اسماعیلیان معتقدند هفتمی امام بدور ششم، محمد بن اسماعیل میباشد که پنهان شدهاست. وی وقتی که ظهور نماید، ناطق هفتم یا این که مهدی یا این که قائم خواهد بود و فقط در زمان اوست که دو رتبه ناطق و شالوده با هم یکی از می شوند. وی در آخرین به دور عالم، حقایق دانا هستی را آشکار میسازد و عدالت را در عالم حکمفرما مینماید و بعداز به دور وی فقید جسمانی به نقطه نهایی میرسد.[۲۳] درین عصر، حسن بن علی(ع)، محمد بن حنفیه و موسی بن جعفر(ع)، امام مستودع تشریفات مشهد میباشند.[۲۴]
اعتقادات دیگر
تاویل: تأویل به معنای خارج کشیدن معنایی باطنی و درونی از یک متن یا این که واجب فقاهتی میباشد.[۲۵] اعتقاد و باور به تأویل از اعتقادات شیعه بوده که اسماعیلیه نسبت به دیگر فرقههای شیعه سماجت بیشتری بر آن داشتهاند.[۲۶] اسماعیلیه به همین جهت آدمها را مستلزم امامی میبینند کهاین تاویلات و معانی باطنی را برایشان بگشاید.
پردیس و دوزخ وجهنم: اسماعیلیان اعتقادی به پردیس و جهنم جسمانی ندارند، البته برای اشخاص تازه کار این لغت ها را در معنای معمولشان تعبیروتفسیر مینمایند.[۲۷]
ایمان: آن ها تناسخ را نمیپذیرند و به طلاق دو حوزه اسلام و ایمان و قابلیت و امکان زیادت و نقصان در ایمان اعتقاد و باور دارا هستند.
موادتشکیل دهنده شریعت: در شریعت، آنها هفت رکن عصمت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و ولایت را دارا هستند که اما رکن ولایت را از سایر موادسازنده فراتر و اساسیخیس میدانند.[۲۸]
حسن و قبح عقلی: اسماعیلیه به سبب ساز مبالغه اساسا «آموختن» از امام و نیز تأثیرپذیری از «تصوّف»، در زمانهایی خاص، متمایل به حسن و قبح فقاهتی گردیده[۲۹] و از آموزههای اصلی شیعه دوازده امامی مطابق اصالت عدل، اعتبار عقل و شخصیت آزاد بشر بدور شدند.[۳۰]
تعالیم ظاهری
تعالیم ظاهری اسماعلیه با معتقدات شیعه دوازده امامی چندان تفاوت ندارد و به عبارتی احکام دینی اسلام مانند نماز و روزه، وخمس و زکات و غیره میباشد. هرچند در بعضی جزئیات، تفاوتهایی وجود دارااست. از جمله اسماعیلیان در نماز بعداز قرائت سوره فاتحه این دعا را میخوانند:
"سجدتُ وجهی الیک و توکّلتُ علیکِ منک قوّتی و انت عصمتی یا این که رب العالمین اللهم صل علی محمد المصطفی و علی علیٍّ المرتضی و علی الائمة الاطهار وعلی حجة الامر صاحب و مالک الزمان و العصر امامنا الحاضر الموجود مولانا فرمانروا مهربان الحسینی اللهم لک سجودی و طاعتی"[۳۱]
انشعابات و شاخههای اسماعیلیه
بر طبق تقسیمبندی کتاب اطلس شیعه[۳۲]، فرقههای اسماعیلیه به طور پایین تقسیم میشوند:
اسماعیلیه خالصه: که مدعا شدند زیرا امامت اسماعیل از طرف بابا اثبات میباشد و امام جز حق چیزی نمیگوید پس مشخص میگردد اسماعیل در واقعیت نمرده و (قائم) اوست.
اسماعیلیه مبارکیه: که بر این اعتقاد و باور بودند که امام درست گو(ع) بعداز اسماعیل، محمد بن اسماعیل، نوه خویش را به امامت منصوب کرد. چون که امامت از اخوی (اسماعیل) به اخوی (امام کاظم) منتقل نمیشود و این مورد فقط در امر امام حسن(ع) و امام حسین(ع) درستی مینموده است. این فرقه به مناسبت اسم موسس آن _مبارک_ به مبارکیه آوازه یافته میباشد[۳۳].
قرامطه بحرین: هم زمان با توسعه سریع دعوت اسماعیلیه، افتراق مهمی در سال ۲۸۶ هجری قمری در نهضت اسماعیلیه پدیدار گشت. حمدان قرمط که همچنان سر کردگی محلی دعوت را از ۲۶۰ق. در عراق و نواحی همسایه بر ذمه داشت و با رهبران سَلَمیّه به صورت تر و تمیز مکاتبه داشت، در ۲۸۶ قمری هنگامی که عبیدالله رهبر اسماعیلیان گشت برای خویش و اجدادش که رهبران مرکزی قبل بودهاند ادعای امامت نمود. حمدان با سلمیه و رهبری مرکزی جدا ارتباط کرد و از داعیان فرمانبر خویش خواست دعوت را در نواحی ذیل نظرشان متوقف نمایند. اندکی بعد از این اتفاق ها، حمدان ناپدید شوید و عبدان (شوهر خواهرش) نیز با دسیسه زکرویه بن مهدویه، یکی داعیان عراق که آغاز به عبیدالله و اصلاحاتش در عقاید بامسئولیت بود به قتل رسید. در امسال، ابوسعید جنابی که بوسیله حمدان و عبدان به بحرین گسیل گردیده بود آنجا را مقر مهم قرامطه و مانعی اثرگذار ر خط مش بسط نفوذ سیاسی فاطمیان در شرق (تا ۴۷۰ق.) قرار بخشید. مقر اساسی رهروان عبیدالله در یمن بود که ولی در آنجا علی بن ادب به جبهه قرمطی پیوست و خویش را مهدی موعود نامید، البته ابن حوشب تا انتها قدمت به عبیدالله دارای مسئولیت ماند. زکرویه که آغاز به عبیدالله بامسئولیت باقیمانده بود، ابعاد به قرامطه پیوست و کودتاهای قرمطی را در شام و عراق سازماندهی نمود و حتیدر سال ۲۹۰ق. به پایگاه عبیدالله در سلمیه نیز حمله کرد. جبهه قرمطی در بخشها متعدد به عنوان مثال جبال، خراسان و ماوراء النهر، عجم و.. کبیر شد.
اسماعیلیان معتقدند هفتمی امام بدور ششم، محمد بن اسماعیل میباشد که پنهان شدهاست. وی وقتی که ظهور نماید، ناطق هفتم یا این که مهدی یا این که قائم خواهد بود و فقط در زمان اوست که دو رتبه ناطق و شالوده با هم یکی از می شوند. وی در آخرین به دور عالم، حقایق دانا هستی را آشکار میسازد و عدالت را در عالم حکمفرما مینماید و بعداز به دور وی فقید جسمانی به نقطه نهایی میرسد.[۲۳] درین عصر، حسن بن علی(ع)، محمد بن حنفیه و موسی بن جعفر(ع)، امام مستودع تشریفات مشهد میباشند.[۲۴]
اعتقادات دیگر
تاویل: تأویل به معنای خارج کشیدن معنایی باطنی و درونی از یک متن یا این که واجب فقاهتی میباشد.[۲۵] اعتقاد و باور به تأویل از اعتقادات شیعه بوده که اسماعیلیه نسبت به دیگر فرقههای شیعه سماجت بیشتری بر آن داشتهاند.[۲۶] اسماعیلیه به همین جهت آدمها را مستلزم امامی میبینند کهاین تاویلات و معانی باطنی را برایشان بگشاید.
پردیس و دوزخ وجهنم: اسماعیلیان اعتقادی به پردیس و جهنم جسمانی ندارند، البته برای اشخاص تازه کار این لغت ها را در معنای معمولشان تعبیروتفسیر مینمایند.[۲۷]
ایمان: آن ها تناسخ را نمیپذیرند و به طلاق دو حوزه اسلام و ایمان و قابلیت و امکان زیادت و نقصان در ایمان اعتقاد و باور دارا هستند.
موادتشکیل دهنده شریعت: در شریعت، آنها هفت رکن عصمت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و ولایت را دارا هستند که اما رکن ولایت را از سایر موادسازنده فراتر و اساسیخیس میدانند.[۲۸]
حسن و قبح عقلی: اسماعیلیه به سبب ساز مبالغه اساسا «آموختن» از امام و نیز تأثیرپذیری از «تصوّف»، در زمانهایی خاص، متمایل به حسن و قبح فقاهتی گردیده[۲۹] و از آموزههای اصلی شیعه دوازده امامی مطابق اصالت عدل، اعتبار عقل و شخصیت آزاد بشر بدور شدند.[۳۰]
تعالیم ظاهری
تعالیم ظاهری اسماعلیه با معتقدات شیعه دوازده امامی چندان تفاوت ندارد و به عبارتی احکام دینی اسلام مانند نماز و روزه، وخمس و زکات و غیره میباشد. هرچند در بعضی جزئیات، تفاوتهایی وجود دارااست. از جمله اسماعیلیان در نماز بعداز قرائت سوره فاتحه این دعا را میخوانند:
"سجدتُ وجهی الیک و توکّلتُ علیکِ منک قوّتی و انت عصمتی یا این که رب العالمین اللهم صل علی محمد المصطفی و علی علیٍّ المرتضی و علی الائمة الاطهار وعلی حجة الامر صاحب و مالک الزمان و العصر امامنا الحاضر الموجود مولانا فرمانروا مهربان الحسینی اللهم لک سجودی و طاعتی"[۳۱]
انشعابات و شاخههای اسماعیلیه
بر طبق تقسیمبندی کتاب اطلس شیعه[۳۲]، فرقههای اسماعیلیه به طور پایین تقسیم میشوند:
اسماعیلیه خالصه: که مدعا شدند زیرا امامت اسماعیل از طرف بابا اثبات میباشد و امام جز حق چیزی نمیگوید پس مشخص میگردد اسماعیل در واقعیت نمرده و (قائم) اوست.
اسماعیلیه مبارکیه: که بر این اعتقاد و باور بودند که امام درست گو(ع) بعداز اسماعیل، محمد بن اسماعیل، نوه خویش را به امامت منصوب کرد. چون که امامت از اخوی (اسماعیل) به اخوی (امام کاظم) منتقل نمیشود و این مورد فقط در امر امام حسن(ع) و امام حسین(ع) درستی مینموده است. این فرقه به مناسبت اسم موسس آن _مبارک_ به مبارکیه آوازه یافته میباشد[۳۳].
قرامطه بحرین: هم زمان با توسعه سریع دعوت اسماعیلیه، افتراق مهمی در سال ۲۸۶ هجری قمری در نهضت اسماعیلیه پدیدار گشت. حمدان قرمط که همچنان سر کردگی محلی دعوت را از ۲۶۰ق. در عراق و نواحی همسایه بر ذمه داشت و با رهبران سَلَمیّه به صورت تر و تمیز مکاتبه داشت، در ۲۸۶ قمری هنگامی که عبیدالله رهبر اسماعیلیان گشت برای خویش و اجدادش که رهبران مرکزی قبل بودهاند ادعای امامت نمود. حمدان با سلمیه و رهبری مرکزی جدا ارتباط کرد و از داعیان فرمانبر خویش خواست دعوت را در نواحی ذیل نظرشان متوقف نمایند. اندکی بعد از این اتفاق ها، حمدان ناپدید شوید و عبدان (شوهر خواهرش) نیز با دسیسه زکرویه بن مهدویه، یکی داعیان عراق که آغاز به عبیدالله و اصلاحاتش در عقاید بامسئولیت بود به قتل رسید. در امسال، ابوسعید جنابی که بوسیله حمدان و عبدان به بحرین گسیل گردیده بود آنجا را مقر مهم قرامطه و مانعی اثرگذار ر خط مش بسط نفوذ سیاسی فاطمیان در شرق (تا ۴۷۰ق.) قرار بخشید. مقر اساسی رهروان عبیدالله در یمن بود که ولی در آنجا علی بن ادب به جبهه قرمطی پیوست و خویش را مهدی موعود نامید، البته ابن حوشب تا انتها قدمت به عبیدالله دارای مسئولیت ماند. زکرویه که آغاز به عبیدالله بامسئولیت باقیمانده بود، ابعاد به قرامطه پیوست و کودتاهای قرمطی را در شام و عراق سازماندهی نمود و حتیدر سال ۲۹۰ق. به پایگاه عبیدالله در سلمیه نیز حمله کرد. جبهه قرمطی در بخشها متعدد به عنوان مثال جبال، خراسان و ماوراء النهر، عجم و.. کبیر شد.
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟