مجله خبری تشریفات

سوره قدر
سوره قدر یا این که سوره انا انزلنا (سوره ۹۷ قرآن) از سوره‌های مکی قرآن میباشد و در جزء ۳۰ جای دارد. اسم آن از آیه‌ها ابتدایی گرفته گردیده که به نزول قرآن در شب قدر و عنایت این شب اشاره داراست. این سوره از عظمت، فضیلت و برکات شب قدر و نزول ملائکه درین شب کلام می گوید. شیعه ها از محتوای آن، به لزوم وجود امام معصوم تا روز قیامت برهان تشریفات مشهد می‌نمایند.

تلاوت این سوره در نمازهای یومیه، بعضی نمازهای مستحب و نیز هزار توشه در شب بیست و سوم ماه رمضان پیشنهاد گردیده‌است. در فضیلت آن آمده: شایسته ترین سوره بعداز سوره فاتحه در نمازهای فریضه، سوره‌های قدر و توحید می باشند.

معرفی
ترتیب و محل نزول

سوره قدر از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، بیست و پنچمین سوره‌ای میباشد که بر فرستاده(ص) نازل شد‌ه‌است. این سوره در دکورا سیون کنونی مُصحَف، نود و هفتمی سوره میباشد و در جزء ۳۰ قرآن قرار دارد.[۱] بعضا از مفسران به جهت وجود روایاتی، احتمال نزول این سوره را در مدینه داده‌اند؛ وقتی که نبی(ص) در خواب روءیت کرد بنی‌امیه بر منبر وی بالا می روند، اندوهگین و اندهگین شد؛ به همین سبب ساز سوره قدر نازل شد تا تسلای وی باشد.[۲]

نامگذاری
این سوره به «قدر» به جهت اشاره به نزول قرآن در شب قدر و التفات آن شب در اولیه آیه‌ها آن میباشد. اسم دیگر این سوره را «انا انزلنا» گفته‌اند؛ چون با این کلمه استارت گردیده است.[۳]

تعداد نشانه‌ها و دیگر خصوصیت‌ها

سوره قدر ۵ آیه، ۳۰ واژه و کلمه و ۱۱۴ صحبت دارااست. این سوره از نگاه وسعت از سوره‌های مفصلات و از دسته «اوساط» و از سوره‌های خرد قرآن میباشد.[۴]

محتوا
محتوای کلی سوره قدر درباره نزول قرآن در شب قدر، ذکر عظمت شب قدر (که از هزار ماه فراتر میباشد)، نزول ملائکه و رقم زدن آخر و عاقبت بشر‌ها و اشاره به برکات این شب میباشد.[۵]بنابر حیث مفسران برتری شب قدر از هزار ماه از لحاظ عبادت میباشد چون هدف قرآن مجاورت ساختن بندگان به خدا میباشد بر این پایه زنده نگه‌داشتن شب قدر با عبادت از عبادت در هزار ماه عالی میباشد.[۶]
شأن نزول
درباره شأن نزول سوره قدر آمده‌میباشد روزی فرستاده(ص) ماجرا مردی از بنی‌اسرائیل را برای اصحاب خویش حکایت کرد که هزار ماه در خط مش معبود خرقه رزم پوشیده بود. اصحاب از این ماجرا اظهار شگفتی کردند و بعد از آن خداوند سوره قدر را نازل کرد که احیای شب قدر از هزار ماه پوشیدن جامه رزم در رویه پروردگار رفیعتر میباشد.[۸]

عامل به سوره قدر بر وجود امام مهدی(عج)
بر مبنا روایاتی که از رسول(ص) و امامان(ع) در الکافی نقل گردیده است، ملائکه الهی در شب قدر بر جانشینان پیامبر پروردگار (امامان شیعه) نازل می گردند. مبتنی بر این احادیث، نزول ملائکه در شب قدر مختص به فرصت رسول(ص) وجود ندارد و بعداز رحلت وی نیز ملائکه بر امام معصوم نازل میشوند.[۹] شیعه ها با استناد به سوره قدر، بر وجود و زنده بودن امام مهدی(عج) برهان می‌نمایند؛ چون نزول ملائکه مستلزم وجود حجت الهی در هر فرصت میباشد. این آموزه نشانه می دهد که زمین هیچ‌گاه از امام معصوم خالی نمی‌ماند و وجود وی تا روز قیامت ضروری میباشد.[۱۰]

مراد از دستور و روح چیست؟
علامه طباطبایی در تعبیر و تفسیر آیه «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ»[۱۱] دو احتمال مطرح نموده است:

فرمان به معنای دانا فرمان: در‌این‌صورت، ملائکه و روح به اجازه آفریدگار در شب قدر نازل میشوند و هر فرمان الهی را اعمال می‌نمایند.
فرمان به معنای حادثه ها بعدی: دراین‌صورت، ملائکه و روح برای دانایی و تهیه مجموع کارها و حوادثی که قرار میباشد در بعدی واقعه بیفتد، نازل میشوند.[۱۲]
ابن‌عربی در تعبیروتفسیر خویش «مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» را به معنای معرفت وجود و هستی، ذات و صفات، خاصیت، احکام، اوضاع، دور اندیشی و تسخیر تک تک اشیا دانسته میباشد.[۱۳]

خواسته از روح
درباره منظور از روح در آیه ۴ سوره قدر سه بینش اساسی مطرح گردیده است: بعضا معتقدند روح اشاره به جبرئیل، فرشته وحی، داراست؛ برخی دیگر با استناد به آیه «وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا»،[۱۴] روح را به معنای وحی الهی تعبیروتفسیر می‌نمایند؛ و بینش سوم، مبتنی بر روایتی از امام راست گو(ع)، روح را موجودی والا‌خیس و بلندتر از ملائکه می داند.[۱۵]

نکات فقاهتی مربوط به سوره قدر
آیا از سوره قدر وحدت عرش استنباط میگردد؟
برخی فقها با استناد به آیه «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ»[۱۶] معتقدند شب قدر یک شب واحد در سراسر دنیا میباشد و رؤیت هلال در یک ناحیه برای دیگر نقاط عالم حجت میباشد، چون آخر و عاقبت بشر‌ها درین شب انتخاب میشود و نمی‌قدرت اذعان کرد در یک حیطه شب قدر میباشد و در مکان دیگر وجود ندارد. ولی در جواب به‌این داعیه نقل شده که آیه فقط بیان‌کننده نزول قرآن در شب قدر میباشد و دلیلی بر یکی‌از یا این که مختلف بودن شب قدر در آن نیست.[۱۷]

استحباب قرائت سوره قدر در نمازهای واجب
در بعضا کتاب ها دینی قرائت سوره قدر در رکعت اولیه و سوره توحید در رکعت دوم نماز مستحب دانسته گردیده‌است، به‌سیرتکامل‌ای که در‌صورتی‌که نمازگزار آغاز به قرائت سوره‌ دیگری نماید، میتواند آن را رها کرده و این دو سوره را بخواند تا جایزه بی نقص را اخذ نماید.[۱۸]

اثر ها درباره سوره قدر
پرونده:سوله کتابت سوره قدر.jpg
پوستر سوله کتابت سوره قدر در طهران
اثرها هنری
اکثری از قاریان، خواندن‌های خویش را درین سوره جاری ساختن کرده‌اند. در عرصه هنر های ذهنی نیز اثراتی مربوط به این سوره پدید آمده میباشد. نمایشگاه[۱۹] و سوله‌هایی[۲۰] برای کتابت و اکران اثرها خوشنویسی مرتبط با سوره قدر در کشور‌ایران برگزار شد‌ه‌است.

سوره قدر
سوره قدر یا این که سوره انا انزلنا (سوره ۹۷ قرآن) از سوره‌های مکی قرآن میباشد و در جزء ۳۰ جای دارد. اسم آن از آیه‌ها ابتدایی گرفته گردیده که به نزول قرآن در شب قدر و عنایت این شب اشاره داراست. این سوره از عظمت، فضیلت و برکات شب قدر و نزول ملائکه درین شب کلام می گوید. شیعه ها از محتوای آن، به لزوم وجود امام معصوم تا روز قیامت برهان تشریفات مشهد می‌نمایند.

تلاوت این سوره در نمازهای یومیه، بعضی نمازهای مستحب و نیز هزار توشه در شب بیست و سوم ماه رمضان پیشنهاد گردیده‌است. در فضیلت آن آمده: شایسته ترین سوره بعداز سوره فاتحه در نمازهای فریضه، سوره‌های قدر و توحید می باشند.

معرفی
ترتیب و محل نزول

سوره قدر از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، بیست و پنچمین سوره‌ای میباشد که بر فرستاده(ص) نازل شد‌ه‌است. این سوره در دکورا سیون کنونی مُصحَف، نود و هفتمی سوره میباشد و در جزء ۳۰ قرآن قرار دارد.[۱] بعضا از مفسران به جهت وجود روایاتی، احتمال نزول این سوره را در مدینه داده‌اند؛ وقتی که نبی(ص) در خواب روءیت کرد بنی‌امیه بر منبر وی بالا می روند، اندوهگین و اندهگین شد؛ به همین سبب ساز سوره قدر نازل شد تا تسلای وی باشد.[۲]

نامگذاری
این سوره به «قدر» به جهت اشاره به نزول قرآن در شب قدر و التفات آن شب در اولیه آیه‌ها آن میباشد. اسم دیگر این سوره را «انا انزلنا» گفته‌اند؛ چون با این کلمه استارت گردیده است.[۳]

تعداد نشانه‌ها و دیگر خصوصیت‌ها

سوره قدر ۵ آیه، ۳۰ واژه و کلمه و ۱۱۴ صحبت دارااست. این سوره از نگاه وسعت از سوره‌های مفصلات و از دسته «اوساط» و از سوره‌های خرد قرآن میباشد.[۴]

محتوا
محتوای کلی سوره قدر درباره نزول قرآن در شب قدر، ذکر عظمت شب قدر (که از هزار ماه فراتر میباشد)، نزول ملائکه و رقم زدن آخر و عاقبت بشر‌ها و اشاره به برکات این شب میباشد.[۵]بنابر حیث مفسران برتری شب قدر از هزار ماه از لحاظ عبادت میباشد چون هدف قرآن مجاورت ساختن بندگان به خدا میباشد بر این پایه زنده نگه‌داشتن شب قدر با عبادت از عبادت در هزار ماه عالی میباشد.[۶]
شأن نزول
درباره شأن نزول سوره قدر آمده‌میباشد روزی فرستاده(ص) ماجرا مردی از بنی‌اسرائیل را برای اصحاب خویش حکایت کرد که هزار ماه در خط مش معبود خرقه رزم پوشیده بود. اصحاب از این ماجرا اظهار شگفتی کردند و بعد از آن خداوند سوره قدر را نازل کرد که احیای شب قدر از هزار ماه پوشیدن جامه رزم در رویه پروردگار رفیعتر میباشد.[۸]

عامل به سوره قدر بر وجود امام مهدی(عج)
بر مبنا روایاتی که از رسول(ص) و امامان(ع) در الکافی نقل گردیده است، ملائکه الهی در شب قدر بر جانشینان پیامبر پروردگار (امامان شیعه) نازل می گردند. مبتنی بر این احادیث، نزول ملائکه در شب قدر مختص به فرصت رسول(ص) وجود ندارد و بعداز رحلت وی نیز ملائکه بر امام معصوم نازل میشوند.[۹] شیعه ها با استناد به سوره قدر، بر وجود و زنده بودن امام مهدی(عج) برهان می‌نمایند؛ چون نزول ملائکه مستلزم وجود حجت الهی در هر فرصت میباشد. این آموزه نشانه می دهد که زمین هیچ‌گاه از امام معصوم خالی نمی‌ماند و وجود وی تا روز قیامت ضروری میباشد.[۱۰]

مراد از دستور و روح چیست؟
علامه طباطبایی در تعبیر و تفسیر آیه «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ»[۱۱] دو احتمال مطرح نموده است:

فرمان به معنای دانا فرمان: در‌این‌صورت، ملائکه و روح به اجازه آفریدگار در شب قدر نازل میشوند و هر فرمان الهی را اعمال می‌نمایند.
فرمان به معنای حادثه ها بعدی: دراین‌صورت، ملائکه و روح برای دانایی و تهیه مجموع کارها و حوادثی که قرار میباشد در بعدی واقعه بیفتد، نازل میشوند.[۱۲]
ابن‌عربی در تعبیروتفسیر خویش «مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» را به معنای معرفت وجود و هستی، ذات و صفات، خاصیت، احکام، اوضاع، دور اندیشی و تسخیر تک تک اشیا دانسته میباشد.[۱۳]

خواسته از روح
درباره منظور از روح در آیه ۴ سوره قدر سه بینش اساسی مطرح گردیده است: بعضا معتقدند روح اشاره به جبرئیل، فرشته وحی، داراست؛ برخی دیگر با استناد به آیه «وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا»،[۱۴] روح را به معنای وحی الهی تعبیروتفسیر می‌نمایند؛ و بینش سوم، مبتنی بر روایتی از امام راست گو(ع)، روح را موجودی والا‌خیس و بلندتر از ملائکه می داند.[۱۵]

نکات فقاهتی مربوط به سوره قدر
آیا از سوره قدر وحدت عرش استنباط میگردد؟
برخی فقها با استناد به آیه «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ»[۱۶] معتقدند شب قدر یک شب واحد در سراسر دنیا میباشد و رؤیت هلال در یک ناحیه برای دیگر نقاط عالم حجت میباشد، چون آخر و عاقبت بشر‌ها درین شب انتخاب میشود و نمی‌قدرت اذعان کرد در یک حیطه شب قدر میباشد و در مکان دیگر وجود ندارد. ولی در جواب به‌این داعیه نقل شده که آیه فقط بیان‌کننده نزول قرآن در شب قدر میباشد و دلیلی بر یکی‌از یا این که مختلف بودن شب قدر در آن نیست.[۱۷]

استحباب قرائت سوره قدر در نمازهای واجب
در بعضا کتاب ها دینی قرائت سوره قدر در رکعت اولیه و سوره توحید در رکعت دوم نماز مستحب دانسته گردیده‌است، به‌سیرتکامل‌ای که در‌صورتی‌که نمازگزار آغاز به قرائت سوره‌ دیگری نماید، میتواند آن را رها کرده و این دو سوره را بخواند تا جایزه بی نقص را اخذ نماید.[۱۸]

اثر ها درباره سوره قدر
پرونده:سوله کتابت سوره قدر.jpg
پوستر سوله کتابت سوره قدر در طهران
اثرها هنری
اکثری از قاریان، خواندن‌های خویش را درین سوره جاری ساختن کرده‌اند. در عرصه هنر های ذهنی نیز اثراتی مربوط به این سوره پدید آمده میباشد. نمایشگاه[۱۹] و سوله‌هایی[۲۰] برای کتابت و اکران اثرها خوشنویسی مرتبط با سوره قدر در کشور‌ایران برگزار شد‌ه‌است.