مجله خبری تشریفات

امداد به نبی(ص)
جبرئیل در برهه زمانی رسالت فرستاده(ص) همواره اما و همراه وی بود:

تفصیل صدر رسول(ص) و پاک سازی آن به دست وی و میکائیل اجرا گرفت.[۴۹]
وضو تصاحب کردن و نماز تلاوت را به فرستاده(ص) یاد دادن بخشید.[۵۰]
در معراج همسفر و راهنمای حضرت نبی(ص) بود،[۵۱] ولی وی در سدرة المنتهی از ملازمت و همراهی فرستاده(ص) تشریفات مشهد بازماند.[۵۲]
زمانی که رسول(ص) می‌خواست رسالتش را به خانواده‌اش ابلاغ نماید،[۵۳] جبرئیل بر جاری ساختن این دستور تأکید کرد.[۵۴]
وی رسول(ص) را از توطئۀ کفار برای قتل وی قبل از سفر با خبر ایجاد کرد.[۵۵]
در غزوۀ بدر، وی به یاروهمدم هزاران فرشته به کمک نبی(ص) و اصحابش شتافت.[۵۶]
جبرئیل همواره قبل از ورود بر نبی(ص) از وی اذن می‌گرفت. جای حضور جبرئیل در مسجدالنبی جایگاه جبرئیل اسم گرفته میباشد.[۵۷] نبی(ص) هر سال یک توشه در ماه رمضان قرآن را بر جبرئیل عرضه می کرد.[۵۸] نقل شده وی شصت هزار رتبه بر نبی اکرم(ص) فرود آمده میباشد.[۵۹]

مواعظ جبرئیل به نبی(ص):

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) لِجَبْرَئِيلَ عِظْنِي فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ عِشْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ وَ أَحْبِبْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مُفَارِقُهُ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مُلَاقِيهِ شَرَفُ الْمُؤْمِنِ صَلَاتُهُ بِاللَّيْلِ وَ عِزُّهُ كَفُّهُ عَنْ أَعْرَاضِ النَّاسِ».
امام درست گو (ع) قصه کرده كه پيامبر معبود (ص) به جبرئيل فرمود: من‌را ارشادوراهنمایی كن و وی اذعان کرد: ای محمّد هر چه‌ می خواهی معاش کن‌ که‌ آخر و عاقبت خواهی مرد و هر کس را كه‌ خواهی دوست‌ بدار كه‌ در غایت از وی غیروابسته خواهی شد! و هر كاری را که‌ بخواهی جاری ساختن ده که‌ بالاخره‌ به‌ آن‌ را خواهی رویت کرد و بدان‌ كه‌ شرف‌ مؤمن‌ در قيام‌ وی به‌ نماز در شب‌هاست و عزّت‌ وی در تعرّض نکردن به آبروی عموم میباشد.

منبع: روضه خوان صدوق، خصال، ج۱، ص۷

رؤیت جبرئیل
مطابق احادیث، جبرئیل برای آوردن وحی گاهی در صورت واقعی خویش، گاهی به صورت جوانی خوش‌روی، و وقتی به طور نامرئی ظواهر میشد.[۶۰]

فیس حقیقی وواقعی
سازه بر احادیث کتاب ها اهل سنّت و شیعه،[۶۱] فرستاده(ص) دوبار در عرش اعلی و سدرة المنتهی جبرئیل را در شکل حقیقی و واقعی‌اش رؤیت نموده است.[۶۲]

نیز گفته‌اند: یک توشه فرستاده(ص) او‌را در حالی که میان افق و زمین بر «کرسی» نشسته بوده، چشم و آن گاه نشانه‌ها سورۀ مدثر بر وی نازل گردیده‌است.[۶۳] در وصف شکل واقعی جبرئیل بعضی گفته‌اند: وی ششصد پر و بال مرتب به دُر و مروارید دارااست و در عظمت، مشرق و مغرب فقیه را لبریز می‌نماید.[۶۴]

شکل انسانی
در روایتی رسول(ص) فرمود: جبرئیل غالباً با چهرۀ جوان خوشرویی به اسم دحیه کلبی بر وی ظواهر می‌گردیده است[۶۵] و حتی گفته‌اند: بعضی صحابه و نیز عایشه جبرئیل را با این شمایل چشم و گمان برده بودند وی دحیۀ کلبی میباشد.[۶۶]

طبق بعضا احادیث اهل سنت، جبرئیل یک توشه در صورت مردی برای یاد دادن آئین به در میان صحابه آمد.[۶۷] وی معمولاً همانند مرد بی آلایش با خرقه‌ای سبز رنگ بر بدن و عمامه‌‌ای ابریشمی بر راز، سوار بر اسب یا این که استر ظواهر میشد.[۶۸]

کمک امامان(ع)
طبق روایات، امامان شیعه نیز از امداد و پناه جبرئیل سود‌مند بوده‌اند. چنانکه علامه مجلسی[۶۹] بابی با این تیتر باز و روایات بخش اعظمی نقل نموده است.

نیز اورده شده میباشد جبرئیل «دعای لیلة السبت» را به حضرت علی(ع) فراگرفت[۷۰] و بعد از درگذشت نبی اکرم(ص) مطالبی را بر حضرت فاطمه(س) القا کرد که حضرت علی(ع) آنان را در مصحفی، دارای اسم و رسم به مصحف فاطمه(س)، نگاشته میباشد.[۷۱]

تفاوت رسول، پیامبر و امام
در گروه‌ای از احادیث، تفاوت «پیامبر»، «فرستاده» و «امام» از دید چگونگی نزول جبرئیل بر هر کدام اورده شده میباشد. چنانکه فرستاده جبرئیل را می‌بیند و با وی کلام می‌نماید، فرستاده او‌را در خواب می‌بیند و صدایش را می‌شنود و امام صرفا صدایش را می‌شنود. صفار قمی[۷۲] این روایات را در بابی با همین تیتر گرد آورده میباشد.[۷۳]

در قصص انبیاء
جبرئیل در قصص انبیا نیز نقشی ممتاز داراست، به این دلیل‌که مربی و مددکار همۀ انبیا از بشر تا عیسی بوده میباشد. وی به حضرت بشر زراعت و نحوۀ به کارگیری از آهن و مناسک حج، به نوح ساختن کشتی و به حضرت داود(ع) ساختن زره را فراگرفت؛ ابراهیم(ع) را از حریق نمرود رهانید؛ اسماعیل(ع) را هنگام ذبح و یوسف را فرصت افکنده شدن در چاه کمک رساند و برای حفاظت از موسی در نزاع با فرعونیان، آن ها را به دریای سرخ کشاند و غرق کرد. اکثر این ماجرا‌ها را کعب الاحبار و وَهْب بن مُنَبِّه (که اشخاصی ناموثق می‌باشند) قصه کرده‌اند و به گستردن در قصص الانبیای ثعلبی[۷۴] آمده میباشد.

امداد به نبی(ص)
جبرئیل در برهه زمانی رسالت فرستاده(ص) همواره اما و همراه وی بود:

تفصیل صدر رسول(ص) و پاک سازی آن به دست وی و میکائیل اجرا گرفت.[۴۹]
وضو تصاحب کردن و نماز تلاوت را به فرستاده(ص) یاد دادن بخشید.[۵۰]
در معراج همسفر و راهنمای حضرت نبی(ص) بود،[۵۱] ولی وی در سدرة المنتهی از ملازمت و همراهی فرستاده(ص) تشریفات مشهد بازماند.[۵۲]
زمانی که رسول(ص) می‌خواست رسالتش را به خانواده‌اش ابلاغ نماید،[۵۳] جبرئیل بر جاری ساختن این دستور تأکید کرد.[۵۴]
وی رسول(ص) را از توطئۀ کفار برای قتل وی قبل از سفر با خبر ایجاد کرد.[۵۵]
در غزوۀ بدر، وی به یاروهمدم هزاران فرشته به کمک نبی(ص) و اصحابش شتافت.[۵۶]
جبرئیل همواره قبل از ورود بر نبی(ص) از وی اذن می‌گرفت. جای حضور جبرئیل در مسجدالنبی جایگاه جبرئیل اسم گرفته میباشد.[۵۷] نبی(ص) هر سال یک توشه در ماه رمضان قرآن را بر جبرئیل عرضه می کرد.[۵۸] نقل شده وی شصت هزار رتبه بر نبی اکرم(ص) فرود آمده میباشد.[۵۹]

مواعظ جبرئیل به نبی(ص):

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) لِجَبْرَئِيلَ عِظْنِي فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ عِشْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ وَ أَحْبِبْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مُفَارِقُهُ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مُلَاقِيهِ شَرَفُ الْمُؤْمِنِ صَلَاتُهُ بِاللَّيْلِ وَ عِزُّهُ كَفُّهُ عَنْ أَعْرَاضِ النَّاسِ».
امام درست گو (ع) قصه کرده كه پيامبر معبود (ص) به جبرئيل فرمود: من‌را ارشادوراهنمایی كن و وی اذعان کرد: ای محمّد هر چه‌ می خواهی معاش کن‌ که‌ آخر و عاقبت خواهی مرد و هر کس را كه‌ خواهی دوست‌ بدار كه‌ در غایت از وی غیروابسته خواهی شد! و هر كاری را که‌ بخواهی جاری ساختن ده که‌ بالاخره‌ به‌ آن‌ را خواهی رویت کرد و بدان‌ كه‌ شرف‌ مؤمن‌ در قيام‌ وی به‌ نماز در شب‌هاست و عزّت‌ وی در تعرّض نکردن به آبروی عموم میباشد.

منبع: روضه خوان صدوق، خصال، ج۱، ص۷

رؤیت جبرئیل
مطابق احادیث، جبرئیل برای آوردن وحی گاهی در صورت واقعی خویش، گاهی به صورت جوانی خوش‌روی، و وقتی به طور نامرئی ظواهر میشد.[۶۰]

فیس حقیقی وواقعی
سازه بر احادیث کتاب ها اهل سنّت و شیعه،[۶۱] فرستاده(ص) دوبار در عرش اعلی و سدرة المنتهی جبرئیل را در شکل حقیقی و واقعی‌اش رؤیت نموده است.[۶۲]

نیز گفته‌اند: یک توشه فرستاده(ص) او‌را در حالی که میان افق و زمین بر «کرسی» نشسته بوده، چشم و آن گاه نشانه‌ها سورۀ مدثر بر وی نازل گردیده‌است.[۶۳] در وصف شکل واقعی جبرئیل بعضی گفته‌اند: وی ششصد پر و بال مرتب به دُر و مروارید دارااست و در عظمت، مشرق و مغرب فقیه را لبریز می‌نماید.[۶۴]

شکل انسانی
در روایتی رسول(ص) فرمود: جبرئیل غالباً با چهرۀ جوان خوشرویی به اسم دحیه کلبی بر وی ظواهر می‌گردیده است[۶۵] و حتی گفته‌اند: بعضی صحابه و نیز عایشه جبرئیل را با این شمایل چشم و گمان برده بودند وی دحیۀ کلبی میباشد.[۶۶]

طبق بعضا احادیث اهل سنت، جبرئیل یک توشه در صورت مردی برای یاد دادن آئین به در میان صحابه آمد.[۶۷] وی معمولاً همانند مرد بی آلایش با خرقه‌ای سبز رنگ بر بدن و عمامه‌‌ای ابریشمی بر راز، سوار بر اسب یا این که استر ظواهر میشد.[۶۸]

کمک امامان(ع)
طبق روایات، امامان شیعه نیز از امداد و پناه جبرئیل سود‌مند بوده‌اند. چنانکه علامه مجلسی[۶۹] بابی با این تیتر باز و روایات بخش اعظمی نقل نموده است.

نیز اورده شده میباشد جبرئیل «دعای لیلة السبت» را به حضرت علی(ع) فراگرفت[۷۰] و بعد از درگذشت نبی اکرم(ص) مطالبی را بر حضرت فاطمه(س) القا کرد که حضرت علی(ع) آنان را در مصحفی، دارای اسم و رسم به مصحف فاطمه(س)، نگاشته میباشد.[۷۱]

تفاوت رسول، پیامبر و امام
در گروه‌ای از احادیث، تفاوت «پیامبر»، «فرستاده» و «امام» از دید چگونگی نزول جبرئیل بر هر کدام اورده شده میباشد. چنانکه فرستاده جبرئیل را می‌بیند و با وی کلام می‌نماید، فرستاده او‌را در خواب می‌بیند و صدایش را می‌شنود و امام صرفا صدایش را می‌شنود. صفار قمی[۷۲] این روایات را در بابی با همین تیتر گرد آورده میباشد.[۷۳]

در قصص انبیاء
جبرئیل در قصص انبیا نیز نقشی ممتاز داراست، به این دلیل‌که مربی و مددکار همۀ انبیا از بشر تا عیسی بوده میباشد. وی به حضرت بشر زراعت و نحوۀ به کارگیری از آهن و مناسک حج، به نوح ساختن کشتی و به حضرت داود(ع) ساختن زره را فراگرفت؛ ابراهیم(ع) را از حریق نمرود رهانید؛ اسماعیل(ع) را هنگام ذبح و یوسف را فرصت افکنده شدن در چاه کمک رساند و برای حفاظت از موسی در نزاع با فرعونیان، آن ها را به دریای سرخ کشاند و غرق کرد. اکثر این ماجرا‌ها را کعب الاحبار و وَهْب بن مُنَبِّه (که اشخاصی ناموثق می‌باشند) قصه کرده‌اند و به گستردن در قصص الانبیای ثعلبی[۷۴] آمده میباشد.