هانری کُربَن فیلسوف، شیعهشناس و کشورایرانشناس فرانسوی. وی پر رنگترین مفسر غربی حکمت معنوی کشور ایران و فلسفه شیعی این مرزو بوم خوانده گردیده است. کربن که تحصیلات خویش را در فلسفههای اروپایی و مسیحی شروع کرده بود، با شناخت با فلسفه اشراق به حکمت و فلسفه اسلامی، به خصوص فلسفه شیعی اهل ایران عشقمند شد. وی برای بسط مطالعات خویش دراین مورد، بهبازه زمانی بیست سال، بخشی از سال را در کشور ایران مستقر بود و در دانش کده طهران درس دادن و با علامه طباطبایی و دیگر اندیشمندان مسلمان اهل ایران اظهار کردوگو میکرد. وی به مقام امام و ولایت در آموزههای شیعی و خصوصا امام فرصت(عج) علاقمند بود. علامه طباطبایی و سید حسین نصر اورا به نظر درونی، شیعه دانستهاند. کربن در معرفی اسلام شیعی در غرب تأثیر گذاشت و دقت مطالعات شرقشناسی را از اسلام سنی به اسلام شیعی جلب تشریفات مشهد کرد.
کتاب اسلام اهل ایران دربارهٔ دگرگونی تاملهای فلسفی و معنوی در کشور ایران با محوریت تبیین نقشی خاص برای ایرانیان در تعبیر شیعی و باطنی از اسلام را کاملترین و مهمترین کتاب کربن دانستهاند.
معاشطومار و تحصیلات
هانری کربن در ۱۴ آوریل سال ۱۹۰۳م در پاریس و در یک خانواده کاتولیک بهعالم آمد. در کنار فراگیریهای متداول، در یک مکتب خوب علم ها مسیحی فراگیریهای مذهبی مشاهده کرد. در سال ۱۹۱۹م جهت ادامه علم آموزی در فن فلسفه وارد دانش گاه سوربُن گردیده و در سال ۱۹۲۵م مدرک کارشناسی و آن گاه در سال ۱۹۲۶م سندطومار خوب فلسفه را حصول کرد. کربن در طول همین سالها توانست گویشهای کلاسیک اروپایی، عربی و فارسی را بیاموزد.[۱] او در ۷ اکتبر سال ۱۹۷۸م از عالم رفت.
چهار جریان تأثیرگذار بر فکر کربن
آراء و تاملهای کربن زیر تأثیر چهار حوزه فکری قرار داشت:
اول حوزه، درنگهای اتین ژیلسون فیلسوف و متأله مسیحی کارشناس در فلسفه قرن ها وسطای اروپایی بود.[۲]
دومی و سومی منطقههای فکری کهتاملهای پروفسور کربن بسیار از آنان تأثیر به عهده گرفت، پدیدارشناسی ادموند هوسرل و اگزیستانسیالیسم مارتین هایدگر بود. از اینرو، وی دهه ۱۹۳۰م را بیشتر در آلمان سپری کرد و از مجاورت با هایدگر آشنا شد.[۳]
سوابق شناخت کربن با آرای روحانی شهابالدین سهروردی، تصوف، تشیع و به صورت مجموع، فلسفه اسلامی به کلاسهای درس لویی ماسینیون در مکتب لهجههای شرقی بازمیشود. ماسینیون، اسلامشناس فرانسوی، روزی در کلاس درس یک ورژن از کتاب حکمة الاشراق سهروردی را برای تفحص به کربن اعطا کرد. پژوهش این کتاب چنان شوری در کربن تشکیل داد که حیات فکری آجل اورا ذیل تأثیر خویش قرار اعطا کرد و اورا متوجه شرق کرد.[۴]
مهاجرت به اسلامبول
کربن در اوایل نبرد جهانی دوم (۱۹۴۰م) بهتیتر مسئول انستیتوی فرانسه عازم اسلامبول شد. گسترش دامنه نزاع در اروپا، برگشت کربن به فرانسه را نا ممکن تشکیل داد و همین دستور سبب ساز شد که وی به بازه زمانی به طور تقریب شش سال (تا سال ۱۹۴۵م) در اسلامبول، که راءس کتابهای خطی بود، اقامت نماید. وی دراین برهه زمانی با سودگیری از نسخه ها خطی، به مطالعه و استیناف درباره اثر ها چاپ نشده سهروردی و حکمای اسلامی پرداخت. نتایج این عملکردها چاپ اولیه جلد از تیم اثرها سهروردی در سال ۱۹۴۵م بود. کربن دراین کتاب، از طریق تصحیح نسخه ها عربی و فارسی «هلموت ریتر»، شرقشناس معروف آلمانی، تاسی کرده بود. نشر این کتاب سبب آوازه کربن شد و طولی نکشید که با سماجت و سماجت لویی ماسینیون کرسی درس اسلامشناسی مکتب تحقیقهای بهتر دانش کده سوربن و جانشینی ماسینیون به وی واگذار شد.[۵]
هجرت به کشورایران
با نقطه پایان یافتن مبارزه جهانی دوم، و درپی سفری که وی در (سپتامبر۱۹۴۵م) به کشورایران داشت، وزارت کارها خارجه فرانسه سر کردگی نصیب کشورایرانشناسی مؤسسه کشور ایران و فرانسه را به وی واگذار کرد. موقعیت مهیا شد تا کربن سالی چند دفعه به جمهوری اسلامی ایران مسافرت نماید و با سید محمد کاظم عصار، علامه طباطبایی و سید جلالالدین آشتیانی به گفت و گو و مصاحبه بپردازد. از آن پس کربن به زمان بیست سال، نخستین هر فصلپاییز به کشورایران مهاجرت میکرد و در دانش کده ادبیات و علم ها انسانی کالج طهران درس دادن مینمود. کربن در نقطه پایان فصل پاییز مجدداً به پاریس بازمیگشت و در کالج سوربن به درس دادن حکمت و عرفان اسلامی کشور ایران درگیر می شد.[۶]
اعلامکردوگو با علامه طباطبایی
اولی دیدار علامه طباطبایی و هانری کربن در اواخر سال ۱۳۳۷ش و دومی دیدار در مهر سال ۱۳۳۸ش در طهران جاری ساختن شد. کربن به علامه طباطبایی گفته بود در ژنو، کنفرانسی درباره امام معطل از بینش شیعه داشته که با استقبال محققان غربی حاضر در گردهمایی مواجه گردیده است. وی ادامه داده بود که از لحاظ وی مذهب تشیع، یگانه مذهبی میباشد که ارتباط انسان با هدایت الهی و لینک و پیوند آدم باایمان را پایدار نگه داشته میباشد و با کانال «ولایت» این پیوستگی را استمرار میبخشد. آنگاه علامه طباطبائی هم گفته بود که قضیه وجود حق گرانقدر، در همگی ادیان مسأله مشترکی میباشد، اما در مسئله طریق معاش آدم، شرعی جاودانه خواهد بود که علاوه بر محافظت اعتقاد و باور به الوهیت و نبوت، و اعتقادوباور به دنیای دیگر معاد برای استمرار بخشیدن بدین واقعیت، وسیله ویژهای برای ادامه لینک و رابطه از خویش به یادگار گذارده باشد و آن بیشک وتردید به عبارتی مسأله «ولایت» میباشد که در اسلام شیعی به آن دقت خاص کردهاند که توسل به آن، خوشبختی مادی و اخروی آدم را ضمانت مینماید.[۷]
این جلسات یکسری سال ادامه داشت و متاع این جلسات، دو کتاب «شیعه» و «رسالت تشیع در دنیای امروز» بود که خویش علامه طباطبائی تحریر کرده بود و توضیحات هر دو گرد هم آیی به خواست علامه طباطبائی، بوسیله علی احمدی میانجی و سید هادی خسروشاهی، تهیه گردیده و در ۷۰۰ کاغذ، توشهها به چاپ رسیده میباشد. اندکی قبل از انقلاب، بعضا گفته بودند تشکیل این گردهمایی از اولیه فعالیت صدق خلا و مشخص و معلوم وجود ندارد هانری کربن چه کسی است و صلاح وجود ندارد ادامه پیدا نماید. ابراهیم دینانی این مقاله را به علامه طباطبایی رسانده بود، علامه اندوهگین گردیده و گفته بود تحت عنوان فردی که در کنارهای نشستهام و چیز مینویسم فقط راه و روش اینجانب به دنیا و فکر عالم این گرد هم آیی میباشد، این را هم نمیتوانند برای اینجانب ببینند.[۸] سپسها عده ای از مأموریت هانری کربن و یارانش برای اشاعه تصوف سنتی در جامه امروزی حرف گفتند.[۹] دراین جلسات، که گاهی شخصیتهایی زیرا شهید مرتضی مطهری و بدیعالزمان فروزانفر نیز در آن حضور داشتند، سید حسین نصر ترجمه مباحث را ذمه دار بود.[۱۰]
تشریفات مراسم سازمانی و همایشها در مشهد؛ از برنامهریزی تا پذیرایی حرفهای