زیارت جامعه کبیره بوسیله امام هادی(ع) در جواب به درخواست شخصی برای زیارت بلیغ و بدون نقص امامان نقل شده میباشد. این زیارت، از زیارتهای دارای شهرت نزد شیعهها میباشد. مضمون زیارت جامعه کبیره، منزلت امامت و شأن ائمه اطهار(ع) و وظایف شیعهها در مقابل آنهاست. نخسین بار این زیارت، بوسیله روضه خوان صدوق ماجرا شد. گستردنهای فراوانی بر زیارت جامعه درج تشریفات مشهد شده میباشد.
باعث اسمگذاری
نوشتهی علمیٔ اساسی: زیارتهای جامعه
زیارت جامعه به نوعی از زیارتنامهها گفته می گردد که میاقتدار برای هرمورد از امامان معصوم(ع) یا این که تمامی آن ها با هم، در هر مجال و جای خواند.[۱] میان این زیارتنامهها «زیارت جامعه کبیره» به دلیل برخورداری از معنی و مفهوم بلندمرتبه و کامل بودنش بهاین اسم به شهرت رسیده است.[۲]
مدرک زیارت جامعه
متن این زیارت را نخسین بار روضه خوان صدوق در اینجانب لایحضره الفقیه[۳] و در عیون خبرها الرضا (ع) از امام هادی(ع) نقل نموده است. روحانی صدوق آن را از روش محمد بن اسماعیل برمکی از موسی بن عبدالله نخعی و وی از امام هادی نقل نموده است[۴] روحانی صدوق اسم و تیتر موسی را در اینجانب لا یحضره الفقیه[۵] موسی بن عبدالله نخعی، در عیون خبرها الرضا(ع)، موسی بن عمران[۶] و در التوحید، موسی بن عمران نخعی کوفی نوشته میباشد.[۷] جوینی خراسانی در فَرائِدُ السِّمْطَین [۸] آن را از قاضی نیشابوری از روش روضه خوان صدوق آورده میباشد.
این زیارتنامه بر پایۀ تقسیم حدیث به طریق سَنَدی، به انگیزه وجود موسی بن عبدالله نَخَعی بین راویان آن، که فردی ناشناخته میباشد درست به اکانت نمیآید. [۹] ولی، از لحاظ حدیثشناسان سدههای اولیه هجری قمری که حدیث را فقط به درست و غیرصحیح تقسیم میکردند،[۱۰] این زیارتنامه درست به شمار میآمده میباشد. متکی بودن روحانی صدوق بهاین زیارت، خویش از مُرجِّحات و از قرائن تقویت کننده مدرک آن میباشد.[۱۱] شُبَّر[۱۲] این زیارت را در ستون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه قرار داده که شیوایی و شیوایی آن ها در سکوای میباشد که صدور آن از غیر معصوم پذیرفتنی وجود ندارد. احسائی [۱۳] نیز بعداز تحقیق مدرک زیارت جامعه کبیره میگوید این زیارت از جهت لفظ و معنی در سکوای میباشد که بشرِ باخبر پی میبرد که سخن معصوم میباشد و لذا نیاز به پژوهش گواهی ندارد.[۱۴]
منزلت زیارت جامعه
علامه مجلسی درباره زیارت جامعه کبیره نوشته میباشد: «این زیارت بدون نقصترین زیارتها از بدور یا این که مجاورت میباشد.»[۱۵] مجلسی اولیه نیز در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه میگوید: «این زیارت، شایسته ترین زیارت و بی نقصترین آنهاست و اینجانب همواره در پرتو آن به زیارت ائمه اطهار(ع) در اعتاب مقدسه نایل میشدم.» علامه مجلسی همینطور براین اعتقاد و باور میباشد کهاین زیارت حاوی خلاصهای از کل روایاتی میباشد که در مناقب اهل بیت وارداتی به همین جهت قرائت ـ توأم با تدبر و درنگ در معانی و مضامینـش ـ هر هفته بلکه در هر روز سودمند میباشد به دلیل آن که محورِ موادتشکیل دهندهِ ایمان معرفت اهلبیت میباشد. [۱۶][یادداشت ۱] محدث نوری این نظر را دارد که روحانی صدوق در ماجرا خویش، متن آن را تلخیص و بعضا بخشها را که مطابقت و همخوانی بر عقایدش نبوده حذف نموده است.[۱۷] آیت الله خامنهای براین اعتقاد و باور میباشد که آنچه که بایستی در امر ائمه (علیهمالسّلام) گفته گردد، در زیارت جامعه میباشد.[۱۸]
محتوای زیارت جامعهٔ کبیره
دراین زیارت، اهل بیت رسول جانشینان بر حق او وصف گردیدهاند و مسائلی مانند رابطه ائمه با فرستاده اکرم، برشمردن مقامات علمی و اخلاقی و سیاسی ائمه، اسوه بودن آنها، رابطه امامت و توحید و ارتباط آشناییِ امام با آشنایی خداوند اشاره شدهاست. از سایر مباحث مطرح درین زیارت، عصمت و طهارت اهل بیت (ع)، یکپارچگی خلقت وی، تولی و تبرّی و رجعت و تسلیم میباشد. به جهت محتوای این زیارت بر مضمون هاِ ناظر به مقامات امامان، امام هادی(ع) علیهالسلام توصیه کرده که زائر قبل از تلاوت این زیارت، صد توشه تکبیر بگوید تا مبتلا بزرگ نمایی در حق امامان نشود.[۱۹]
آیت الله جوادی آملی :
زیارت نورانی جامعه بزرگ به منزله تعبیر و تفسیر امامت میباشد. یعنی به عبارتیطوری که قرآن، احتیاج به تعبیروتفسیر دارااست امامت هم احتیاج به تعبیروتفسیر داراست که هر مورد از ائمه(ع) یک آیه یا این که یکسری آیه قرآن را تعبیر کردند، اما وجود میمون امام هادی آحادّ قرآن را تعبیروتفسیر کرد، زیرا عترت و قرآن همتای هم میباشند.
زیارت جامعه تعبیر امامت میباشد. مقر اسراء
فرازهایی از زیارت جامعه کبیره
زیارت جامعه کبیره بوسیله امام هادی(ع) در جواب به درخواست شخصی برای زیارت بلیغ و بدون نقص امامان نقل شده میباشد. این زیارت، از زیارتهای دارای شهرت نزد شیعهها میباشد. مضمون زیارت جامعه کبیره، منزلت امامت و شأن ائمه اطهار(ع) و وظایف شیعهها در مقابل آنهاست. نخسین بار این زیارت، بوسیله روضه خوان صدوق ماجرا شد. گستردنهای فراوانی بر زیارت جامعه درج تشریفات مشهد شده میباشد.
باعث اسمگذاری
نوشتهی علمیٔ اساسی: زیارتهای جامعه
زیارت جامعه به نوعی از زیارتنامهها گفته می گردد که میاقتدار برای هرمورد از امامان معصوم(ع) یا این که تمامی آن ها با هم، در هر مجال و جای خواند.[۱] میان این زیارتنامهها «زیارت جامعه کبیره» به دلیل برخورداری از معنی و مفهوم بلندمرتبه و کامل بودنش بهاین اسم به شهرت رسیده است.[۲]
مدرک زیارت جامعه
متن این زیارت را نخسین بار روضه خوان صدوق در اینجانب لایحضره الفقیه[۳] و در عیون خبرها الرضا (ع) از امام هادی(ع) نقل نموده است. روحانی صدوق آن را از روش محمد بن اسماعیل برمکی از موسی بن عبدالله نخعی و وی از امام هادی نقل نموده است[۴] روحانی صدوق اسم و تیتر موسی را در اینجانب لا یحضره الفقیه[۵] موسی بن عبدالله نخعی، در عیون خبرها الرضا(ع)، موسی بن عمران[۶] و در التوحید، موسی بن عمران نخعی کوفی نوشته میباشد.[۷] جوینی خراسانی در فَرائِدُ السِّمْطَین [۸] آن را از قاضی نیشابوری از روش روضه خوان صدوق آورده میباشد.
این زیارتنامه بر پایۀ تقسیم حدیث به طریق سَنَدی، به انگیزه وجود موسی بن عبدالله نَخَعی بین راویان آن، که فردی ناشناخته میباشد درست به اکانت نمیآید. [۹] ولی، از لحاظ حدیثشناسان سدههای اولیه هجری قمری که حدیث را فقط به درست و غیرصحیح تقسیم میکردند،[۱۰] این زیارتنامه درست به شمار میآمده میباشد. متکی بودن روحانی صدوق بهاین زیارت، خویش از مُرجِّحات و از قرائن تقویت کننده مدرک آن میباشد.[۱۱] شُبَّر[۱۲] این زیارت را در ستون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه قرار داده که شیوایی و شیوایی آن ها در سکوای میباشد که صدور آن از غیر معصوم پذیرفتنی وجود ندارد. احسائی [۱۳] نیز بعداز تحقیق مدرک زیارت جامعه کبیره میگوید این زیارت از جهت لفظ و معنی در سکوای میباشد که بشرِ باخبر پی میبرد که سخن معصوم میباشد و لذا نیاز به پژوهش گواهی ندارد.[۱۴]
منزلت زیارت جامعه
علامه مجلسی درباره زیارت جامعه کبیره نوشته میباشد: «این زیارت بدون نقصترین زیارتها از بدور یا این که مجاورت میباشد.»[۱۵] مجلسی اولیه نیز در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه میگوید: «این زیارت، شایسته ترین زیارت و بی نقصترین آنهاست و اینجانب همواره در پرتو آن به زیارت ائمه اطهار(ع) در اعتاب مقدسه نایل میشدم.» علامه مجلسی همینطور براین اعتقاد و باور میباشد کهاین زیارت حاوی خلاصهای از کل روایاتی میباشد که در مناقب اهل بیت وارداتی به همین جهت قرائت ـ توأم با تدبر و درنگ در معانی و مضامینـش ـ هر هفته بلکه در هر روز سودمند میباشد به دلیل آن که محورِ موادتشکیل دهندهِ ایمان معرفت اهلبیت میباشد. [۱۶][یادداشت ۱] محدث نوری این نظر را دارد که روحانی صدوق در ماجرا خویش، متن آن را تلخیص و بعضا بخشها را که مطابقت و همخوانی بر عقایدش نبوده حذف نموده است.[۱۷] آیت الله خامنهای براین اعتقاد و باور میباشد که آنچه که بایستی در امر ائمه (علیهمالسّلام) گفته گردد، در زیارت جامعه میباشد.[۱۸]
محتوای زیارت جامعهٔ کبیره
دراین زیارت، اهل بیت رسول جانشینان بر حق او وصف گردیدهاند و مسائلی مانند رابطه ائمه با فرستاده اکرم، برشمردن مقامات علمی و اخلاقی و سیاسی ائمه، اسوه بودن آنها، رابطه امامت و توحید و ارتباط آشناییِ امام با آشنایی خداوند اشاره شدهاست. از سایر مباحث مطرح درین زیارت، عصمت و طهارت اهل بیت (ع)، یکپارچگی خلقت وی، تولی و تبرّی و رجعت و تسلیم میباشد. به جهت محتوای این زیارت بر مضمون هاِ ناظر به مقامات امامان، امام هادی(ع) علیهالسلام توصیه کرده که زائر قبل از تلاوت این زیارت، صد توشه تکبیر بگوید تا مبتلا بزرگ نمایی در حق امامان نشود.[۱۹]
آیت الله جوادی آملی :
زیارت نورانی جامعه بزرگ به منزله تعبیر و تفسیر امامت میباشد. یعنی به عبارتیطوری که قرآن، احتیاج به تعبیروتفسیر دارااست امامت هم احتیاج به تعبیروتفسیر داراست که هر مورد از ائمه(ع) یک آیه یا این که یکسری آیه قرآن را تعبیر کردند، اما وجود میمون امام هادی آحادّ قرآن را تعبیروتفسیر کرد، زیرا عترت و قرآن همتای هم میباشند.
زیارت جامعه تعبیر امامت میباشد. مقر اسراء
فرازهایی از زیارت جامعه کبیره
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟