الظنون با اسم موالید اهل‌البیت و در کتاب الذریعه با اسم موالید اهل‌البیت و انسابهم و وفیاتهم معرفی گردیده‌است.[۱۹]

به لحاظ کلبرگ، این کتاب به عبارتی کتاب الموالید میباشد که به جهضمی یا این که ابن‌ابی‌الثلج منسوب میباشد.[۲۰] از لحاظ وی، راویان روایات نقل‌گردیده درین کتاب از اهل‌سنت می‌باشند.[۲۱]

کتاب «مجموعة نفیسة فی تاریخ الائمه»
مؤلّف
عبدالله بن احمد، پر اسم و رسم به ابن‌خشّاب بغدادی نحوی[۲۲](۴۹۲-۵۶۷ق)[۲۳] از عالمان حنبلی‌‌مذهب میباشد[۲۴] او‌را پایبند به آرای مدرسه شرعی احمد بن حنبل[۲۵] و از بزرگان حنابله دانسته‌اند.[۲۶] اما تایپ کردن کتاب در موضوع چهارده معصوم سبب ساز گردیده که کلبرگ معتقد به تغییر و تحول نظریه وی خواهد شد و حتی از امامی‌مذهب بودن او صحبت به فی مابین بیاورند[۲۷]

ابن‌خشاب از شاگردان جوالیقی و ابن‌الشجری دانسته گردیده‌است.[۲۸] او به علومی متعددی[۲۹] زیرا ریاضی ها، هندسه، منطق و فلسفه احاطه داشته[۳۰] و اورا ادیب، گویش‌شناس، دانا ِنحوی، شعر سرا، حدیث‌شناس، مفسّر قرآن، تاریخ‌دان و نسب‌شناس نیز دانسته‌اند.[۳۱] از ابن‌خشاب کتاب‌هایی در موضوع‌های گوناگون علمی مذکور[۳۲] که اورده شده بیشتر آنان از در میان رفته‌اند.[۳۳]

آورده شده وی در حدیث شخصی ثقه بوده[۳۴] و بین علما دارای اسم و رسم به وثاقت میباشد. [۳۵] عمادالدین کاتب، از دوستان و شاگردان ابن‌خشاب، اورا یکی‌از داناترین عالمان فی مابین عموم عرب دانسته میباشد.[۳۶] ابن‌اثیر در کتابش از وی حافظه کرده و گفته در ادبیات عرب بسیار مسلّط و پر اسم و رسم بوده و روایات بخش اعظمی از بزرگان را شنیده بود.[۳۷] طبق پاره‌ای از نقل‌ها وی در ۷۴ سالگی[۳۸] در بغداد درگذشت[۳۹] و در کنار بُشر حافی به خاک ودیعه شد.[۴۰]

ورژن‌های چاپی
کتاب تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم با پیشگفتار آیت‌الله مرعشی نجفی و با امداد فرزندش سید محمود حسینی مرعشی، در تیم مجموعة نفیسة فی تاریخ الائمة(ع) در کنار کتاب‌هایی زیرا تاج الموالید تاثیر طبرسی (درگذشت ۵۴۸ق)، المستجاد اینجانب کتاب‌ الارشاد تألیف علامه حلی (درگذشت ۷۲۶ق)، مسار الشیعه نوشته روحانی اثرگذار (درگذشت ۴۱۳ق) و کتاب‌های عالمان دیگر در سال ۱۴۲۲ق چاپ گردیده‌است.[۴۱] این کتاب به‌شکل غیروابسته نیز بوسیله انتشارات دارالقاری بیروت در سال ۱۴۲۲ق به چاپ رسیده میباشد. تنی چند از ورژن‌های خطی این کتاب در کتابخانه فخرالدین‌ نصیری در طهران‌ و کتابخانه مرکزی دانش گاه طهران با تیتر‌ «تواریخ‌ موالید و وفیات‌ اهل‌ البیت‌ و اَین‌ دُفِموزیک» مراقبت میشود.[۴۲]

مخالفت با یکتاپرستی
نمرود که بت‌پرستی را در قلمرو فرمانروایی خویش اشاعه داده بود با دعوت ابراهیم(ع) به یکتاپرستی مخالفت کرد. در محل فرمانروایی نمرود بت‌های طلایی و لوکس وجود داشت. وی ضمن اعتقاد و باور به بت‌ها خویش ادعای خدایی و مالکیت زمین می کرد. حضرت ابراهیم با طریق‌های متعدد عموم را به توحید و پرستش خدای یکتا دعوت تشریفات مشهد می کرد.[مستلزم منبع]

آورده شده نمرود اولیه کسی بود که با گردنکشی در روی زمین ادعای ربوبیت کرد.[۱۳]

مجادله نمرود با ابراهیم
بعد از آنکه حضرت ابراهیم(ع) دور از دیده عموم بت‌ها را ناکامی او‌را نزد نمرود بردند. ابراهیم(ع) برای ثابت خدای یگانه و رد ادعای ربوبیت نمرود با او مناظره کرد. این مناظره در حضور عموم برگزار شد. در آیه ۲۵۸ سوره بقره به مناظره حضرت ابراهیم و نمرود اشاره شد‌ه‌است.[۱۴] در‌این مناظره ابراهیم(ع) ذکر کرد خدای اینجانب می‌می‌راند و زنده می‌نماید. نمرود نیز به وی جواب اعطا کرد اینجانب هم می‌می رانم و زنده میکنم. نمرود برای آنکه ادعای خویش را در حضور عموم اثبات نماید دو زندانی را احضار کرد امر کرد یک کدام از را بکشند و دیگری را آزاد نمایند. بعد از آن حضرت ابراهیم اعلام‌کرد خدای اینجانب خورشید را از مشرق خارج میاورد تو از مغرب خارج بیاور. نمرود در جواب به‌این درخواست ابراهیم عاجز ماند. قرآن درباره برخورد نمرود از تعبیروتفسیر مبهوت شدن کافر (نمرود) به کار گیری نموده است.[۱۵]

مفسران پاسخ ابتدا نمرود را نوعی مغالطه دانسته‌اند که نمرود با به کار گیری از آن درصدد فریب عموم بود. البته ابراهیم(ع) برای بی‌تأثیر کردن دسیسه نمرود و رد ادعای وی درخواست دوم را مطرح کرد.[۱۶]

مجازات ابراهیم(ع) با حریق

مینیاتور انداختن ابراهیم(ع) به داخل حریق تاثیر محمود فرشچیان که در سال ۱۳۷۳ش خوی شد‌ه‌است.
در‌پی باخت نمرود در مناظره با ابراهیم(ع) در حضور ساکنان بابِل، نمرود به یار عموم تصمیم گرفتند ابراهیم را به منجر شکستن و توهین به خدایانشان، با حریق مجازات نمایند.[۱۷] تصمیم نمرود و بت‌پرستان در آیه ۶۸ سوره انبیاء مذکور میباشد. نمرود امر کرد مکانی را فراهم کردند و از کلیه عموم خواست هیزم برای حریق گردآوری نمایند. انباشته کردن هیزم برای مجازات ابراهیم(ع) تا آنجا برای عموم التفات پیدا کرد که بعضی از زنان نذر کردند در شکل رفع اشتباهات و شفای بیماران هیزم برای حریق زدن ابراهیم آماده نمایند.[۱۸] بر پایه ی بعضی گزارش‌ها ساکنین بابل، فرصت زمانبر را صَرف گردآوری هیزم کردند.[۱۹]

بعد از حریق زدن هیزم‌ها به باعث آنکه کسی نمی‌توانست برای صادر کردن ابراهیم(ع) مجاورت حریق گردد اورا با منجنیق به باطن حریق پرتاب کردند.[۲۰] در‌پی صادر کردن ابراهیم در حریق، به گفته قرآن حریق به دستور معبود برای وی سرد و بی‌زخم شد.[۲۱]

یکسری روز بعداز این اتفاق، نمرود از محل حریق زدن ابراهیم- که همچنان حریق در آن شعله‌ور بود- می‌سپری شد. وی با موقعیت شک وتردید ابراهیم را روءیت کرد که میان حریق نشسته میباشد. برای اینکه از شرایط ابراهیم(ع) مطمئن خواهد شد امر کرد برجی برای وی ساختند تا از بالای آن بتواند باطن شعله‌های حریق را ببیند. بعداز آنکه نمرود از تندرست ماندن ابراهیم یقین یافت به وی خاطرنشان کرد خدای تو تبارک میباشد که تو‌را از حریق مراقبت کرد. آیا می توانی از حریق خارج بیایی؟ ابراهیم اعلام کرد: آری میتوانم. نمرود مجدد سؤال کرد چنانچه در حریق بمانی به تو آسیبی می رساند؟ ابراهیم(ع) جواب بخشید: خیر. بعد از درخواست نمرود از ابراهیم برای خارج وارد شدن از حریق، وی در حالی که حریق همچنان شعله‌ور بود خارج آمد.[۲۲]

حایل الابواب
سَدُّ الاَبواب یا این که مسدود کردن درها از فضیلت ها امام علی(ع) که، رسول اکرم(ص) به دستور معبود امر به بستن دَرِ کلیه منزل‌ها به‌جز دَرِ منزل امام علی(ع) به مسجدالنبی را بخشید. تاریخ این اتفاق آیتم اختلاف میباشد. این اتفاق به‌شکل پشت سر هم در منابع شیعه و اهل سنت نقل گردیده است. امیرالمؤمنین(ع) در شورای شش‌نفره برای گزینش خلافت، بدین فضیلت خویش استناد تشریفات مشهد نموده است.

متن حدیث
قالَ رَسولُ اللّهِ(ص): سُدّوا هذه ألابوابَ غَیرَ بابِ عَلِی.

فرستاده آفریدگار(ص) فرمود: درهای مسجد را به‌جز دَرِ منزل علی، ببندید.[۱]

ماجرای بستن درها
نبی(ص) در اول روزهای ورود به شهر یثرب، مسجدی تشکیل داد که بعد ها مسجدالنبی نامیده شد. بعداز آن اتاق‌هایی متصل به مسجد برای سکونت نبی(ص) و برخی از همسران آن حضرت ساخته شد. به گذر زمان بعضی از صحابه برای خویش اتاقی در کنار مسجد ساختند. این اتاق‌ها خلال دری که به سمت خارج داشتند، دری هم به سمت مسجد داشتند و در وقت نماز، صاحبان آن‌ها از این در وارد مسجد می‌شدند و مجدد از به عبارتی در برمی‌گشتند. فرستاده(ص) به‌دستور آفریدگار مأمور شد تمامی آن درها را غیر از دَرِ منزل علی بن ابی‌طالب(ع) ببندد.

بعضی بعداز شنیدن این فرمان غمگین شدند و اعتراض کردند. حضرت فرمود: «اینجانب مأمور بستن این درها غیر از دَرِ منزل علی گردیده‌ام. شما دراین‌باره سخنانی گفتید. به خداوند قسم، اینجانب از پیش خودم به بستن یا این که باز کردن دری فرمان ندادم. اینجانب به وظیفه‌ای مأمور شدم و از آن پیروی کردم.»[۲]

برخی[۳] به عنوان مثال حکم دهنده نعمان مغربی در تفصیل الاخبار ذکر می‌نماید: عباس، عموی فرستاده به سراغ رسول(ص) رفت و اذعان کرد: عمویت و فرزندان عمویت و ابوبکر و قدمت را بازداشتن کرده و صرفا به علی اذن داده‌ای تا دَرِ منزل‌اش به مسجد گشوده باشد. فرستاده قسم و سوگند حافظه کرد که‌این امر معبود بوده میباشد.[۴] حکم کننده نعمان در مکان دیگری آورده میباشد که‌این سؤال را حمزة بن عبدالمطلب از رسول(ص) پرسید.[۵] سید جعفر مرتضی عاملی، این حرف حمزه را اعتراض به فرستاده(ص) نمی‌داند بلکه به گفته او سؤال از اسرارِ این مورد بوده میباشد.[۶]

فرصت وقوع
تاریخ ظریف رخداد بند الابواب، در منابع حدیثی و تاریخی نیامده میباشد. مجلسی، سوای معلوم کردن سال وقوع، روز عرفه را برای آن بیان نموده است.[۷] پژوهشگران مبتنی بر بیان برخی از اسامی و قراین دیگر، درباره سال وقوع این اتفاق به گمانه‌زنی پرداخته‌اند که به دو دسته تقسیم می شوند:

سال‌های نخستین سفر: بعضا با استناد به پرسش حمزه[یادداشت ۱] از فرستاده(ص) گفته‌اند که‌این حادثه در سال‌های اول هجری پیش آمده میباشد.[۸] وجود اسم رقیه دختر رسول(ص) نیز مؤیدی بر لحاظ آن‌ها میباشد. در‌این گزارش آمده که عثمان بن عفان هم درِ منزل خویش را به سوی مسجد بست و در آن فرصت رقیه همسر او زنده بود.[۹]
در سال‌های نهایی قدمت نبی(ص) و بعد از فتح مکه: اعتراض عباس عموی رسول(ص) به بستن در منزل‌اش[۱۰] حکایت از آن دارااست که‌این داستان بعد از فتح مکه بوده، چون عباس بعد از فتح مکه در مدینه مستقر گردیده‌است.[۱۱] استدلال دیگری که‌این عقیده را تقویت می‌نماید، همزمانی آن با حدیث رده میباشد[۱۲]؛ تا آنجا که برخی معتقدند این حدیث برای ثبت حدیث رده آورده شده میباشد.[۱۳] به گفته بعضا از تاریخ‌نگاران، حدیث رده در مواقع متفاوت گفته شده‌[۱۴]؛ البته پر اسم و رسم‌ترین آن بعداز نزاع تبوک بوده میباشد.[۱۵]

عبدالکریم حائری یزدی
برای دیگر کاربردها حائری یزدی (عدم وضوح‌زدایی) را ملاحظه کنید.
روضه خوان عبدالکریم حائری

داده ها شخصی
کنیه حائری
محل معاش یزد • کربلا • نجف • سامرا • قم • اراک
تاریخ وفات ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ق (۹ بهمن ۱۳۱۵ش)
محل دفن قم
شهر وفات قم
خاندان
سرشناس مرتضی حائری یزدی • مهدی تشریفات مشهد حائری یزدی
داده ها علمی
استادان سید محمد فشارکی • میرزا محمد تقی شیرازی • میرزا محمد حسن شیرازی • آخوند خراسانی • روحانی ادب الله نوری
شاگردان امام خمینی • سیدکاظم شریعتمداری • سیدمحمدتقی خوانساری •سید احمد خوانساری • سید محمد رضا گلپایگانی • محمدعلی اراکی • سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
تألیفات دُرَرُالفوائد • کتاب النکاح • کتاب الرضاع • کتاب المواریث • کتاب الصلوة
بقیه مرجع پیروی • درس دادن در حوزه علمیه
شغل‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی تأسیس حوزه علمیه قم • زعامت حوزه علمیه قم • تأسیس درمان گاه سهامیه قم • تشویق به ساختن درمانگاه فاطمی • نهاد‌گذاری عزاداری در روز ها فاطمیه دوم (اولیه تا سوم جمادی الآخر) در جمهوری اسلامی ایران • اشاعه مجالس نوحه خوانی به مکان تعزیه و مشابه خوانی • دوری از نقل مطالب فارغ از منبع در مجالس اهل بیت

عبدالکریم حائری یزدی (۱۲۷۶ـ ۱۳۵۵ق) مشهور به‌ آیت‌الله مؤسس از مراجع تبعیت شیعه، بنیانگذار و زعیم حوزه علمیه قم از سال ۱۳۰۱ش تا ۱۳۱۵ش بود.

حائری سال‌های وقت گیر در حوزه علمیه کربلا، سامرا و نجف علم آموزی کرد. وی در سال ۱۳۳۳ق/۱۲۹۳ش برای مدام به کشور‌ایران برگشت و در صدر به اداره حوزه علمیه اراک درگیر شد. آیت‌الله حائری در سال ۱۳۴۰ق (۱۳۰۱ش) به دعوت عالمان قم، به آن شهر رفت و با صورت‌دادن به حوزه علمیه قم و بر ذمه تصاحب کردن سر کردگی آن، در قم به یاد ماندنی شد.

حائری در زمان سر کردگی حوزه قم بیشتراز هر چیز به نرم افزار‌ریزی برای ثبت و گسترش حوزه می‌اندیشید. دگرگونی در طریق‌های یادگرفتن در حوزه، تخصصی شدن ابواب فقه، توسعه و گسترش دامنه دانسته ها علم‌پژوهان حوزه، حتی فراگیری گویش‌های فرنگی، و به‌طور خلاصه تربیت پژوهشگر و مجتهد، از اپلیکیشن‌های وی بود.

حائری خویش را در معرض جایگاه مرجعیت قرار نداد و بعد از وفات سیدمحمدکاظم یزدی (۱۳۳۷ق/۱۲۹۸ش) دعوت برای رفتن به عتبات و تایید مرجعیت شیعه را نپذیرفت و اقامت در جمهوری اسلامی ایران را وظیفه خویش خواند. با این درحال حاضر با ارتقا شهرتش در قم، بخش اعظمی از ایرانیان و بعضی شیعه ها بقیه کشورها از مقلدان وی شدند.

حائری از سیاست گریزان بود و در ماجرای مشروطه نیز در کارها دخالت نکرد البته به سبب ساز منزلت اجتماعی‌اش در اواخر قدمت، بدون چاره به حضور در کارها سیاسی شد؛ وی به موضوع کشف عفاف و حجاب (۱۳۱۴ش) اعتراض کرد و تا مجال درگذشت، مناسباتش با رضا سلطان پهلوی تیره بود.

بعضا از شاگردان وی به عنوان مثال سید روح الله خمینی، محمد علی اراکی، گلپایگانی، شریعتمداری، سیدمحمدتقی خوانساری و سید احمد خوانساری در سال‌های آن‌گاه به رده مرجعیت رسیدند. حائری در کارها اجتماعی نیز فعال بود و به عنوان مثال شغل های عام‌المنفعه وی تأسیس مریض‌خانه سهامیه قم و تشویق به ساختن مریض‌خانه فاطمی قم بود.

معاش‌طومار
عبدالکریم حائری در خانواده‌ای مذهبی در مِهرجِرد میبد در سال ۱۲۷۶ق[۱] متولد شد. پدرش، محمدجعفر، را شخصی متدین و پرهیزکار تعریف کرده‌اند.[۲]

حائری پنج فرزند داشت؛ دو پسر به اسم‌های مرتضی و مهدی و سه دختر که با محمد تویسرکانی، احمد همدانی و سید محمد پژوهشگر داماد وصلت کردند.[۳]

روضه خوان عبدالکریم حائری در ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۵۵ق[۴] (۹ بهمن ۱۳۱۵)،[۵] بعد از حدود ۱۵ سال اقامت در قم درگذشت. [یادداشت ۱]با وجود محدودیت‌های حکومتی، پیکر وی تشییع باشکوهی شد و آیت‌الله سید درست گو قمی بر وی نماز خواند و در مقبره حضرت معصومه(س) به خاک امانت شد.[۶] آیت الله سید صدرالدین صدر درباره وفات وی اشعاری سرود و در مصرع دوم بیت پایان تاریخ وفاتش را اینگونه گفته میباشد

دعاه مولاه فقل مؤرخا
«لدی الکریم حل ضیفا عبده»
[۷][یادداشت ۲] این اشعار به دور سنگ قبر حائری مندرج میباشد.[۸]

علم آموزی
عبدالکریم حائری، به خواست شوهرخاله‌اش میرابوجعفر به اردکان رفت و در مکتبخانه فراگیری مشاهده کرد و بعداز فوت پدرش، نزد مادرش در مهرجرد رفت.[۹]

بعداز مدتی به یزد رفت و در مکتب محمدتقی خان، دارای شهرت به مکتب خان، ادبیات عرب را نزد عالمانی زیرا سیدحسین وامق و سیدیحیی بلندمرتبه، پر اسم و رسم به مجتهد یزدی فرا گرفت.[۱۰]

عراق
وی در ۱۲۹۸ق برای ادامه علم آموزی، به همپا مادرش، راهی عراق شد. ابتدا به کربلا رفت و حدود دو سال تحت حیث فاضل اردکانی به علم آموزی پرداخت و درس‌های سطح های میانی فقه و اصول را در آنجا یادگرفت.[۱۱] بعد از آن برای ادامه علم آموزی و استعمال از میرزای شیرازی، به سامرا رفت.[۱۲]

عصر علم آموزی حائری در سامرا از ۱۳۰۰ تا ۱۳۱۲ق. بود که ابتدا دو تا سه سال درس‌های سطح ها خوب فقه و اصول را نزد استادانی زیرا روضه خوان فضل و ادب الله نوری، میرزا ابراهیم محلاتی شیرازی و میرزا مهدی شیرازی به اتمام رساند و بعد از آن در درس‌های بیرون فقه و اصول سید محمد فشارکی اصفهانی و میرزا محمدتقی شیرازی، و مدتی در مجلس درس میرزا محمد حسن شیرازی کمپانی کرد.[۱۳] و از میرزا حسین نوری اذن ماجرا اخذ کرد.[۱۴]

سید محمد فشارکی و عبدالکریم حائری یک‌سری ماه بعداز درگذشت میرزای تعالی (۱۳۱۲ ق) از سامرا به نجف نقل جای کردند.[۱۵] حائری در نجف در درس فشارکی و آخوند خراسانی[۱۶] کمپانی می کرد و در ماه‌های انتها قدمتِ فشارکی، از وی محافظت هم میکرد.[۱۷]