ملاّ رجبعلی تبریزی عارف و حکیم شیعی قرن یازدهم هجری قمری میباشد. دارای اسم و رسمترین معلم او میرفندرسکی بود. در مکتب روضه خوان لطف الله اصفهان به درس دادن فلسفه و علم ها عقلی اشتغال داشت و شاگردانی نیز تربیت کرد. وی معتقد به اشتراک معنوی وجود و عدم عینیت صفات اهلی بود. نظرها اورا موافق با مدرسه مشایی و مذهب اسماعیلیه دانسته اند. وی یکی مهمترین عقیده پردازان الاهیات تنزیهی در فلسفه شیعی میباشد. او از رده ویژهای نزد عموم و دولتمردان بهره مند بود. وی در ۱۰۸۰ق در اصفهان تشریفات مشهد درگذشت.
زندگانی
ملاّ رجبعلی اهل تبریز میباشد، البته تاریخ تولدش مشخص وجود ندارد. او تا نقطه پايان قدمت در اصفهان سکونت داشت و در ۱۰۸۰ق در همانجا درگذشت. به جهت اقامت طولانیش در اصفهان به اصفهانی نیز آوازه یافته میباشد.[۱] درباره معاش وی جز اینکه که برهه زمانیها در هجرت به رمز میبرده و به علم آموزی دانش میپرداخته،اگاهی چندانی در اختیار وجود ندارد.
ملا رجبعلی تبریزی از مقام ویژهای در میان عموم و دولتمردان منتفع بود. چنان که سلطان عباس دوم به دیدارش میرفت و درباره احکام حکمت عملی از وی پرسش می کرد. حتی منزلای در شمس آباد اصفهان (محلهای خارج از دیوار شهر) برای ملا خریداری کرد. سلطان سلیمان نیز به رغم بیمیلی ملا رجبعلی به رمز و فعالیت داشتن با دربار، همواره مترصد فرصتی برای مصاحبت و دیدار با وی بود.[۲]
علم آموزی
تبریزی، بعد از استخراج سکو اجتهاد در بغداد، به ریاضت و تزکیه نفس روی آورد؛ مرشد وی در سلوک شناخته وجود ندارد. او همینطور مریدانی در سلوک داشت که اسم وی نیز مشخص وجود ندارد.[۳] اورا حکیم، متکلم، متفقه،[۴] زُبدة المحققین و اُسوة السالکین[۵] خواندهاند.
افندی اصفهانی با این که اورا فاضل، مومن، حکیم و صوفی دانسته البته میگوید: او در علم ها فقهی، عربی و ادبی هیچ معرفتی نداشت بلکه تنها در منطق، علم ها طبیعی و الهیات تبحر داشت و حتی قدرت کتابت به لهجه عربی هم نداشت و شاگردانش مطالب اورا تحریر می کردند.[۶] لیکن فراگیر ملا رجبعلی در کتاب المعارف الالهیه انگیزه تحریر مطالب معلم را کهنسالی و عدم بضاعت و توان وی بر نوشتن بیان نموده است.[۷]
ملا رجبعلی تبریزی شعر نیز میسروده و در اشعارش «واحد» تخلص مینموده است، از این رو اسم وی در زمره شعرای زمان صفویه آمده میباشد.[۸]
از اساتید او به دو آیتم در منابع اشاره شدهاست:
میرفندرسکی؛ ملا رجبعلی را ذیل تأثیر آرا و تعالیم فلسفی وی دانستهاند.[۹]
میر داماد؛[۱۰]
درس دادن و شاگردان
تبریزی مدرسی قانونی بود [۱۱] که در مکتب روضه خوان لطف الله به درس دادن فلسفه و علم ها عقلی اشتغال داشت. وی شهرتی فراوان[۱۲] و اشراف فوق العادهای داشت چندان که «شفا و اشارات مانند موم در دستان وی بود».[۱۳] در حوزه علم ها عقلی، نزد ملارجب علی تبریزی حکمای پررنگای رویش یافتند که از آن گزارهاند:
محمّد رفيع پيرزاده تالیف کننده المعارف الالهیه؛ وی مطالب استادش را تحریر میکرد و تا پایان قدمت بر مشرب او بوده میباشد.[۱۴]
میر محمدیوسف طالقانی؛ وی ارشد شاگردان ملا بود.[۱۵]
محمدحسین بن محمدمفید قمی؛ وی تفسیری به گویش فارسی داراست.[۱۶]
محمدسعید بن محمدمفید؛ مشهور به حکم کننده سعید. اورا عارف تبارک و ملقب به حکیم خرد خوانده اند.[۱۷]
امیر قوام الدین محمد اصفهانی؛
محمدشفیع اصفهانی؛
محمد بن عبدالفتاح تنکابنی دارای شهرت به سراب؛
علیقلی بن قرچغای خان مالک احیای حکمت [۱۸]
عباس مولوی تالیف کننده اصول الفوائد؛[۱۹]
عبدالله یزدی؛ او نزد علامه مجلسی و ملا رجبعلی شاگردی نموده است. [۲۰]
لطفعلی افشار؛ وی دیوان شعری داراست.[۲۱]
ملاّ رجبعلی تبریزی عارف و حکیم شیعی قرن یازدهم هجری قمری میباشد. دارای اسم و رسمترین معلم او میرفندرسکی بود. در مکتب روضه خوان لطف الله اصفهان به درس دادن فلسفه و علم ها عقلی اشتغال داشت و شاگردانی نیز تربیت کرد. وی معتقد به اشتراک معنوی وجود و عدم عینیت صفات اهلی بود. نظرها اورا موافق با مدرسه مشایی و مذهب اسماعیلیه دانسته اند. وی یکی مهمترین عقیده پردازان الاهیات تنزیهی در فلسفه شیعی میباشد. او از رده ویژهای نزد عموم و دولتمردان بهره مند بود. وی در ۱۰۸۰ق در اصفهان تشریفات مشهد درگذشت.
زندگانی
ملاّ رجبعلی اهل تبریز میباشد، البته تاریخ تولدش مشخص وجود ندارد. او تا نقطه پايان قدمت در اصفهان سکونت داشت و در ۱۰۸۰ق در همانجا درگذشت. به جهت اقامت طولانیش در اصفهان به اصفهانی نیز آوازه یافته میباشد.[۱] درباره معاش وی جز اینکه که برهه زمانیها در هجرت به رمز میبرده و به علم آموزی دانش میپرداخته،اگاهی چندانی در اختیار وجود ندارد.
ملا رجبعلی تبریزی از مقام ویژهای در میان عموم و دولتمردان منتفع بود. چنان که سلطان عباس دوم به دیدارش میرفت و درباره احکام حکمت عملی از وی پرسش می کرد. حتی منزلای در شمس آباد اصفهان (محلهای خارج از دیوار شهر) برای ملا خریداری کرد. سلطان سلیمان نیز به رغم بیمیلی ملا رجبعلی به رمز و فعالیت داشتن با دربار، همواره مترصد فرصتی برای مصاحبت و دیدار با وی بود.[۲]
علم آموزی
تبریزی، بعد از استخراج سکو اجتهاد در بغداد، به ریاضت و تزکیه نفس روی آورد؛ مرشد وی در سلوک شناخته وجود ندارد. او همینطور مریدانی در سلوک داشت که اسم وی نیز مشخص وجود ندارد.[۳] اورا حکیم، متکلم، متفقه،[۴] زُبدة المحققین و اُسوة السالکین[۵] خواندهاند.
افندی اصفهانی با این که اورا فاضل، مومن، حکیم و صوفی دانسته البته میگوید: او در علم ها فقهی، عربی و ادبی هیچ معرفتی نداشت بلکه تنها در منطق، علم ها طبیعی و الهیات تبحر داشت و حتی قدرت کتابت به لهجه عربی هم نداشت و شاگردانش مطالب اورا تحریر می کردند.[۶] لیکن فراگیر ملا رجبعلی در کتاب المعارف الالهیه انگیزه تحریر مطالب معلم را کهنسالی و عدم بضاعت و توان وی بر نوشتن بیان نموده است.[۷]
ملا رجبعلی تبریزی شعر نیز میسروده و در اشعارش «واحد» تخلص مینموده است، از این رو اسم وی در زمره شعرای زمان صفویه آمده میباشد.[۸]
از اساتید او به دو آیتم در منابع اشاره شدهاست:
میرفندرسکی؛ ملا رجبعلی را ذیل تأثیر آرا و تعالیم فلسفی وی دانستهاند.[۹]
میر داماد؛[۱۰]
درس دادن و شاگردان
تبریزی مدرسی قانونی بود [۱۱] که در مکتب روضه خوان لطف الله به درس دادن فلسفه و علم ها عقلی اشتغال داشت. وی شهرتی فراوان[۱۲] و اشراف فوق العادهای داشت چندان که «شفا و اشارات مانند موم در دستان وی بود».[۱۳] در حوزه علم ها عقلی، نزد ملارجب علی تبریزی حکمای پررنگای رویش یافتند که از آن گزارهاند:
محمّد رفيع پيرزاده تالیف کننده المعارف الالهیه؛ وی مطالب استادش را تحریر میکرد و تا پایان قدمت بر مشرب او بوده میباشد.[۱۴]
میر محمدیوسف طالقانی؛ وی ارشد شاگردان ملا بود.[۱۵]
محمدحسین بن محمدمفید قمی؛ وی تفسیری به گویش فارسی داراست.[۱۶]
محمدسعید بن محمدمفید؛ مشهور به حکم کننده سعید. اورا عارف تبارک و ملقب به حکیم خرد خوانده اند.[۱۷]
امیر قوام الدین محمد اصفهانی؛
محمدشفیع اصفهانی؛
محمد بن عبدالفتاح تنکابنی دارای شهرت به سراب؛
علیقلی بن قرچغای خان مالک احیای حکمت [۱۸]
عباس مولوی تالیف کننده اصول الفوائد؛[۱۹]
عبدالله یزدی؛ او نزد علامه مجلسی و ملا رجبعلی شاگردی نموده است. [۲۰]
لطفعلی افشار؛ وی دیوان شعری داراست.[۲۱]
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟