از آن به بعد از آن حضرت ابراهیم (ع) به یار پسرش اسماعیل حج را به تشریفات مشهد جا میاورد و عموم را نیز به حجگزاری دعوت میکرد. حج از آن پس با آدابی چو مُحرِم شدن، طواف، کوشش، وقوف در عرفه، مشعر، منیٰ، مزدلفه، قربانی، تهلیل، تلبیه و رَمْی جمره اعمال می شد و منصبهایی زیرا کلیدداری، پرده داری و خدمتگزاری کعبه در شهر مکه ترویج یافت[4] که افتخار آمیز قبایلی بود کهاین مناصب را به ذمه داشتند.
منزل کعبه
منزل معبود، محل ظهور اسلام، به دنیاآمدن امیرالمومنین علی (ع) و ظهور امام مجال (عج) میباشد. با رسیدگی اولی منزلای میباشد که برای بندگان سازه گردیده، به عبارتی منزلای که در مملکت مالامال ازدحام مکه مکرمه جایدارد و کعبه اسم گرفته میباشد.
این منزل مایه برکت و هدایت برای کلیه دنیاست که در قرآن نیز به آن اشاره شدهاست: « إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ[5]»، اولیه منزلای که برای عبادت کردار سازه شد به عبارتی منزل (کعبه) میباشد که در بکّه میباشد که در آن برکت و هدایت خلایق اسست.
ولی نباید فراموش کرد که
کعبه یک سنگ نماد میباشد که ره گم نشود حاجی احرام دگر سد ببین همدم کجاست
حج در قرآن
در قرآن کریم ومهربان سورهای با اسم سوره حج آمده میباشد. همینطور در اکثری از آیهها به مسائل حج پرداخته شدهاست[6]. مطابق آیه ۲۷ سوره حج، حضرت ابراهیم(ع) مأمور شد حکم حج را به عموم ابلاغ نماید: «وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ»، و میان عموم برای حج بانگ زن تا پیاده و سوار بر هر شتر باریک اندام [چابک و چالاک] که از هر شیوه به دور میآیند، به سوی تو آیند.
قرآن حکیم حج را از شعائر الهی معرفی نموده «ذَٰلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُاینترنتِ[7]»، این میباشد [نرم افزار های حج و حدود و پایگاهّرات معبود] و هر که شعائر آفریدگار را تبارک شمارد، سوای شک این تبارک شمردن ناشی از تقوای دلهاست.
همینطور ماههای برگزاری حج را مشخص و معلوم نموده است، «الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ[8]»، حجّ (واجب) در ماههایی معیّن میباشد.
چرا بایستی به حج بیتاللهالحرام برویم؟
از آنجایی که هر کدام از اعمالی که برای آدم بوسیله تولیدکننده هستی قسمت در لحاظ گرفته گردیده بی انگیزه وجود ندارد، در جواب بدین پرسش فایده می جویم از سخن حضرت رضا (ع) که فرمود:«در صورتیکه کسی گوید چرا به حج دستور داده گردیده است؟ در جواب گفته می شود: به علّت آنکه عموم به آستان سود الهی وارد شوند و مهمان وی گردند و از وی ارتقاء خواهند… بعلاوه که دراین حج، آیین شناسی و نقل سخنان و خبر ها ائمّه اهل بیت (ع) به هر ناحیه و حیطه میباشد…[9]»
حکمت حج از گویش امام درست گو (ع)
در احادیث اهل بیت طهارت (ع) حکمت بعضا از جاری ساختن آمده میباشد، مثلا آن درخصوص حج که امام درست گو (ع) در جواب به پرسش هشام بن حکم درباره حکمت حج و طواف فرمود: «خدا متعال مردمان را بيافريد ··· و آنهارا به پيروى از دين و آنچه مصلحت دنياشان در آن میباشد، دستور بخشید و نهى نمود، و حجّ را مايه آماده وارد شدن عموم از شرق و غرب دانا و آشنا شدن آنان با هم (باخبر شدنشان از اوضاع و احوال يكديگر) قرار اعطا کرد تا بازرگانانى كه از شهرى به شهرى كالا مىمارک، فایده ببرند و كرايه دهندگان و شترداران به فايدهاى رسند. اثر ها پيامبر خداوند (ص) شناخته خواهد شد و خبرهاى آن حضرت نقل و بازگو خواهد شد و از يادها نرود. درحالتی که هر قومى و مردمى، تنها به شهر و سرزمين خویش بسنده مىكردند، نابود مىشدند و شهرها ويران مىگشت و درآمدها و سودها كاهش مىيافت و خبرها پوشيده مىماند و كسى از آن ها مطلع نمىشد. اين میباشد حكمت حج[10]».
فلسفه حج
حج محیطی معنوی، آموزشی و علمی میباشد و یک مجال گران قدر رسانهای برای دولت ها اسلامی به حساب می آید. در واقع، حج فرصتی برای آشنایی شخصی و آشنایی دیگر مسلمانها و شناخت با ایرادات و بحرانهای امت اسلامی میباشد.
یکیاز دیگر از کارکردهای سیاسی اجتماعی حج را میاقتدار ساختوساز توان برای امت اسلامی برشمرد و یادآور شد که اجتماع هر ساله میلیونها مسلمان از سراسر عالم در موسم حج، نوعی امنیتسازی و ظهور توان مسلمانها در پوسته امت واحده میباشد.
حج شایسته ترین مجال برای رفع سوء برداشتها و صورتگیری زمانهای اظهارکردوگو و تفاهم مشترک، همدلی و همبستگی اسلامی میباشد. این مهاجرت معنوی مهم ترین زمان همدلی و اتحاد مسلمان ها میباشد که با توکل بر اعتقادوباور به معبود و قبله واحد، میتوانند اختلافات را کنار گذاشت و به ید واحده تبدیل شوند.
حج در احادیث معصومین
مسافرت معنوی حج یک کدام از واجبات مهمی میباشد که خدا برای بشرها در حیث گرفته و اهل بیت (ع) نیز به آن بسیار پرداختهاند.
۱. حج رفیعتر از روزه و جهاد: امام راستگو (ع) در روایتی، حج را بلندتر از روزه و جهاد، بلکه هر عبادتی به جز نماز برشمردهاند[11].
۲. حج جلوه شریعت اسلام: فرستاده مکرم اسلام (ص) می فرماید: «حج، مساوی تمامی شریعت میباشد[12]». یک سبک خرد از اسلام تبارک میباشد. بیان کننده پروردگار عزم کرده که اسلام با تمامی بعد ها در یک عبادت گردآوری نماید تا حاجی یکباره تمام اسلام را بطور خلاصه تجارب کند.
۳. حج نشان اسلام: امیرالمومنین (ع) می فرماید: «نرمافزار حج دانش و علامت اسلام میباشد[13]». آفریدگار برای افرادی که روش را گم کرده یا این که در غفلتند یا این که متحیر و گیج شدند نرمافزار حج را نشان اسلام قرار بخشید تا با پندار در مناسک حج و نرمافزارهای آن، تحولی در آنها بوجود آید.
۴. حج سبب ساز قوت آئین: امیرالمؤمنین (ع) می فرماید: «قوت آئین به برکت منزل خداست[14]»
۵. حج ادله قوام آیین: حضرت زهرا (س) در خطبهای که در مسجدالنبی (ص) نقص فرمود (فدکیه)، حج را منجر قوام و پایداری آئین معرفی کرد.
۶. حج، آهسته نصیب دلها: امام باقر (ع) مهاجرت معنوی حج را آهسته قسمت دلها معرفی میکند[15].
اهتمام فرستاده پروردگار (ص) به فریضه معنوی حج
نبی آفریدگار (ص) بعد از آن که به مدینه مهاجرت کرد، یک سکو به هجرت حج عازم شد که آن مسافرت به حجة الوداع دارای اسم و رسم شوید.
مبتنی بر آیه ۲۷ سوره حج، به عبارتیطور که ابراهیم پیامبر (ع) مأمور شد تا عموم ره به حج فرا خواند، نبی پروردگار (ص) نیز از جانب آفریدگار دانا مأموریت یافت تا در سال دهم سفر، حج بجا آورده و مناسک حج را به عموم بیاموزد.
نبی مکرم (ص) در آن سال دستور اعطا کرد كه مؤذنان همگی جا، در بخش ها بالا و پايين، اعلام كردند كه فرستاده الله (ص) سال جاری قصد حج داراست تا به عموم حج و مناسك آن را بياموزد و اين یادگرفتن و فراگيری، پايه و سنتي گردد تا انتها دوران.
پيامبر (ص) هم پا عموم و همسرانش به حج رفت ـ مناسک حج را جاری ساختن بخشید و آن را به عموم فراگرفت. در آن هنگام حضرت نبی (ص) به آنها اعلام كرد كه آيين حضرت ابراهيم (ع) را برايشان ذکر کرده و کلیه بدعتهای مشركان را بعد از ابراهيم (ع) از دربین برده و حج را به موقعیت ابتدایی خویش برگردانده میباشد.
از آن به بعد از آن حضرت ابراهیم (ع) به یار پسرش اسماعیل حج را به تشریفات مشهد جا میاورد و عموم را نیز به حجگزاری دعوت میکرد. حج از آن پس با آدابی چو مُحرِم شدن، طواف، کوشش، وقوف در عرفه، مشعر، منیٰ، مزدلفه، قربانی، تهلیل، تلبیه و رَمْی جمره اعمال می شد و منصبهایی زیرا کلیدداری، پرده داری و خدمتگزاری کعبه در شهر مکه ترویج یافت[4] که افتخار آمیز قبایلی بود کهاین مناصب را به ذمه داشتند.
منزل کعبه
منزل معبود، محل ظهور اسلام، به دنیاآمدن امیرالمومنین علی (ع) و ظهور امام مجال (عج) میباشد. با رسیدگی اولی منزلای میباشد که برای بندگان سازه گردیده، به عبارتی منزلای که در مملکت مالامال ازدحام مکه مکرمه جایدارد و کعبه اسم گرفته میباشد.
این منزل مایه برکت و هدایت برای کلیه دنیاست که در قرآن نیز به آن اشاره شدهاست: « إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ[5]»، اولیه منزلای که برای عبادت کردار سازه شد به عبارتی منزل (کعبه) میباشد که در بکّه میباشد که در آن برکت و هدایت خلایق اسست.
ولی نباید فراموش کرد که
کعبه یک سنگ نماد میباشد که ره گم نشود حاجی احرام دگر سد ببین همدم کجاست
حج در قرآن
در قرآن کریم ومهربان سورهای با اسم سوره حج آمده میباشد. همینطور در اکثری از آیهها به مسائل حج پرداخته شدهاست[6]. مطابق آیه ۲۷ سوره حج، حضرت ابراهیم(ع) مأمور شد حکم حج را به عموم ابلاغ نماید: «وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ»، و میان عموم برای حج بانگ زن تا پیاده و سوار بر هر شتر باریک اندام [چابک و چالاک] که از هر شیوه به دور میآیند، به سوی تو آیند.
قرآن حکیم حج را از شعائر الهی معرفی نموده «ذَٰلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُاینترنتِ[7]»، این میباشد [نرم افزار های حج و حدود و پایگاهّرات معبود] و هر که شعائر آفریدگار را تبارک شمارد، سوای شک این تبارک شمردن ناشی از تقوای دلهاست.
همینطور ماههای برگزاری حج را مشخص و معلوم نموده است، «الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ[8]»، حجّ (واجب) در ماههایی معیّن میباشد.
چرا بایستی به حج بیتاللهالحرام برویم؟
از آنجایی که هر کدام از اعمالی که برای آدم بوسیله تولیدکننده هستی قسمت در لحاظ گرفته گردیده بی انگیزه وجود ندارد، در جواب بدین پرسش فایده می جویم از سخن حضرت رضا (ع) که فرمود:«در صورتیکه کسی گوید چرا به حج دستور داده گردیده است؟ در جواب گفته می شود: به علّت آنکه عموم به آستان سود الهی وارد شوند و مهمان وی گردند و از وی ارتقاء خواهند… بعلاوه که دراین حج، آیین شناسی و نقل سخنان و خبر ها ائمّه اهل بیت (ع) به هر ناحیه و حیطه میباشد…[9]»
حکمت حج از گویش امام درست گو (ع)
در احادیث اهل بیت طهارت (ع) حکمت بعضا از جاری ساختن آمده میباشد، مثلا آن درخصوص حج که امام درست گو (ع) در جواب به پرسش هشام بن حکم درباره حکمت حج و طواف فرمود: «خدا متعال مردمان را بيافريد ··· و آنهارا به پيروى از دين و آنچه مصلحت دنياشان در آن میباشد، دستور بخشید و نهى نمود، و حجّ را مايه آماده وارد شدن عموم از شرق و غرب دانا و آشنا شدن آنان با هم (باخبر شدنشان از اوضاع و احوال يكديگر) قرار اعطا کرد تا بازرگانانى كه از شهرى به شهرى كالا مىمارک، فایده ببرند و كرايه دهندگان و شترداران به فايدهاى رسند. اثر ها پيامبر خداوند (ص) شناخته خواهد شد و خبرهاى آن حضرت نقل و بازگو خواهد شد و از يادها نرود. درحالتی که هر قومى و مردمى، تنها به شهر و سرزمين خویش بسنده مىكردند، نابود مىشدند و شهرها ويران مىگشت و درآمدها و سودها كاهش مىيافت و خبرها پوشيده مىماند و كسى از آن ها مطلع نمىشد. اين میباشد حكمت حج[10]».
فلسفه حج
حج محیطی معنوی، آموزشی و علمی میباشد و یک مجال گران قدر رسانهای برای دولت ها اسلامی به حساب می آید. در واقع، حج فرصتی برای آشنایی شخصی و آشنایی دیگر مسلمانها و شناخت با ایرادات و بحرانهای امت اسلامی میباشد.
یکیاز دیگر از کارکردهای سیاسی اجتماعی حج را میاقتدار ساختوساز توان برای امت اسلامی برشمرد و یادآور شد که اجتماع هر ساله میلیونها مسلمان از سراسر عالم در موسم حج، نوعی امنیتسازی و ظهور توان مسلمانها در پوسته امت واحده میباشد.
حج شایسته ترین مجال برای رفع سوء برداشتها و صورتگیری زمانهای اظهارکردوگو و تفاهم مشترک، همدلی و همبستگی اسلامی میباشد. این مهاجرت معنوی مهم ترین زمان همدلی و اتحاد مسلمان ها میباشد که با توکل بر اعتقادوباور به معبود و قبله واحد، میتوانند اختلافات را کنار گذاشت و به ید واحده تبدیل شوند.
حج در احادیث معصومین
مسافرت معنوی حج یک کدام از واجبات مهمی میباشد که خدا برای بشرها در حیث گرفته و اهل بیت (ع) نیز به آن بسیار پرداختهاند.
۱. حج رفیعتر از روزه و جهاد: امام راستگو (ع) در روایتی، حج را بلندتر از روزه و جهاد، بلکه هر عبادتی به جز نماز برشمردهاند[11].
۲. حج جلوه شریعت اسلام: فرستاده مکرم اسلام (ص) می فرماید: «حج، مساوی تمامی شریعت میباشد[12]». یک سبک خرد از اسلام تبارک میباشد. بیان کننده پروردگار عزم کرده که اسلام با تمامی بعد ها در یک عبادت گردآوری نماید تا حاجی یکباره تمام اسلام را بطور خلاصه تجارب کند.
۳. حج نشان اسلام: امیرالمومنین (ع) می فرماید: «نرمافزار حج دانش و علامت اسلام میباشد[13]». آفریدگار برای افرادی که روش را گم کرده یا این که در غفلتند یا این که متحیر و گیج شدند نرمافزار حج را نشان اسلام قرار بخشید تا با پندار در مناسک حج و نرمافزارهای آن، تحولی در آنها بوجود آید.
۴. حج سبب ساز قوت آئین: امیرالمؤمنین (ع) می فرماید: «قوت آئین به برکت منزل خداست[14]»
۵. حج ادله قوام آیین: حضرت زهرا (س) در خطبهای که در مسجدالنبی (ص) نقص فرمود (فدکیه)، حج را منجر قوام و پایداری آئین معرفی کرد.
۶. حج، آهسته نصیب دلها: امام باقر (ع) مهاجرت معنوی حج را آهسته قسمت دلها معرفی میکند[15].
اهتمام فرستاده پروردگار (ص) به فریضه معنوی حج
نبی آفریدگار (ص) بعد از آن که به مدینه مهاجرت کرد، یک سکو به هجرت حج عازم شد که آن مسافرت به حجة الوداع دارای اسم و رسم شوید.
مبتنی بر آیه ۲۷ سوره حج، به عبارتیطور که ابراهیم پیامبر (ع) مأمور شد تا عموم ره به حج فرا خواند، نبی پروردگار (ص) نیز از جانب آفریدگار دانا مأموریت یافت تا در سال دهم سفر، حج بجا آورده و مناسک حج را به عموم بیاموزد.
نبی مکرم (ص) در آن سال دستور اعطا کرد كه مؤذنان همگی جا، در بخش ها بالا و پايين، اعلام كردند كه فرستاده الله (ص) سال جاری قصد حج داراست تا به عموم حج و مناسك آن را بياموزد و اين یادگرفتن و فراگيری، پايه و سنتي گردد تا انتها دوران.
پيامبر (ص) هم پا عموم و همسرانش به حج رفت ـ مناسک حج را جاری ساختن بخشید و آن را به عموم فراگرفت. در آن هنگام حضرت نبی (ص) به آنها اعلام كرد كه آيين حضرت ابراهيم (ع) را برايشان ذکر کرده و کلیه بدعتهای مشركان را بعد از ابراهيم (ع) از دربین برده و حج را به موقعیت ابتدایی خویش برگردانده میباشد.
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟