مجله خبری تشریفات

اشراط الساعة
اَشْراطُ السّاعه یا این که نماد‌های قیامت اصطلاحی قرآنی و حدیثی میباشد و به تیم حوادثی گفته میشود که قبل از قیامت چهره می دهد. در بعضا از منابع روایی نماد‌های قیامت با علامت‌های ظهور و علامت‌های آخرالزمان آمیخته تشریفات مشهد گردیده‌است.

ریشه
اشراط گردآوری شرط به معنای آرم میباشد. اشراط الساعه حوادثی میباشد که تحقق آنان آرم وقوع قیامت[۱] یا این که مجاورت شدن آن[۲] میباشد. بعضی از مفسران گفته‌اند شاید اشراط به معنای استدلال‌های پر‌نور‌کننده قیامت نیز باشد.[۳]

در قرآن
اشراط الساعه یک‌توشه در قرآن «فَهَلْ يَنظُرُ‌ونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً ۖ فَقَدْ جَاءَ أَشْرَ‌اطُهَا ۚ فَأَنَّىٰ لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَ‌اهُمْ» (آیا [کافران‌] جز این انتظار مى‌مارک که رستاخیز به ناگاه بر آن‌ها فرا برسد؟ و علامات آن در حال حاضر پدید آمده میباشد. پس در‌حالتی که [رستاخیز] بر آن‌ها در برسد، دیگر کجا جاى اندرزشان میباشد؟) به فعالیت رفته میباشد.

به گفته علامه طباطبایی، برخی از مفسران خواسته از جَاءَ أَشْرَ‌اطُهَا (نماد‌هایی که آمده) را، ظهور فرستاده(ص) دانسته و گفته‌اند شق القمر و نزول قرآن به عنوان مثال این نشان‌ها میباشد که در بعد از ظهر وی پیش آمده میباشد.

قرآن معمولا هنگام ذکر اوصاف قیامت، به حوادث و نشان‌های وقوع آن نیز اشاره کرده که با فروپاشی نظام مادی همپا میباشد. صحبت از اوصاف قیامت و نشان‌های وقوع آن بیشتر در سوره‌های مکی مانند نبأ، نازعات، تکویر، انفطار، انشقاق، فجر و قارعه و بعضی سوره‌های مدنی مانند زلزال مطرح گردیده است. مثال‌هایی از اشراط الساعه که درین سوره‌ها آمده، اینگونه‌ میباشد‌:

شکافته‌شدن افق
دور از هم‌شدن و فروریختن ستارگان.[۴]
بی سر و صدا شدن خورشید و ستارگان[۵]
شکسته و منبسط شدن زمین و خارج ریختن آنچه که در دورن داراست.[۶]
لرزیدن زمین با دشوار‌ترین لرزه‌ها[۷]
بازگوکردن زمین خبرهایی را که آفریدگار به وی وحی نموده است.[۸]
پیوستن دریاها به همدیگر و شکافته‌شدن قبرها از هم[۹]
جابه جا شدن کوه‌ها[۱۰]و به هوا رفتن آنان[۱۱]
دور از هم شدن عموم مانند پروانگان.[۱۲]
فلسفه ذکر اشراط الساعه در قرآن
به نظریه بعضی، حکمت ذکر این آیه ها در قرآن، بیداری غافلان و تشویق آنها بر توبه میباشد.[۱۳] ولی بعضا از محققان با استناد به آیاتی از قرآن ذکر آرم‌های قیامت را جواب به سوال‌های مکرر مسلمان ها دراین مورد دانسته‌اند.[۱۴]

در روایات
در احادیثی که در منابع روایی شیعه آمده، آرم‌های دیگری برای برپایی قیامت اورده شده میباشد؛ طلوع خورشید از مغرب، ماه‌گرفتگی‌هایی در مشرق، مغرب و جزیرة العرب، خروج یأجوج و مأجوج، خروج دجال، خروج دابة الارض، آتشی که از عدن بیرون میشود و عموم را به سوی محشر سوق می دهد.[۱۵] فرود حضرت عیسی[۱۶] به عنوان مثال این مورد ها میباشد که اما در منابع روایی اهل‌سنت نیز نقل شد‌ه‌است.[۱۷] همینطور از بعثت فرستاده(ص)، قیام حضرت مهدی(عج)[۱۸] و دمیده‌شدن در صور تحت عنوان نماد‌های قیامت خاطر گردیده است. بعضی بعثت رسول(ص) را اولیه نماد آن بیان کرده‌اند.[۱۹]

در بعضا از منابع روایی، نماد‌های ظهور مهدی(عج) با نشانه‌های برپایی قیامت آمیخته شد‌ه‌است. به گفته خدامراد سلیمیان در تمدن‌طومار مهدویت از آن‌جا كه در منابع دينى، قيام حضرت مهدى، از علامت‌هاى برپايى قيامت شمرده گردیده، پاره‌اى از نشان‌هاى ظهور، نماد‌هاى قيامت نيز شمرده مى‌خواهد شد.[۲۰] در تعبیر قمی، روایتی از رسول(ص) درباره اشراط الساعه اورده شده که در آن مواقعی از ظهور فسادهاى بلندمرتبه در جهان مانند خراب کردن نماز، تبعیت از شهوات، اشاعه زیرمیزی، ربا، همجنس‌گرایی، زنا و جدایی تحت عنوان علامت‌های برپایی قیامت آمده[۲۱]، اما همین مفاد در مکان دیگر تحت عنوان نماد‌های آخرالزمان و یا این که علایم مجاورت‌شدن قیامت معرفی گردیده‌اند.[مستلزم منبع] در روایتی از فرستاده نیز، از سفیانی، دجال، دابه، طلوع خورشید از مغرب، فرود وارد شدن عیسی، قیام حضرت مهدی و ... تحت عنوان آرم برپایی قیامت خاطر گردیده‌است.[۲۲]

اشراط الساعة
اَشْراطُ السّاعه یا این که نماد‌های قیامت اصطلاحی قرآنی و حدیثی میباشد و به تیم حوادثی گفته میشود که قبل از قیامت چهره می دهد. در بعضا از منابع روایی نماد‌های قیامت با علامت‌های ظهور و علامت‌های آخرالزمان آمیخته تشریفات مشهد گردیده‌است.

ریشه
اشراط گردآوری شرط به معنای آرم میباشد. اشراط الساعه حوادثی میباشد که تحقق آنان آرم وقوع قیامت[۱] یا این که مجاورت شدن آن[۲] میباشد. بعضی از مفسران گفته‌اند شاید اشراط به معنای استدلال‌های پر‌نور‌کننده قیامت نیز باشد.[۳]

در قرآن
اشراط الساعه یک‌توشه در قرآن «فَهَلْ يَنظُرُ‌ونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً ۖ فَقَدْ جَاءَ أَشْرَ‌اطُهَا ۚ فَأَنَّىٰ لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَ‌اهُمْ» (آیا [کافران‌] جز این انتظار مى‌مارک که رستاخیز به ناگاه بر آن‌ها فرا برسد؟ و علامات آن در حال حاضر پدید آمده میباشد. پس در‌حالتی که [رستاخیز] بر آن‌ها در برسد، دیگر کجا جاى اندرزشان میباشد؟) به فعالیت رفته میباشد.

به گفته علامه طباطبایی، برخی از مفسران خواسته از جَاءَ أَشْرَ‌اطُهَا (نماد‌هایی که آمده) را، ظهور فرستاده(ص) دانسته و گفته‌اند شق القمر و نزول قرآن به عنوان مثال این نشان‌ها میباشد که در بعد از ظهر وی پیش آمده میباشد.

قرآن معمولا هنگام ذکر اوصاف قیامت، به حوادث و نشان‌های وقوع آن نیز اشاره کرده که با فروپاشی نظام مادی همپا میباشد. صحبت از اوصاف قیامت و نشان‌های وقوع آن بیشتر در سوره‌های مکی مانند نبأ، نازعات، تکویر، انفطار، انشقاق، فجر و قارعه و بعضی سوره‌های مدنی مانند زلزال مطرح گردیده است. مثال‌هایی از اشراط الساعه که درین سوره‌ها آمده، اینگونه‌ میباشد‌:

شکافته‌شدن افق
دور از هم‌شدن و فروریختن ستارگان.[۴]
بی سر و صدا شدن خورشید و ستارگان[۵]
شکسته و منبسط شدن زمین و خارج ریختن آنچه که در دورن داراست.[۶]
لرزیدن زمین با دشوار‌ترین لرزه‌ها[۷]
بازگوکردن زمین خبرهایی را که آفریدگار به وی وحی نموده است.[۸]
پیوستن دریاها به همدیگر و شکافته‌شدن قبرها از هم[۹]
جابه جا شدن کوه‌ها[۱۰]و به هوا رفتن آنان[۱۱]
دور از هم شدن عموم مانند پروانگان.[۱۲]
فلسفه ذکر اشراط الساعه در قرآن
به نظریه بعضی، حکمت ذکر این آیه ها در قرآن، بیداری غافلان و تشویق آنها بر توبه میباشد.[۱۳] ولی بعضا از محققان با استناد به آیاتی از قرآن ذکر آرم‌های قیامت را جواب به سوال‌های مکرر مسلمان ها دراین مورد دانسته‌اند.[۱۴]

در روایات
در احادیثی که در منابع روایی شیعه آمده، آرم‌های دیگری برای برپایی قیامت اورده شده میباشد؛ طلوع خورشید از مغرب، ماه‌گرفتگی‌هایی در مشرق، مغرب و جزیرة العرب، خروج یأجوج و مأجوج، خروج دجال، خروج دابة الارض، آتشی که از عدن بیرون میشود و عموم را به سوی محشر سوق می دهد.[۱۵] فرود حضرت عیسی[۱۶] به عنوان مثال این مورد ها میباشد که اما در منابع روایی اهل‌سنت نیز نقل شد‌ه‌است.[۱۷] همینطور از بعثت فرستاده(ص)، قیام حضرت مهدی(عج)[۱۸] و دمیده‌شدن در صور تحت عنوان نماد‌های قیامت خاطر گردیده است. بعضی بعثت رسول(ص) را اولیه نماد آن بیان کرده‌اند.[۱۹]

در بعضا از منابع روایی، نماد‌های ظهور مهدی(عج) با نشانه‌های برپایی قیامت آمیخته شد‌ه‌است. به گفته خدامراد سلیمیان در تمدن‌طومار مهدویت از آن‌جا كه در منابع دينى، قيام حضرت مهدى، از علامت‌هاى برپايى قيامت شمرده گردیده، پاره‌اى از نشان‌هاى ظهور، نماد‌هاى قيامت نيز شمرده مى‌خواهد شد.[۲۰] در تعبیر قمی، روایتی از رسول(ص) درباره اشراط الساعه اورده شده که در آن مواقعی از ظهور فسادهاى بلندمرتبه در جهان مانند خراب کردن نماز، تبعیت از شهوات، اشاعه زیرمیزی، ربا، همجنس‌گرایی، زنا و جدایی تحت عنوان علامت‌های برپایی قیامت آمده[۲۱]، اما همین مفاد در مکان دیگر تحت عنوان نماد‌های آخرالزمان و یا این که علایم مجاورت‌شدن قیامت معرفی گردیده‌اند.[مستلزم منبع] در روایتی از فرستاده نیز، از سفیانی، دجال، دابه، طلوع خورشید از مغرب، فرود وارد شدن عیسی، قیام حضرت مهدی و ... تحت عنوان آرم برپایی قیامت خاطر گردیده‌است.[۲۲]