مجله خبری تشریفات

حمزه بن عبدالعزیز، پر اسم و رسم به سلار دیلمی از فقیهان قرن پنجم قمری، محصل روضه خوان اثرگذار(۳۳۸ق ـ ۴۱۳ق) و سید مرتضی (۳۵۵-۴۳۶ق) و معاصر روضه خوان طوسی و ابوالصلاح حلبی بود. صرفا کتاب چاپ گردیده او المراسم در فقه امامیه میباشد. سلار در ۴۴۸ق درگذشت و قبری منسوب به وی در خسرو شهر، مجاورت تبریز، تشریفات مشهد شمال غرب کشور‌ایران جای‌دارد.

مقام سلار
حسن بن یوسف حلی (درگذشت:۷۲۶ق) در خلاصة الاقوال سلار دیلمی را از فقهای متقدم و ثقه در فقه و متانت تیتر نموده است.[۱]

معاش
حمزه بن عبدالعزیز، پر اسم و رسم به سالار و سلار و دارنده لقب ابویَعلی بود.[۲] تاریخ تولد، مجال مهاجرت، تزویج و همسر و فرزند/فرزندان احتمالی سلار در منابع جان دار نیامده میباشد. خلیل صَفدی (۶۹۶-۷۶۴ق)، اديب و مورخ، در کتاب الوافی بالوفیات، او‌را نَحوی خوانده و تاریخ درگذشتش را ۴۴۸ق نوشته میباشد.[۳] به نوشته آقابزرگ تهرانی سلار در خسرو شهر، مجاورت تبریز، شمال‌غرب کشور ایران دفن گردیده است.[۴]

استادان
محمد بن محمد بن نعمان دارای شهرت به روحانی موثر (درگذشت: ۴۱۳ق).
علی بن حسین، دارای اسم و رسم به سید مرتضی (درگذشت: ۴۳۶ق).
شاگردان
ابو علی طوسی
عبدالله بن حسن بن حسین بن بابویه
حسن بن حسین بن بابویه
ابوالکرم میمون بن فاخر نحوی
ابوالفتح عثمان بن جنی نحوی
ابوالصلاح تقی الدین
محمد بن علی بن عثمان
عبدالجبار بن عبدالله المقری الرازی
محمد بن عبدالرحمن بن احمد بن الحسین نیشابوری خزاعی
تالیفات

کتاب المراسم، صرفا تاثیر چاپ گردیده از سلار دیلمی
علامه حلی برای سلار کتاب‌های مراسم (در فقه)، مقنع (در حرف)، تقريب (در اصول فقه) و تذکره (در واقعیت جوهر و عَرَض) را مذکور میباشد. وی هم‌اینگونه یادآور گردیده سلار در رد سخنان ابوالحسین بصری که علیه عقاید شیعه مطالبی را گفته بود، نوشته‌ای داشت.[۵] ابن‌داود حلی (درگذشت:بعداز ۷۰۷ق) کتابی را با اسم ابواب و فصول (در فقه) از اثرها وی دانسته میباشد.[۶] در کتاب الذریعة الی تصانیف الشیعة کتابی با اسم المسائل السلاریه گزارش گردیده که مشمول سوال‌های کلامی سلار از سید مرتضی و پاسخ‌های وی میباشد.[۷] این نوشته و کتاب مراسم، فقط اثرهای مو جود سلار میباشد و هم‌اینگونه مراسم چاپ شد‌ه‌است.

کنگره بزرگداشت

کنگره ملی روحانی سلار در کالج تبریز، خرداد ماه ۱۳۹۳ش
اداره تک تک اوقاف استان آذربایجان شرقی کشور ایران، در ۲۷ خرداد ماه ۱۳۹۳ش، در دانش کده تبریز، کنگره‌ای را برای بزرگداشت روضه خوان سلار برگزار کرد.[۸] در‌این کنگره نوری همدانی، سخنرانی کرد و جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی پیام فرستادند.[۹]

عمل‌های سیاسی
احمد میانجی از شروع مبارزات سیاسی روحانیون علیه حکومت پهلوی در سال ۱۳۴۱ش، با مشاوره علما، به اواسط رفت‌وآمد داشت و پیام‌های آن‌ها‌را به عموم میرساند. او در عید باستانی و خرداد ماه سال ۱۳۴۲ش، که به دستور امام خمینی، در سرتاسر جمهوری اسلامی ایران عزای عموی اعلام شد، وارد شهرستان وسط شد، در مجالس و محافل گوناگون به سخنرانی پرداخت. او بارها از سوی نیروهای ساواک بازداشت تشریفات مشهد و زندانی شد.[۱۹]

بعد از انقلاب اسلامی امام خمینی طی حکم‌هایی در تاریخ‌های: ۱۹ فروددین ماه، ۷ تیر و ۷ شهریور ۱۳۵۸ او را تحت عنوان حکم کننده شرع، مسؤول تحقیق به کارها دادگاه‌ها و ساماندهی احوال بخش ها و برای رفع اشتباهات و ساخت و ساز وحدت در میان قشرها متفاوت به ترتیب در شهرهای: «ملایر و حومه»، «اواسط و شهرهای دور و بر» و «مشکین شهر و حومه» منصوب کرد.[۲۰]

احمدی میانجی دربین رزمندگان
او همینطور طی حکم‌های متفاوت از سوی «دفتر کار عملیاتی حضرت امام خمینی» ساکن در قم، «محل کار جامعه مدرسین» و «دادسرای انقلاب تمام میهن» تحت عنوان سرپرست هیأت‌های منتخب، جهت استیناف به حال و روز دادسراها و دادگاه‌های انقلاب و بقیه کارها به استان‌های خوزستان، لرستان و آذربایجان غربی اعزام شد.[۲۱]

احمدی میانجی از اعضای جامعه مدرسین و نماینده سه زمان مجلس خبرگان رهبری از استان‌های آذربایجان شرقی و غربی بود.[۲۲]

شغل‌های فرهنگی-اجتماعی
عمده سرویس ها فرهنگی- اجتماعی آیت الله احمدی میانجی در دو شهر وسط و قم بوده میباشد؛ در اواسط مکتب رضوی، راءس فرهنگی مذهبی انجمن آیین و علم و صندوق قرض الحسنه مهدیه را تأسیس کرد.[۲۳] وی در تأسیس صندوق ذخیره علوی، مؤسسه خیریه الزهراء(س) و جامعه ناصحین در قم نیز نقش داشت.[۲۴]

میانجی به توصیه آیت الله سید رضا صدر در مسجد عبداللهی بنا شده در سه‌روش بازار قم امامت جماعت می کرد.[۲۵]

مسجد جامع اصفهان پر اسم و رسم به مسجد عتیق و آدینه از اولیه مساجد کشور‌ایران میباشد که دسته‌ای از مدل‌های متفاوت معماری و تزئیناتی اسلامی و اهل ایران را در چهارده قرن قبل در بر داراست. این مسجد در عصر‌های متفاوت توسعه و گسترش یافته، تزئیناتی به آن اضافه گردیده و بازسازی گردیده‌است. محراب الجایتو در ضلع غربی مسجد جامع اصفهان، از نمادهای شیعی آن محسوب تشریفات مشهد میشود.

بنای این مسجد را سبب صورت‌گیری هسته نخستین شهر اصفهان دانسته‌اند. مسجد جامع اصفهان مبنا شغل‌های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی در زمانه حکومت‌های آل‌بویه، سلجوقیان، ایلخانان و تیموریان بوده و از مجال صفویه با وجود جابجایی راءس کار‌ها به میدان نقش دنیا، گشوده نقش خویش را در معاش روزانه عموم مراقبت نموده است.

مسجد جامع اصفهان از فرصت تشکیل داد در طول منصور عباسی، دائماً در حالا تغییر تحول بوده تا بوسیله سلجوقیان تغییرات مهم پیدا کرد. این مسجد از اولی مساجد چهار ایوانی در عالم اسلام میباشد که الگوی تشکیل داد دیگر مساجد شد. مسجد جامع با وجود تخریب‌های ناشی از حریق‌سوزی و تهاجم ها نظامی، با تجدید بنا‌هایی که در آن انجام شده، همچنان پابرجا میباشد.

مسجد جامع اصفهان دربرگیرنده قسمت‌هایی زیرا صحن چهار ایوانی، گنبد نظام‌الملک و تاج‌الملک، حیاط‌های مالک، مدرس، طلبه و درویش، یک‌سری شبستان چهلستونی، مکتب مظفری و محراب‌های زیادی مثلا محراب الجایتو میباشد. تزئینات و کاشی‌کاری‌های این مسجد بوسیله سلسله‌های حکم کننده بر جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه در حین صفویان صورت گرفته میباشد. کتیبه‌های متعددی در‌این مسجد وجود داراست که به تاریخچه معماری و حاشیه ها مرتبط با مسجد جامع اصفهان میپردازد.

معرفی
مسجد جامع اصفهان که با اسم‌های دیگری مانند مسجد عتیق و مسجد آدینه نیز شناخته میگردد،[۱] از دیرین‌ترین مساجد کشور ایران[۲] و از اولیه مساجد چهار ایوانی دنیا اسلام دانسته شد‌ه‌است.[۳] بنابر آنچه در مقر اینترنتی وزارت ارثیه فرهنگی و توریسم کشور ایران آمده، این جای پیش ‌از ‌ورود مسلمانها ‌به شهر اصفهان، ‌کاربری ‌آتشکده داشته ‌و ‌در ‌سده‌های ‌دوم ‌و ‌سوم ‌هجری مسجدی ‌بی آلایش ‌بر ‌روی ‌آن ‌سازه ‌شد و به‌مرور در زمان‌های گوناگون تاریخی توسعه پیدا کرد.[۴] مسجد جامع اصفهان در شمال شرقی این شهر و در کنار میدان کهنه (قیام) واقع گردیده است.[۵]

چنانکه در کتاب گنجینه اثرها تاریخی اصفهان آمده میباشد، این مسجد مهم ترین بنای تاریخی کشور ایران از زمان سلاجقه میباشد که دسته‌ای از مدل‌های گوناگون معماری و تزئیناتی چهارده قرن تاریخ اسلامی کشور‌ایران را در بر دارااست و جایگزین مساجد مدل ابتدایی عربی در کشور‌ایران شد.[۶]

برای دیگر کاربردها، ابن طاووس را مشاهده کنید.
سید علی بن موسی بن جعفر بن طاووس پر اسم و رسم به‌سید ابن طاووس (۵۸۹-۶۶۴ق)، از عالمان شیعه در قرن هفتم هجری قمری، مالک کتاب لُهوف (مقتل امام حسین (ع)) و نقیب شیعه ها در طی حکومت مغول بر بغداد. بعضی به وی به باعث زهدو تقوا، مراقبه فراوان و حالات عرفانی «جمال العارفین» تشریفات مشهد گفته‌اند.

میل ابن‌طاووس بیش تر از هر موضوعی به مسائل اخلاقی و معنوی و بخصوص دعا و زیارت بود و دسته اثراتی با تیتر «تتمات مصباح المتهجد» به فن تحریر درآورد که کامل شدن مصباح المتهجد، تاثیر روضه خوان طوسی در قضیه دعاست. علامه حلی و یوسف سدیدالدین (بابا علامه حلی) از شاگردان علی بودند. کتابخانه سید بن طاووس که بالغ بر ۱۵۰۰ کتاب داشته میباشد یک دسته فردی شایان توجه میباشد.

معاش‌طومار
ابوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن طاووس ملقب به رضی‌الدین، از قوم طاووس بود؛ از این رو به‌سید ابن طاووس دارای اسم و رسم میباشد.[۱] ابن طاووس پنجشنبه ۱۵ محرم سال ۵۸۹ق در شهر حلّه، کشور عراق به دنیا آمد.[۲] او‌را ذوالحَسَبَین (هر که دو نسب شریف دارااست) نیز خوانده‌اند؛ چون جد اعلای وی داود بن حسن مثنی، نوه پسری امام حسن (ع) و نوه دختری امام سجاد (ع) میباشد و از سادات حسنی ـ حسینی محسوب می‌شود.[۳]

پدرش، موسی بن جعفر بن طاوس، از راویان حدیث میباشد که احادیث خویش را در برگه‌هایی نوشته بود و بعداز وی، فرزندش آن ها را گردآوری‌آوری نمود و با اسم فرقة الناظر و بهجة الخاطر مما رواه والدی موسی بن جعفر منتشر نمود. مامان وی دختر ورام بن ابی فراس حلی، از علمای امامیه بود.[۴] همینطور مامان پدرش از نسل روحانی طوسی بود، سید بن طاووس، هنگام اشاره به ابن ابی‌فراس و روحانی طوسی، آن‌ها‌را پدربزرگ خویش می‌نامید.[۵] برادرش احمد بن طاووس نیز از علمای روزگار بود و بعداز وفات سید بن طاووس، نقابت شیعه ها را بر ذمه گرفت.[۶]

ابن طاووس تحصیلات خویش را در حله شروع نمود و بعد از چندی از حله به کاظمین مهاجرت کرد.[۷] وی بعد با دختر وزیر ناصر بن مهدی وصلت نمود و آن سیرتکامل که خویش میگوید به منجر این وصلت مدتی وقت گیر در بغداد سکونت گزید.[۸] طبق گزارشی وی ۱۵ سال در بغداد اقامت داشته میباشد.[۹] که برخی آن را از حدود سال ۶۲۵ تا سال ۶۴۰ هجری قمری دانسته‌اند.[۱۰] بعداز آن به حله برگشت[۱۱] و فرزند وی محمدمصطفی در آنجا چشم به جهان گشود[۱۲] یکسری سال بعد از آن به یار خانواده خویش به نجف و بعداز آن به کربلا مسافرت کرد و در هر مورد سه سال اقامت نمود.[۱۳] فرزند وی با اسم علی در سال ۶۴۷ هجری قمری در نجف چشم به جهان گشود[۱۴] و کتاب فرج المهموم را در سال ۶۵۰ در کربلا به اتمام رساند.[۱۵] ابن‌طاووس در سال ۶۵۲ق توشه دیگر به بغداد رجوع و برگشت.[۱۶] و در سال ۶۶۱ق سرپرستی و نقابت علویان را از طرف هولاکو خان مغول عهده دار شد و تا مجال وفات خویش این منصب را بر ذمه داشت[۱۷] وی در دو‌شنبه ۵ ذی‌القعده، ۶۶۴ق در بغداد درگذشت.[۱۸]

بقعه‌ای در حله منسوب به سید بن طاووس میباشد[۱۹] ولی ابن فوطی (م ۷۲۳ق) در کتاب حادثه ها جامعه گفته میباشد که لاشه ابن طاووس بعداز مرگ به نجف منتقل شد و در کنار مرقد امام علی (ع) دفن شد.[۲۰] و سید ابن طاووس نیز در کتاب فلاح السائل نوشته میباشد که برای خودش قبری در کنار مرقد امام علی (ع) در زیر پای قبر بابا و مادرش به دلیل رعایت دستور الهی بر اساس احترام به آن‌ها مهیا کرده و بر مهیا‌سازی آن بررسی نموده است.[۲۱]

مراسیل ابن ابی‌عمیر
نوشته‌علمیٔ مهم: مرسلات ابن‌ابی‌عمیر
بینش قدماء

ابن ابی‌عمیر از اصحاب اجماع میباشد که رجالیان امامیه در صدق احادیث منقول از آن‌ها حادثه‌لحاظ دارا‌هستند.[۳۱] نجاشی سبب ساز پشت گرمی علمای امامیه به مراسیل‌ ابن ابی‌عمیر را اینگونه ذکر می‌نماید: ابن ابی‌عمیر بعداز نابود شدن کتاب‌هایش‌، از مراقبت حدیث می‌اذعان کرد‌، لذا اصحاب ما به مراسیل او اتکا تشریفات مشهد می‌نمایند.[۳۲]

روضه خوان طوسی راجع‌به تعادل و تراجیح‌ میگوید: در‌حالتی که یکی‌از راویان‌، خبر خویش را با اِسناد و دیگری با ارسال بیان کرده‌با‌شد، در راوی خبر مُرسَل اعتنا میکنیم‌، هرگاه او از عده ای باشد که تنها از ثقه نقل می‌نمایند، این دو خبر بر یکدیگر ترجیح ندارند. از این روست که امامیه دربین احادیث محمد بن ابی‌عمیر، صفوان بن یحیی و... با احادیث مُسندی که دیگر افراد نقل می‌نمایند فرقی قائل نمیشوند.[۳۳] اکثر فقها و رجالیان بر این نظریه رفته‌اند و مامقانی‌ ادعای تواتر این اجماع منقول را نموده است‌.[۳۴]

طریقه متاخرین

گروهی از متأخران میگویند: از نقل اجماع کشّی‌ اینگونه فهمیده می گردد حدیثی را که یکی از اصحاب اجماع قصه کرده باشند، اعتبار حدیث درست‌ را دارااست، خواه مرسل‌ باشد یا این که مسند، ثقه باشد یا این که ضعیف و یا این که مجهول‌، به شرط آنکه رجال گواهی تا راوی درست باشند.[۳۵] بعضی دیگر مراسیل ابن ابی‌عمیر را دارای اعتبار ندانسته، آن ها دربین مراسیل وی و دیگر ثقات تفاوتی قائل نیستند و معتقدند در مواقعی اصحاب اجماع برای مثال ابن ابی‌عمیر از ضعفا حدیث نقل کرده‌اند.[۳۶] همینطور اجماع داعیه گردیده به وسیله نجاشی را اجماع بر حکم فقاهتی دانسته‌اند که اصلش به روحانی طوسی برمی‌خواهد شد، و در اصول فقه اثبات گردیده است که اجماع منقول بوسیله خبر واحد حجیت ندارد.[۳۷]

اثرها
ابن بَطّه‌ شمار مُصَنّفات ابن ابی‌عمیر را ۹۴ بیان کرده که بیشتر آنان در حیات او نابود شد‌ه‌است‌. در سبب ساز آن اینگونه گفته‌اند: خواهرش در هنگامی که او در زندان بود، کتاب‌هایش را پایین خاک مخفی کرد تا اینکه پوسید. به روایتی دیگر، کتاب‌ها را در غرفه‌ای بنیان و آب باران به آن منش یافت و آنان را از میان موفقیت.[۳۸] بنابر نقل طوسی‌ پس از شهید شدن امام رضا(ع) کتاب‌های ابن ابی‌عمیر به حراج رفت و او ناگزیر آنچه را از نگهداری داشت‌، در ۴۰ مجلد گردآورد و آنان را النّوادر نامید.[۳۹] بعضا از کتاب‌های او که تنها نامی از آن‌ها باقی میباشد عبارتند از:

المغازی
الکفر والایمان‌
البداء
الاحتجاج فی الامامه
الملاحم‌
النّوادر
یوم و لیله
التوحید
چند کتاب‌های شرعی‌.[۴۰]
جستارهای متعلق
اصحاب اجماع
کتاب یوم و لیله
پانویس
طهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۸۳.
نجاشی‌، الرجال، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۲۰۴.
اثرگذار، الاختصاص‌، مؤسسه تکثیر الاسلامی‌، ص۸۶.
طوسی، الفهرست‌، ۱۳۵۱ش، ص۲۶۶.
صدوق‌، التوحید، ۱۳۹۸ق، ص۷۶، ۳۵۶، ۴۰۷.
صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۰ق، ج۲، ص۴۳۳.
ابن قولویه‌، بدون نقص الزیارات، ۱۳۵۶ق، ص۲۴۷.
کلباسی‌، سماء المقال‌، ۱۳۷۲ق، ص۴۵.
طوسی، الفهرست‌، ۱۳۵۱ش، ص۲۶۶.

عبدالمطّلب
نوشته‌علمیٔ اساسی: عبدالمطلب
بعد از مرگ هاشم، برادرش مطّلب بن عبدمَناف مناصب او‌را گرفت و آنگاه عبدالمطّلب (فرزند هاشم) جانشین مطّلب شد.[۷]

عبدالمطّلب ضمن داشتن مناصب سقایت و رفادت(آبرسانی وپذیرایی از حاجیان)، به سبب ساز خصلت‌های والا‌منشانه‌اش نزد عموم مکه حرمت یافت. همینطور حفر چاه زمزم نیز بزرگی رده اورا در حیث حج گزاران دوچندان کرد. بنی عبدمناف و از آن پاراگراف بنی‌هاشم بر بقیه قریش فخر می‌فروختند و سقایت از این چاه را برای خویش افتخاری بلندمرتبه تلقی تشریفات مشهد می‌کردند.[۸]

شرایط عبدالمطّلب در ماجرای هجوم سپاه ابرهه به مکه در عام الفیل فزونی یافت؛ چون وی بر تاثیر منزلت ویژه‌اش در نزد قریش تحت عنوان نماینده مکیان در نزد ابرهه حاضر شوید. واکنش عبدالمطّلب با ابرهه و آن گاه هدایت مکیان به کوه‌های دور و بر و مراقبت جان آن ها از تعدی سپاه ابرهه موجب شوید که قریش عبدالمطّلب را در‌این واقعه، «ابراهیم ثانی» کنیه دهند.[۹][یادداشت ۱]

برخی نسل عبدالمطّلب را فقط نسلِ باقیمانده از فرزندان هاشم دانسته، بنی‌هاشم را با بنی عبدالمطّلب متساوی میدانند؛[۱۰] در حالی که با وجود فرزندانی از نَضلة بن هاشم و عمرو بن هاشم اینگونه ادعایی درست وجود ندارد.[۱۱]

ارتباط با دیگر تیره‌های قریش
با اعتنا به برتری و بزرگی قریش بین عرب شبه جزیره، رقابت در میان تیره‌های قریش نیز از اهمیتی خاص منتفع بود؛ از این رو هر کدام از این تیره‌ها سعی می‌کردند تا از هر طرز ممکن با پیشی به چنگ آوردن از رقبا، سر گروهی و منزلت ممتازی را در بین قبایل گوناگون قریش به دست آورند.

ریشه دشمنی بنی امیه با بنی‌هاشم را نیز بایستی در همین رقابت‌های فامیل‌ای جست وجو کرد. گرچه برخی گزارش‌های تاریخی (که آیتم شک و تردید هم قرار دارا هستند)،[۱۲] ریشه دشمنی فی مابین بنی امیه و بنی‌هاشم را به مسائلی جزئی‌خیس منتسب می‌نمایند. مسائلی مانندِ حسادت امیة بن عبدشمس (برادرزاده هاشم) به وی و مبارزه‌هایی میان آن دو؛[۱۳] یا این که به «مُنافرة» (افتخار به حسب و نسب) حرب بن امیه با عبدالمطّلب.[۱۴] حتی بعضی از احادیثِ تاریخی ماجراهای مرتبط با فرصت به دنیاآمدن هاشم و عبدشمس (نیای امویان) را در توجیه نبرد‌ها و رقابت‌های آجل امویان با بنی‌هاشم گزینه دقت قرار داده‌اند[۱۵] (نک: هاشم بن عبدمناف).

بعداز مرگ عبدالمطّلب و عمدتاً به منجر ضعف شدید مالی، رده بنی‌هاشم افول کرد؛ ولی با بعثت نبی(ص)، مجدداً رقابت‌ها و تضارب‌های زیادی از سوی رقبای بنی‌هاشم به سرکردگی بنی مخزوم و آن گاه بنی امیه با آن ها گزارش گردیده است. این دستور به اعتقاد و باور برگرفته از بینش این اشخاص در امر نبوت و رسالت فرستاده(ص) بود؛ چون از منظر این اشخاص بعثت پیامبری از بنی‌هاشم مقوله‌ای جدای از رقابت‌های قوم‌ای عدم وجود و آن را عذروبهانه‌ای برای حکومت کردن بنی‌هاشم و نتایج بازیگری آنها می‌دانستند؛[۱۶] از این رو کوشش می‌کردند تا با انکار نبوت و مقابله با رهروان آن حضرت بازدارنده رویش مقام بنی‌هاشم گردند.

شبهه اعاده معدوم
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: اعاده معدوم
محال‌بودن اعاده معدوم یک کدام از دستاویزهای منکران معاد شمرده گردیده است.[۱۲۵] براساس این شبهه، منکران معاد می‌پنداشتند آدم همین تن دنیوی میباشد و با مرگ نابود میگردد. در شرایطی‌که مجدداً زنده خواهد شد، آدم دیگری خواهد بود؛ چون برگرداندن موجودی که معدوم و نابود گردیده محال تشریفات مشهد میباشد.[۱۲۶]

در جواب به‌این شبهه، با اعتنا به آیه ۱۰ و ۱۱ سوره سجده[یادداشت ۳] نقل شده نام‌و‌نشان و واقعیت آدم بستگی به روح وی داراست، خیر تن و اندام‌های دنیوی. بدین ترتیب معاد، اعاده معدوم وجود ندارد؛ بلکه برگشت روح میباشد.[۱۲۷] برخی از متکلمان در جواب به‌این شبهه، اعاده معدوم را ممکن دانسته‌اند. از لحاظ آن‌ها، بر فرض محال بودن اعاده معدوم، خواسته از معاد، اعاده و رجوع و برگشت اجزا به شرایط و حیاتی میباشد که قبل از مرگ داشتند.[۱۲۸]

شبهه درباره دانش و اقتدار پروردگار
نوشته ی علمیٔ اساسی: اقتدار معبود
یک کدام از تردید ها درباره معاد این میباشد که زنده‌کردن مجددٔ مردگان، بر دانش و درایت از مجموع اجزای متفرق تن‌های آدم‌ها مبتنی میباشد تا اجزای هر انسانی به تن به عبارتی آدم بازگردانده گردد. اینگونه آشنایی و علمی نا ممکن میباشد. چه‌طور ممکن میباشد تن‌هایی که خاک گردیده و ذرات آنان درهم آمیخته گردیده را از یکدیگر بازشناخت؟[۱۲۹] در جواب این شبهه، در آیه ۳ سوره سبأ آمده میباشد: «عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَویَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ؛ وی فقید غيب میباشد كه حتى به اندازه سنگينى ذره‌‏اى، در عرش‌ها و زمين از وی پوشيده نيست، و خیر كوچک‌خیس از آن ذره، و خیر گرانقدر‌خیس از آن، مگر آنكه در كتاب مبين تصویب میباشد‏.»[۱۳۰] این شبهه از سوی عده ای مطرح گردیده که دانش نامتناهی معبود را نشناخته‌اند و آن را با علم ها محصور خویش مقایسه می‌نمایند؛ البته دانش پروردگار حد و مرزی ندارد و معبود بر تمامی‌چیز اشراف دارااست.[۱۳۱]

از سایر تردید ها معاد این میباشد که از کجا مشخص و معلوم که پروردگار اقتدار بر زنده‌کردن مردگان را داشته باشد. در جواب به‌این شبهه بیان شده که توان پروردگار حد و مرز ندارد و به هرچیز ممکن‌الوقوعی وابستگی می گیرد؛ چنان‌که در قرآن آمده میباشد: «وَ اللَّهُ‏ عَلى‏ كُلِ‏ شَيْ‏ءٍ قَدِير؛ پروردگار بر هر كارى تواناست».[۱۳۲]‏ علاوه بر آن، آفرینش دوباره در‌حالتی که سهل وآسان‌خیس از آفرینش در آغاز نباشد، طاقت فرسا‌خیس از آن نخواهد بود.[۱۳۳] در آیه‌ها قرآن نیز تصریح گردیده که به عبارتی خدایی که شمارا اول توشه آفرید، مجدداً شمارا بعد از مرگ بازمی‌گرداند.[۱۳۴]

فاطِمه(س) دارای شهرت به فاطمه زهرا (۵ بعثت - ۱۱ هجری)، دختر نبی اکرم(ص) و خدیجه کبری(س) و همسر امام علی(ع) میباشد. وی یکی پنج‌بدن آل‌عبا (اصحاب کساء) میباشد که شیعه‌هاِ دوازده امامی آنان‌را معصوم می دانند. امام دوم و سوم شیعه‌ها، زینب(س) و ام‌کلثوم از فرزندان وی می باشند. زهرا، بَتول، سیدة نساء العالمین (برگزیدگان زن در دو فقید) از القا‌ب او و اُمّ اَبیها (مامان پدرش) لقب پر اسم و رسم وی میباشد. فاطمه، فقط زن یاور رسول(ص) در روز مباهله با مسیحیان نجران تشریفات مشهد بوده میباشد.

سوره کوثر، آیه پاک سازی، آیه مودت و آیه اطعام و احادیثی زیرا حدیث بَضعه در شأن و فضیلت فاطمه نازل و گفته شده‌اند. در احادیث آمده میباشد که نبی(ص)، فاطمه(س) را برگزیدگان زن در دو فقیه معرفی کرده و خشم و خشنودی او‌را خشم و خشنودی خدا دانسته میباشد.

دربارهٔ زمانه کودکی و نوجوانی فاطمه(س) گزارش‌های مقداری وجود داراست. از این روزگار تنها گزارش‌هایی دربارهٔ ملازمت وی با رسول(ص) در مقابل خشونت‌های مشرکان، حضور وی در شِعب ابی‌طالب و سفر به مدینه یار و همدم امام علی(ع) نقل گردیده است.

فاطمه(س) در سال دوم سفر با امام علی(ع) تزویج کرد. جاری ساختن کار‌های اجتماعی و ملازمت و همراهی با نبی اسلام(ص) در برخی از پیکار‌ها به عنوان مثال فتح مکه برای مثال شغل های وی پس از سفر بود.

فاطمه(س) در ماجرای سقیفه خلال مخالفت با مبادرت شورای سقیفه، خلافت ابوبکر را غاصبانه خواند و با وی بیعت نکرد. وی در جریان مصادره فدک و حمایت از خلافت امام علی(ع) خطبه‌ای خواند که به خطبه فدکیه مشهور میباشد. او اندکی بعد از رحلت رسول(ص) و در جریان هجوم علاقه مندان ابوبکر به منزل‌اش، زخم رویت کرد، در بستر بیماری به زمین خورد و بعد از بازه کوتاهی در ۳ جمادی‌الثانی سال ۱۱ هجری قمری در مدینه به شهید شدن رسید. پیکر دختر نبی(ص) به توصیه خودش، شبانه و مخفیانه تشییع و دفن شد و قبرش هیچ‌گاه معین نشد.

تسبیحات حضرت زهرا(س)، مصحف فاطمه، خطبه فدکیه بخشی از ارثیه معنوی فاطمه میباشد. مصحف فاطمه(س) کتابی میباشد دربرگیرنده سخنانی که فرشته الهی به وی الهام کرده و امام علی(ع) آن‌ها‌را نوشته میباشد. این صحیفه بنابر احادیث، در چنگ امامان بوده و هم‌فعلا در چنگ امام فرصت(عج) میباشد.

شیعه‌ها، فاطمه(س) را الگوی خویش می دانند و در سالروز شهیدشدن او که به روز ها فاطمیه دارای شهرت میباشد، سوگواری می‌نمایند. در جمهوری اسلامی ایران سالروز به دنیاآمدن فاطمه(س) (۲۰ جمادی‌الثانی)، روز زن و مامان نامگذاری گردیده و اسم فاطمه و زهرا جزو بیشترین اسم‌ها برای دختران میباشد.

اثراتی که در باب فاطمه زهرا(س) تألیف یا این که توده‌آوری گردیده، می‌اقتدار به سه گروه مُسنَدنگاری، مَنقَبَت‌نگاری و زندگینامه‌نویسی تقسیم کرد.

سیاست مذهبی عادلشاهیان
سیاست مذهبی عادل شاهیان تصمیماتی استوار و یکنخواخت خلا و در عصر‌ هر کدام از شاهان این سلسله تفاوت‌هایی داشت. با اینکه بیشتر عادل‌شاهان شیعه بودند و به تقویت شیعه ها پرداختند، بعضی از عادل‌شاهان در عصر حکومت خویش تسنن را مذهب قانونی حکومت خویش کرده و از نگهبانی شیعه ها دست تشریفات مشهد کشیدند.

یوسف عادلشاه، موسس سلسله عادل‌شاهیان، تشیع را مذهب قانونی قلمرو زیر سلطه خویش ذکر کرد و اذان به نحوه شیعه‌ها، و خطبه تلاوت به اسم امامان شیعه مرسوم شد.[۶] او سیاست معتدلی داشت و دشنام دادن به خلفا و اصحاب فرستاده را ممنوع کرد. عادلشاه، به بزرگان اهل سنت زمین‌های منحصربه‌فرد اعطا کرد و اذن اعطا کرد تا در‌این بخش ها اذان مبتنی بر مذهب اهل سنت گفته گردد و آداب و رسوم آن‌ها جاری ساختن گردد.[۷] او کوشش داشت با این شغل از نارضایتی اهل سنت بکاهد ولی درین دستور تماما برنده عدم وجود و سنیان دکن با پادشاهان فضا که بر علیه یوسف فرمان روا شوریده بودند، متحد شدند. وقتی که شغل معارضان بالاگرفت یوسف‌ پاد شاه مدتی به زور از تظاهر به تشیع دست کشید، البته بعداز موفقیت بر دشمنانش به اسم دوازده امام(ع) خطبه خواند و سید احمد هروی را با هدایایی نزد فرمانروا اسماعیل صفوی، سلطان شیعه جمهوری اسلامی ایران، ارسال کرد.[۸]

یوسف فرمانروا با علمای شیعه ارتباط ها قربت داشت؛ روحانی جلال الدین ملقب به روضه خوان چاندا از نوادگان امام زین العابدین(ع) مشاور یوسف پادشاه بود و سید احمد هروی وزیر او بود. همینطور یوسف سلطان را زیر اثر مولانا غیاث کمال که مورخ و فیلسوفی شیعه بود دانسته‌اند.[۹]

جانشین یوسف، پسرش عادلشاه‌ بود که در کودکی بر مکان بابا گرد‌همایی. در عصر وی کمال خان دکنی در آغاز وزیر یوسف پاد شاه که سنی مذهب بود و فعلا زمام کارها دربار را در مشت داشت،‌ اجرای شعائر سنی را احیا کرد و به اسم خلفای راشدین خطبه خواند و قصد داشت با حفاظت تیم دکنی‌ها توان را از آن خویش کرده و اسماعیل را عزل کرده و آفاقیها را تضعیف نماید. این طرح کمال‌ خان به سود‌ای نرسید و مجموعه معارضان به رهبری دلشاد‌آغا توان را به دست گرفته و کمال خان کشته شد. در غایت آفاقی‌ها به توان بازگشتند و دکنی‌های را بیشتراز قبل از اقتدار راندند و آئین‌های تشیع توشه دیگر برقرار شد.[۱۰]

بعداز اسماعیل دوران کوتاهی مولاخان که پسر تبارک اسماعیل بود حکم دهنده شد البته با‌گاز از شغل عزل شد و برادرش ابراهیم به مکان او گردهمایی. ابراهیم به مذهب اهل سنت در آمد و آئین‌ها و احکام حنفی را تجدید کرد و خطبه به اسم خلفای راشدین خواند و آفاقی‌ها را از عمل عزل کرده و دکنی‌ها و حبیشی‌ها را بر توان نشاند.[۱۱] پسرش علی، که زیر آموختن خواجه مداقه الله شیرازی شیعه گردیده بود، شیوه بابا را ادامه نداد و مذهب تشیع را در قلمرو عادلشاهیان احیا کرد.[۱۲]

سید علی حسینی سیستانی (زاده ۱۳۰۹ش/۱۳۴۹ق) از مراجع تاسی شیعه بومی نجف. وی تحصیلات حوزوی را در مشهد، قم و نجف نزد استادان زیرا سید محمد حجت کوه‌کمری، آیت‌الله بروجردی و سید ابوالقاسم خویی کامل تشریفات مشهد شدن کرد.

سیستانی بعداز درگذشت آیت‌الله خویی در سال ۱۴۱۳ق به مرجعیت رسید و در تحولات سیاسی عراق بعد از صدام، به‌ویژه در پروسه تدوین قانون اساسی ایران تازه، نقش مؤثری اجرا کرد.

در مواجهه با تهاجم داعش به عراق، در اقدامی که به فتوای جهاد علیه داعش جهانی شد، پشتیبانی از مرزو بوم را واجب فقاهتی بیان کرد. کانال‌ای از مؤسسات علمی، فرهنگی و خدماتی در کشورهای متعدد مثلا عراق، کشور ایران، ترکیه و انگلیس پایین تحقیق محل کار وی شغل می‌نمایند.

سید جواد شهرستانی داماد و نماینده او در کشور‌ایران میباشد.

معرفی
سید علی حسینی سیستانی، ۱۳ مرداد ۱۳۰۹ش (۹ ربیع‌الاول ۱۳۴۹ق) در مشهد زاده شد. پدرش سید محمدباقر، از عالمان شیعه و مادرش دختر سید رضا بخشندگی سرابی بود. جدّ وی سید علی سیستانی، از شاگردان میرزای شیرازی در نجف بود که در سال ۱۳۱۸ق به مشهد برگشت.[۱] محمدرضا و محمدباقر فرزندان وی می‌باشند و سید جواد شهرستانی داماد و نماینده وی در جمهوری اسلامی ایران میباشد.

تحصیلات
سیستانی تحصیلات حوزوی خویش را از سال ۱۳۶۰ق در مشهد استارت کرد. ادبیات عرب را نزد محمدتقی ادیب نیشابوری، فقه و اصول را از سید احمد استاد یزدی و میرزا هاشم قزوینی و فلسفه را از سیف‌الله ایسی میانجی و مجتبی قزوینی فرا گرفت. او همینطور در درس میرزا مهدی اصفهانی و دروس بیرون فقه میرزا مهدی آشتیانی و میرزا هاشم قزوینی کمپانی میکرد. در سال ۱۳۶۸ق به قم مسافرت نمود و در دروس بیرون آیت‌الله بروجردی و سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای حاضر شد.[۲]

مهاجرت به نجف
سیستانی در سال ۱۳۷۱ق به نجف هجرت کرد و در مکتب بخارایی اقامت گزید. در نجف، او به در دروس بیرون فقه و اصول آیت‌الله خویی و روضه خوان حسین حلی کمپانی می کرد و همینطور از سید محسن حکیم و سید محمود شاهرودی نیز بهره مند شد.[۳]

اجتهاد

متن اذن اجتهاد آیت‌الله خوئی به آیت‌الله سیستانی

متن اذن اجتهاد حسین حلی به آیت‌الله سیستانی
سید علی سیستانی در سال ۱۳۸۰ق، در ۳۱ سالگی، از آیت‌الله خویی و حسین حلی، اذن اجتهاد اخذ کرد. وی فقط شخصی بود که از روضه خوان حسین حلی، اذن اجتهاد مطلق اخذ کرد.[۴] آقابزرگ تهرانی در نوشته‌ای در سال ۱۳۸۰ق، تبحر وی در دانش رجال و حدیث را مدرک نموده است.[۵]