(متوفای ۳۲۶ق)، سومی نایب از نواب اربعه امام مهدی(عج) میباشد که به برهه زمانی ۲۱ سال (۳۰۵ - ۳۲۶ق) نیابت خاصه را بر ذمه داشت. وی از اصحاب امام عسکری(ع) و از یاران مجاورت نایب دوم در بغداد بود. محمد بن عثمان در آخرین روزهای حیات خویش، حسین بن روح را به فرمان امام مجال، جانشین خویش کرد. بعد از مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی(عج) در تأیید حسین بن روح صادر شد. حسین بن روح در اولِ نیابت خویش در دستگاه حکم کننده عباسی دارنده حالت و احترام ویژه بود، ولی بعد ها در گیر ایراد شد و مدتی معاش مخفیانه داشت و آنگاه پنج سال زندانی تشریفات مشهد شد.
از مهمترین اتفاقات زمانه حسین بن روح، ماجرای شلمغانی میباشد که نماینده قانونی آیتم متکی بودن وی بود، البته مبتلا انحراف نظریه شوید و توقیعی از جانب امام مجال(عج) در لعن وی صادر شد. حالت علمی حسین بن روح نوبختی، به جهت تألیف کتاب ها شرعی و احاطه کافی در مناظرات علمی، ممتاز دانسته شدهاست. در منابع روایی، کراماتی از وی نقل شدهاست.
معاشطومار
سال میلاد حسین بن روح معین وجود ندارد. لقب وی ابوالقاسم میباشد و در منابع، از وی با لقبها نوبختی، روحی[۱] و قمی[۲] خاطر شدهاست. قمیبودن اورا به جهت حرفبیان کردن با لهجهِ فارسی اهل یک محل آبه (مجاورت ساوه) و مناسبات نزدیکش با عموم آنجا احتمال دادهاند،[۳] البته در بیشتر منابع، دارای شهرت به نوبختی میباشد. بیان شده انتساب او به خویشاوندان نوبختی، از سوی مادرش بوده میباشد.[۴] بعضا نیز گفتهاند وی از شاخه بنونوبخت قم بوده و در حین نایب اولیه به بغداد مسافرت نموده است.[۵]
اینکه حسین بن روح از یاران امام حسن عسکری(ع) بوده، گزینه اختلاف میباشد. ابن شهرآشوب در المناقب او را از اصحاب و همینطور دستیار خاص امام عسکری(ع) می داند،[۶] البته دیگر علمای رجال، سخنی در این زمینه نگفتهاند. بعضی هم قائلند پذیرفتن این خبر ایراد میباشد، زیرا امام عسکری(ع) در سال ۲۶۰ق رحلت کرد و نوبختی در سال ۳۲۶ق درگذشت.[۷]
خصوصیتها
روحانی طوسی در کتاب الغیبة گفته میباشد حسین بن روح از عاقلترین عموم بعدازظهر خویش بود و در معاشرت با معارضان، تقیه میکرد؛[۸] تا آنجا که یکی خدمتکارانش را به انگیزه ناسزا بیان کردن به معاویه عزل کرد.[۹]
به گفته جاسم حسین در کتاب تاریخ سیاسی غایب بودن، آنچه حسین بن روح را بدین منزلت رساند، اوصاف، آمادگیها و کارآییهای او بود که اورا مناسب منزلت نیابت ساخته بود.[۱۰] ام کلثوم دختر محمد بن عثمان، درباره رابطه ها حسین با پدرش می گوید حسین از خاصیت و نزدیکان وی بود و پدرش مسائل محرمانه معاشاش را به ابن روح نوبختی میگفته میباشد.[۱۱]
ابوسهل نوبختی درباره رازداری حسین بن روح گفته میباشد در حالتی که وی امام را ذیل دامن خویش مخفی داراست و بدنش را با قیچی قطعهقطعه نمایند تا اورا نشانه دهد، هیچوقت اینگونه نخواهد کرد.[۱۲]
حسین بن روح نوبختی در ۱۸ شعبان سال ۳۲۶ق از جهان رفت. قبر وی در محله نوبختیه در بازار عطاران یا این که شورجه بغداد قراردارد که همفعلا به منزلت حسین بن روح پر اسم و رسم گردیده و زیارتگاه شیعهها میباشد
بعد از درگذشت نایب دوم امام فرصت در سال ۳۰۵ق، حسین بن روح به جایگاه نیابت منصوب شد. او قبل از آن، از کارگزاران مالی آیتم پشت گرمی و مجاورت محمد بن عثمان بود[۱۴] و محمد بن عثمان اورا رابط خود با دیگر وکلا در بغداد قرار اعطا کرد.[۱۵]
با اینکه وکلای نائب دوم در بغداد حدود ده نفر بودند، البته محمد بن عثمان در طول بیماری، ابن روح را قائمجایگاه خویش و سفیر صاحب و مالک الامر خواند و از شخصیتهای شیعه خواست بعداز مرگش به وی بازگشت نمایند.[۱۶] چنانکه علامه مجلسی نوشته، روزی که نایب دوم درگذشت، حسین بن روح در خانه وی نشست و خادم محمد بن عثمان صندوقچهای را که ودایع امامت در آن بود، به حسین بن روح تحویل اعطا کرد.[۱۷] بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولی توقیع از سوی حضرت مهدی در تأیید حسین بن روح صادر شد.[۱۸]
(متوفای ۳۲۶ق)، سومی نایب از نواب اربعه امام مهدی(عج) میباشد که به برهه زمانی ۲۱ سال (۳۰۵ - ۳۲۶ق) نیابت خاصه را بر ذمه داشت. وی از اصحاب امام عسکری(ع) و از یاران مجاورت نایب دوم در بغداد بود. محمد بن عثمان در آخرین روزهای حیات خویش، حسین بن روح را به فرمان امام مجال، جانشین خویش کرد. بعد از مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولین توقیع از سوی حضرت مهدی(عج) در تأیید حسین بن روح صادر شد. حسین بن روح در اولِ نیابت خویش در دستگاه حکم کننده عباسی دارنده حالت و احترام ویژه بود، ولی بعد ها در گیر ایراد شد و مدتی معاش مخفیانه داشت و آنگاه پنج سال زندانی تشریفات مشهد شد.
از مهمترین اتفاقات زمانه حسین بن روح، ماجرای شلمغانی میباشد که نماینده قانونی آیتم متکی بودن وی بود، البته مبتلا انحراف نظریه شوید و توقیعی از جانب امام مجال(عج) در لعن وی صادر شد. حالت علمی حسین بن روح نوبختی، به جهت تألیف کتاب ها شرعی و احاطه کافی در مناظرات علمی، ممتاز دانسته شدهاست. در منابع روایی، کراماتی از وی نقل شدهاست.
معاشطومار
سال میلاد حسین بن روح معین وجود ندارد. لقب وی ابوالقاسم میباشد و در منابع، از وی با لقبها نوبختی، روحی[۱] و قمی[۲] خاطر شدهاست. قمیبودن اورا به جهت حرفبیان کردن با لهجهِ فارسی اهل یک محل آبه (مجاورت ساوه) و مناسبات نزدیکش با عموم آنجا احتمال دادهاند،[۳] البته در بیشتر منابع، دارای شهرت به نوبختی میباشد. بیان شده انتساب او به خویشاوندان نوبختی، از سوی مادرش بوده میباشد.[۴] بعضا نیز گفتهاند وی از شاخه بنونوبخت قم بوده و در حین نایب اولیه به بغداد مسافرت نموده است.[۵]
اینکه حسین بن روح از یاران امام حسن عسکری(ع) بوده، گزینه اختلاف میباشد. ابن شهرآشوب در المناقب او را از اصحاب و همینطور دستیار خاص امام عسکری(ع) می داند،[۶] البته دیگر علمای رجال، سخنی در این زمینه نگفتهاند. بعضی هم قائلند پذیرفتن این خبر ایراد میباشد، زیرا امام عسکری(ع) در سال ۲۶۰ق رحلت کرد و نوبختی در سال ۳۲۶ق درگذشت.[۷]
خصوصیتها
روحانی طوسی در کتاب الغیبة گفته میباشد حسین بن روح از عاقلترین عموم بعدازظهر خویش بود و در معاشرت با معارضان، تقیه میکرد؛[۸] تا آنجا که یکی خدمتکارانش را به انگیزه ناسزا بیان کردن به معاویه عزل کرد.[۹]
به گفته جاسم حسین در کتاب تاریخ سیاسی غایب بودن، آنچه حسین بن روح را بدین منزلت رساند، اوصاف، آمادگیها و کارآییهای او بود که اورا مناسب منزلت نیابت ساخته بود.[۱۰] ام کلثوم دختر محمد بن عثمان، درباره رابطه ها حسین با پدرش می گوید حسین از خاصیت و نزدیکان وی بود و پدرش مسائل محرمانه معاشاش را به ابن روح نوبختی میگفته میباشد.[۱۱]
ابوسهل نوبختی درباره رازداری حسین بن روح گفته میباشد در حالتی که وی امام را ذیل دامن خویش مخفی داراست و بدنش را با قیچی قطعهقطعه نمایند تا اورا نشانه دهد، هیچوقت اینگونه نخواهد کرد.[۱۲]
حسین بن روح نوبختی در ۱۸ شعبان سال ۳۲۶ق از جهان رفت. قبر وی در محله نوبختیه در بازار عطاران یا این که شورجه بغداد قراردارد که همفعلا به منزلت حسین بن روح پر اسم و رسم گردیده و زیارتگاه شیعهها میباشد
بعد از درگذشت نایب دوم امام فرصت در سال ۳۰۵ق، حسین بن روح به جایگاه نیابت منصوب شد. او قبل از آن، از کارگزاران مالی آیتم پشت گرمی و مجاورت محمد بن عثمان بود[۱۴] و محمد بن عثمان اورا رابط خود با دیگر وکلا در بغداد قرار اعطا کرد.[۱۵]
با اینکه وکلای نائب دوم در بغداد حدود ده نفر بودند، البته محمد بن عثمان در طول بیماری، ابن روح را قائمجایگاه خویش و سفیر صاحب و مالک الامر خواند و از شخصیتهای شیعه خواست بعداز مرگش به وی بازگشت نمایند.[۱۶] چنانکه علامه مجلسی نوشته، روزی که نایب دوم درگذشت، حسین بن روح در خانه وی نشست و خادم محمد بن عثمان صندوقچهای را که ودایع امامت در آن بود، به حسین بن روح تحویل اعطا کرد.[۱۷] بعداز مدتی در ۶ شوال ۳۰۵ق، اولی توقیع از سوی حضرت مهدی در تأیید حسین بن روح صادر شد.[۱۸]
تشریفات مراسم سازمانی و همایشها در مشهد؛ از برنامهریزی تا پذیرایی حرفهای