مجله خبری تشریفات

دارای شهرت به حکم دهنده نعمان و ابن‌حیون (۲۸۳-۳۶۳ق)، گران قدر‌ترین عالم اسماعیلیه. او در دستگاه فاطمیان وظایفی زیرا حکم کننده‌القضات را بر ذمه داشته میباشد. حاکم از اولِ دعوت فاطمیان یار و همدم آن ها بود و چهار خلیفه فاطمی را سرویس تشریفات مشهد کرد.

از حکم دهنده نعمان اثرها فراوانی به مکان باقی‌مانده میباشد که حاکی از احاطۀ علمی او بر سخن و فقه امامیه میباشد. دعائم الاسلام، پایه التأویل، المجالس و المسایرات به عنوان مثال تألیفات وی می باشند.

بعضی از عالمان اثناعشری همانند علامه مجلسی، او را شیعه دوازده امامی دانسته‌اند، البته شواهد تاریخی و نیز اثر ها به مکان باقیمانده از حکم دهنده نعمان بر اسماعیلی بودن او دلالت دارا‌هستند.

معرفی
نُعْمان بن محمد بن منصور بن احمد بن حَیّون تَمیمی با لقب ابوحنیفه که ائمه اسماعیلی او‌را صرفا با نامش «نعمان» می‌خواندند. اسم وی بیش تر از لقب‌اش دارای اسم و رسم بوده و این به دلیل اجتناب از غلط دریافت کردن او با ابوحنیفه، دانا مذهب حنفی بوده میباشد.[۱]تهرانی در الذریعه به مناسبت معرفی یکی‌از آثارش از وی با أبي حنيفة الإمامي، حافظه نموده است. [۲] پدرش، ابوعبدالله محمد، در رجب سال ۳۵۱ق در ۱۰۴ سالگی درگذشت و نعمان بر وی نماز گزارد و در ارتباط سلم (یکی‌از ابواب قیروان)(تونس) مدفون گشت.[۳]

تاریخ به دنیاآمدن او نامشخص میباشد. ولی از بین اقوال می‌قدرت میلاد او را در میان سال‌های ۲۸۳ تا ۲۹۰ق دانست.[یادداشت ۱] میلاد و رویش او در قیروان (تونس مدرن) بود.[۴] دربارۀ خانواده‌اش داده ها چندانی در چنگ وجود ندارد. بعضی از نویسندگان اسماعیلی احتمال داده‌اند که پدرش نیز از داعیان اسماعیلی بوده باشد.[۵]

با چهار خلیفۀ فاطمی (مهدی، قائم، منصور و مُعِزّ) هم‌بعد از ظهر بود و بدانها سرویس کرد[۶] و در سال ۳۶۳ق،[۷] در روز ۲۹ جمادی الثانی[۸] یا این که روز یکم رجب[۹]درگذشت.

منزلت
از المعزّ لدین الله (چهار‌مین خلیفهٔ فاطمیان. حکومت۹۵۳-۹۷۵ق.) آورده شده که دربارهٔ حاکم نعمان گفته میباشد: «در‌صورتی‌که کسی به یک‌صدم از توفیق‌های حکم کننده نعمان [که از روش تألیفاتش به دست آورده،] دست یابد، اینجانب از سوی آفریدگار، فردوس را برای وی تضمین می‌‌کنم».[۱۰] ناصر خسرو (شعر سرا و اندیشمند اسماعیلی‌مذهب قرن پنجم قمری) نیز در اشعار خویش، حکم کننده نعمان را ستوده میباشد.[۱۱] اسماعیلیان مُستَعلی طَیّبی (شاخه‌‌ای از اسماعیلیه)، اثر ها حکم کننده نعمان را مهم ترین منابع شرعی بعد از اثر ها امامانشان میدانند.[۱۲] از حکم کننده نعمان اثر ها فراوانی به مکان باقیمانده که حاکی از احاطۀ علمی او بر صحبت و فقه امامیه میباشد. آصف فیضی در پیشگفتار دعائم الاسلام دربارۀ وی نوشته میباشد: «حکم کننده نعمان دارنده مواهبی گوناگون بود؛ دانش زیاد و معرفتی کلان داشت، اهل بازرسی و کاوش و کثیرالتألیف بود».[۱۳] ابن خلکان نیز به گزارش کتاب خبر‌ها قُضاة مصر دربارۀ وی اینگونه نوشته میباشد:

حکم دهنده نعمان بن محمد، در نهایت فضیلت بود، اهل قرآن و دانا به معانی آن بود، از بعد ها فقه و اختلاف فقها دور اندیشی داشت. لغت، شعر قادر و تاریخ عموم را می‌آشنایی. در همۀ اینها با تدبیر و انصاف بود. به شایسته ترین وجه و زیباترین عبارت، هزاران برگه دربارۀ اهل بیت تألیف کرد. کتابی پسندیده درباره‌ی مناقب و مِثالب نگاشت. همینطور ردّیه‌هایی بر معارضان داراست: بر ابوحنیفه، صاحب و مالک، شافعی و ابن سریج ردیه دارااست... [۱۴]
شغل‌های سیاسی اجتماعی
حاکم نعمان در دستگاه فاطمیان وظایف خطیری زیرا حاکم القضاتی را بر ذمه داشته میباشد. حاکم از اولِ دعوت فاطمیان هم پا آن‌ها بود و چهار خلیفه فاطمی را سرویس کرد. تألیفات حاکم نعمان از کارداران اساسی تحکیم مبنا‌های حکومت فاطمی به شمار می روند.[۱۵] دربارۀ سرویس ها حاکم نعمان با به کارگیری از آنچه خودش در المجالس و المسایرات نقل نموده است، اینگونه گفته‌اند:

از سال ۳۱۳ تا ۳۲۲ق مؤلف مسئولیت رساندن خبر‌ها را به عبیدالله و قائم ذمه ‌دار بوده میباشد. احتمال دارااست که‌این مسئولیت صرف سرویس یا این که مراقبتی بوده میباشد.
از سال ۳۲۲ تا ۳۳۴ق در طول خلیفۀ دوم فاطمی، القائم بامرالله، مؤلف به عبارتی مسئولیت رساندن خبر ها را به خلیفه به ذمه داشت و به استنساخ کتاب ها برای اسماعیل فرزند قائم نیز می‌پرداخت.
از سال ۳۳۴ تا ۳۴۱ق وقتی که اسماعیل خلیفۀ سوم فاطمی شد و کنیه ابی طاهر المنصوربالله را بر خویش بنیان، منزلت مؤلف تا قضاوت افزایش یافت. خویش می گوید: «اینجانب او‌لین کسی بودم که منصب قضاوت را به اینجانب بخشید و نامم را بلند گردانید و مقامم را نکو داشت».
از سال ۳۳۴ تا ۳۳۷ق منصور اورا حکم کننده شهر طرابلس کرد.

دارای شهرت به حکم دهنده نعمان و ابن‌حیون (۲۸۳-۳۶۳ق)، گران قدر‌ترین عالم اسماعیلیه. او در دستگاه فاطمیان وظایفی زیرا حکم کننده‌القضات را بر ذمه داشته میباشد. حاکم از اولِ دعوت فاطمیان یار و همدم آن ها بود و چهار خلیفه فاطمی را سرویس تشریفات مشهد کرد.

از حکم دهنده نعمان اثرها فراوانی به مکان باقی‌مانده میباشد که حاکی از احاطۀ علمی او بر سخن و فقه امامیه میباشد. دعائم الاسلام، پایه التأویل، المجالس و المسایرات به عنوان مثال تألیفات وی می باشند.

بعضی از عالمان اثناعشری همانند علامه مجلسی، او را شیعه دوازده امامی دانسته‌اند، البته شواهد تاریخی و نیز اثر ها به مکان باقیمانده از حکم دهنده نعمان بر اسماعیلی بودن او دلالت دارا‌هستند.

معرفی
نُعْمان بن محمد بن منصور بن احمد بن حَیّون تَمیمی با لقب ابوحنیفه که ائمه اسماعیلی او‌را صرفا با نامش «نعمان» می‌خواندند. اسم وی بیش تر از لقب‌اش دارای اسم و رسم بوده و این به دلیل اجتناب از غلط دریافت کردن او با ابوحنیفه، دانا مذهب حنفی بوده میباشد.[۱]تهرانی در الذریعه به مناسبت معرفی یکی‌از آثارش از وی با أبي حنيفة الإمامي، حافظه نموده است. [۲] پدرش، ابوعبدالله محمد، در رجب سال ۳۵۱ق در ۱۰۴ سالگی درگذشت و نعمان بر وی نماز گزارد و در ارتباط سلم (یکی‌از ابواب قیروان)(تونس) مدفون گشت.[۳]

تاریخ به دنیاآمدن او نامشخص میباشد. ولی از بین اقوال می‌قدرت میلاد او را در میان سال‌های ۲۸۳ تا ۲۹۰ق دانست.[یادداشت ۱] میلاد و رویش او در قیروان (تونس مدرن) بود.[۴] دربارۀ خانواده‌اش داده ها چندانی در چنگ وجود ندارد. بعضی از نویسندگان اسماعیلی احتمال داده‌اند که پدرش نیز از داعیان اسماعیلی بوده باشد.[۵]

با چهار خلیفۀ فاطمی (مهدی، قائم، منصور و مُعِزّ) هم‌بعد از ظهر بود و بدانها سرویس کرد[۶] و در سال ۳۶۳ق،[۷] در روز ۲۹ جمادی الثانی[۸] یا این که روز یکم رجب[۹]درگذشت.

منزلت
از المعزّ لدین الله (چهار‌مین خلیفهٔ فاطمیان. حکومت۹۵۳-۹۷۵ق.) آورده شده که دربارهٔ حاکم نعمان گفته میباشد: «در‌صورتی‌که کسی به یک‌صدم از توفیق‌های حکم کننده نعمان [که از روش تألیفاتش به دست آورده،] دست یابد، اینجانب از سوی آفریدگار، فردوس را برای وی تضمین می‌‌کنم».[۱۰] ناصر خسرو (شعر سرا و اندیشمند اسماعیلی‌مذهب قرن پنجم قمری) نیز در اشعار خویش، حکم کننده نعمان را ستوده میباشد.[۱۱] اسماعیلیان مُستَعلی طَیّبی (شاخه‌‌ای از اسماعیلیه)، اثر ها حکم کننده نعمان را مهم ترین منابع شرعی بعد از اثر ها امامانشان میدانند.[۱۲] از حکم کننده نعمان اثر ها فراوانی به مکان باقیمانده که حاکی از احاطۀ علمی او بر صحبت و فقه امامیه میباشد. آصف فیضی در پیشگفتار دعائم الاسلام دربارۀ وی نوشته میباشد: «حکم کننده نعمان دارنده مواهبی گوناگون بود؛ دانش زیاد و معرفتی کلان داشت، اهل بازرسی و کاوش و کثیرالتألیف بود».[۱۳] ابن خلکان نیز به گزارش کتاب خبر‌ها قُضاة مصر دربارۀ وی اینگونه نوشته میباشد:

حکم دهنده نعمان بن محمد، در نهایت فضیلت بود، اهل قرآن و دانا به معانی آن بود، از بعد ها فقه و اختلاف فقها دور اندیشی داشت. لغت، شعر قادر و تاریخ عموم را می‌آشنایی. در همۀ اینها با تدبیر و انصاف بود. به شایسته ترین وجه و زیباترین عبارت، هزاران برگه دربارۀ اهل بیت تألیف کرد. کتابی پسندیده درباره‌ی مناقب و مِثالب نگاشت. همینطور ردّیه‌هایی بر معارضان داراست: بر ابوحنیفه، صاحب و مالک، شافعی و ابن سریج ردیه دارااست... [۱۴]
شغل‌های سیاسی اجتماعی
حاکم نعمان در دستگاه فاطمیان وظایف خطیری زیرا حاکم القضاتی را بر ذمه داشته میباشد. حاکم از اولِ دعوت فاطمیان هم پا آن‌ها بود و چهار خلیفه فاطمی را سرویس کرد. تألیفات حاکم نعمان از کارداران اساسی تحکیم مبنا‌های حکومت فاطمی به شمار می روند.[۱۵] دربارۀ سرویس ها حاکم نعمان با به کارگیری از آنچه خودش در المجالس و المسایرات نقل نموده است، اینگونه گفته‌اند:

از سال ۳۱۳ تا ۳۲۲ق مؤلف مسئولیت رساندن خبر‌ها را به عبیدالله و قائم ذمه ‌دار بوده میباشد. احتمال دارااست که‌این مسئولیت صرف سرویس یا این که مراقبتی بوده میباشد.
از سال ۳۲۲ تا ۳۳۴ق در طول خلیفۀ دوم فاطمی، القائم بامرالله، مؤلف به عبارتی مسئولیت رساندن خبر ها را به خلیفه به ذمه داشت و به استنساخ کتاب ها برای اسماعیل فرزند قائم نیز می‌پرداخت.
از سال ۳۳۴ تا ۳۴۱ق وقتی که اسماعیل خلیفۀ سوم فاطمی شد و کنیه ابی طاهر المنصوربالله را بر خویش بنیان، منزلت مؤلف تا قضاوت افزایش یافت. خویش می گوید: «اینجانب او‌لین کسی بودم که منصب قضاوت را به اینجانب بخشید و نامم را بلند گردانید و مقامم را نکو داشت».
از سال ۳۳۴ تا ۳۳۷ق منصور اورا حکم کننده شهر طرابلس کرد.