طریق نو فقاهتی
روضه خوان موثر روشی گوناگون با زمان قبل از خویش در فقه شیعه محورگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روحانی موءثر دو طریق دینی ترویج داشت: طرز ابتدا به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن در زمینهی مدرک و متن احادیث اعتنا کافی تشریفات مشهد شکل نمیگرفت.[
۳۰] طرز دوم به احادیث دقت مایحتاج را نداشت و بیشتراز حد بر قواعد عقلی تأکید میکرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص فقهی در تعارض باشند.[۳۱] روحانی موثر شیوه اواسط را برگزید و طرز دینی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به امداد عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین میشد
. آنگاه توسط این اصول، استنباط احکام از متنها شرعی اجرا میگرفت.[۳۲] بهاین جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان اثرگذار، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روحانی طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، این شیوه را ادامه دادند.[۳۴]
حضور در مناظرات علمی
کتاب الارشاد نوشته روحانی موءثر
در زمان روحانی موثر گفتگوهای علمی میان علماء بلندمرتبه مذهبها متفاوت اسلامی در بغداد برگزار میشد. اکثری از این مناظرات در حضور خلفای عباسی شکل میگرفت. روضه خوان اثرگذار درین جلسات حاضر میشد و به انتقادات نسبت به مذهب شیعه جواب میاعطا کرد.[۳۵]
در منزل روحانی اثر گذار نیز مجلس بحثی برپا می شد که علماء مذهبها متعدد اسلامی ازجمله معتزله و زیدیه و اسماعیلیه در آن کمپانی میکردند.[۳۶]
ماجرای اصلاح خطا در فتوا
بر اساس گزارشی، داعیه گردیده روحانی اثر گذار در صدور فتوایی نادرست کرده و امام فرصت(عج) آن را اصلاح نموده است.[۳۷] نقل شده سابقترین منبع این گزارش مرتبط با ۱۵۰ سال قبل میباشد.[۳۸] ضعف منبع توقیع، تعارض فتوا با احادیث و فتاوای دارای اسم و رسم، اتهام بیسوادی یا این که شتاب در صدور فتوا به روحانی اثرگذار، از دلایل عدم درستی اینگونه روایتی معرفی شدهاست؛[۳۹] ضمن اینکه روضه خوان موثر، در کتاب شرعی خویش، المقنعه، به فتوای معروف درین زمینه تصریح کرده و بر این پایه، صدور اینگونه اشتباهی از او به روایتسرایی مشابه دانسته گردیده است.[۴۰]
بر طبق نقل ذکر شده که به منابع مکتوب معاصر هم رویکرد یافته میباشد،[۴۱] مردی روستایی نزد روضه خوان اثرگذار رفت و از وی پرسید که چنانچه زنی آبستن از عالم برود و جنین در شکمش زنده مانده باشد، بایستی جنین را با زن دفن کرد، یا این که آن را درآورد؟ روضه خوان موثر به مرد اعلامکرد که زن را فارغ از درآوردن فرزند از شکمش دفن فرمایید. در خط مش رجوع و برگشت، شخصی سوار بر اسب خویش را به مرد روستایی رساند و اعلامکرد که روضه خوان گفته شکم زن را بشکافید، نوباوه را خارج بیاورید و آن گاه زن را دفن فرمایید. چندی بعد از آن که مرد روستایی، ماجرا را برای روحانی اثرگذار نقل کرد، روضه خوان تعجب کرد و ارسال کردن شخصی برای اصلاح فتوا را انکار کرد و متوجه شد که آن شخص، امام مجال بوده میباشد. روحانی موثر آن گاه دست از فتوا دادن برداشت، تا آنکه در توقیعی از امام مجال، به او گفته شد که فتوا بده، و ما آن را اصلاح و پایدار می کنیم.[۴۲] [یادداشت ۳]
اثرها درباره روضه خوان اثرگذار
کنگره جهانی هزاره روضه خوان اثرگذار
درباره روضه خوان موثر کتابها و مقاله ها زیادی کتابت و منتشر گردیدهاست. مثلا:
روحانی موءثر درفشدار آزادی تامل، سید جعفر مرتضی عاملی
درنگهای کلامی روحانی موءثر، مارتین مکدرموت،( به انگلیسیMcdermott, Martin)
روحانی اثر گذار، علی اکبر ولایتی
مدافع حریم تشیع (مروری بر معاش و اثرها روحانی موثر)، قاسمعلی کوچنانی
روحانی اثر گذار؛ مدرس امت تاثیر احمد لقمانی.[۴۳]
در فروددین ماه ۱۳۷۲ش (۲۴ تا ۲۶ شوال ۱۴۱۳ق) کنگره جهانی هزاره روضه خوان موءثر در قم برگزار شد. دراین کنگره بیش تر از ۲۵۰ بدن از شخصیتهای علمی از ۲۳ مرزوبوم دنیا در پوسته ارائه نوشتهعلمی به نظارت تفکرهای کلامی، دینی، تاریخی و حدیثی روضه خوان موءثر و خصوصیتهای بعد از ظهر وی پرداختند. این مقاله ها در پوسته یکسری جلد کتاب منتشر شد.[۴۴]
همینطور در سال ۱۳۷۳ش گروهای تلویزیونی درباره معاش روضه خوان اثرگذار با تیتر خورشید شب و با نویسندگی محمود حسنی و کارگردانی سیروس مقدم ساخته شد و در سال ۱۳۷۴ش از کانال دوم سیمای جمهوری اسلامی پخش شد.[۴۵]
طریق نو فقاهتی
روضه خوان موثر روشی گوناگون با زمان قبل از خویش در فقه شیعه محورگذاری کرد. به گفته سبحانی و گرجی، قبل از روحانی موءثر دو طریق دینی ترویج داشت: طرز ابتدا به طور افراطی بر احادیث مبتنی بود و در آن در زمینهی مدرک و متن احادیث اعتنا کافی تشریفات مشهد شکل نمیگرفت.[
۳۰] طرز دوم به احادیث دقت مایحتاج را نداشت و بیشتراز حد بر قواعد عقلی تأکید میکرد؛ هرچند مانند قیاس با نصوص فقهی در تعارض باشند.[۳۱] روحانی موثر شیوه اواسط را برگزید و طرز دینی جدیدی سازه کرد که در آن آغاز به امداد عقل اصول و قواعدی برای استنباط احکام تدوین میشد
. آنگاه توسط این اصول، استنباط احکام از متنها شرعی اجرا میگرفت.[۳۲] بهاین جهت او را تدوینکننده علم اصول فقه دانستهاند.[۳۳]
بعد از روضه خوان اثرگذار، شاگردانش سید مرتضی در کتاب الذریعة الی اصول الشریعة و روحانی طوسی در کتاب العُدَّة فی الاصول، این شیوه را ادامه دادند.[۳۴]
حضور در مناظرات علمی
کتاب الارشاد نوشته روحانی موءثر
در زمان روحانی موثر گفتگوهای علمی میان علماء بلندمرتبه مذهبها متفاوت اسلامی در بغداد برگزار میشد. اکثری از این مناظرات در حضور خلفای عباسی شکل میگرفت. روضه خوان اثرگذار درین جلسات حاضر میشد و به انتقادات نسبت به مذهب شیعه جواب میاعطا کرد.[۳۵]
در منزل روحانی اثر گذار نیز مجلس بحثی برپا می شد که علماء مذهبها متعدد اسلامی ازجمله معتزله و زیدیه و اسماعیلیه در آن کمپانی میکردند.[۳۶]
ماجرای اصلاح خطا در فتوا
بر اساس گزارشی، داعیه گردیده روحانی اثر گذار در صدور فتوایی نادرست کرده و امام فرصت(عج) آن را اصلاح نموده است.[۳۷] نقل شده سابقترین منبع این گزارش مرتبط با ۱۵۰ سال قبل میباشد.[۳۸] ضعف منبع توقیع، تعارض فتوا با احادیث و فتاوای دارای اسم و رسم، اتهام بیسوادی یا این که شتاب در صدور فتوا به روحانی اثرگذار، از دلایل عدم درستی اینگونه روایتی معرفی شدهاست؛[۳۹] ضمن اینکه روضه خوان موثر، در کتاب شرعی خویش، المقنعه، به فتوای معروف درین زمینه تصریح کرده و بر این پایه، صدور اینگونه اشتباهی از او به روایتسرایی مشابه دانسته گردیده است.[۴۰]
بر طبق نقل ذکر شده که به منابع مکتوب معاصر هم رویکرد یافته میباشد،[۴۱] مردی روستایی نزد روضه خوان اثرگذار رفت و از وی پرسید که چنانچه زنی آبستن از عالم برود و جنین در شکمش زنده مانده باشد، بایستی جنین را با زن دفن کرد، یا این که آن را درآورد؟ روضه خوان موثر به مرد اعلامکرد که زن را فارغ از درآوردن فرزند از شکمش دفن فرمایید. در خط مش رجوع و برگشت، شخصی سوار بر اسب خویش را به مرد روستایی رساند و اعلامکرد که روضه خوان گفته شکم زن را بشکافید، نوباوه را خارج بیاورید و آن گاه زن را دفن فرمایید. چندی بعد از آن که مرد روستایی، ماجرا را برای روحانی اثرگذار نقل کرد، روضه خوان تعجب کرد و ارسال کردن شخصی برای اصلاح فتوا را انکار کرد و متوجه شد که آن شخص، امام مجال بوده میباشد. روحانی موثر آن گاه دست از فتوا دادن برداشت، تا آنکه در توقیعی از امام مجال، به او گفته شد که فتوا بده، و ما آن را اصلاح و پایدار می کنیم.[۴۲] [یادداشت ۳]
اثرها درباره روضه خوان اثرگذار
کنگره جهانی هزاره روضه خوان اثرگذار
درباره روضه خوان موثر کتابها و مقاله ها زیادی کتابت و منتشر گردیدهاست. مثلا:
روحانی موءثر درفشدار آزادی تامل، سید جعفر مرتضی عاملی
درنگهای کلامی روحانی موءثر، مارتین مکدرموت،( به انگلیسیMcdermott, Martin)
روحانی اثر گذار، علی اکبر ولایتی
مدافع حریم تشیع (مروری بر معاش و اثرها روحانی موثر)، قاسمعلی کوچنانی
روحانی اثر گذار؛ مدرس امت تاثیر احمد لقمانی.[۴۳]
در فروددین ماه ۱۳۷۲ش (۲۴ تا ۲۶ شوال ۱۴۱۳ق) کنگره جهانی هزاره روضه خوان موءثر در قم برگزار شد. دراین کنگره بیش تر از ۲۵۰ بدن از شخصیتهای علمی از ۲۳ مرزوبوم دنیا در پوسته ارائه نوشتهعلمی به نظارت تفکرهای کلامی، دینی، تاریخی و حدیثی روضه خوان موءثر و خصوصیتهای بعد از ظهر وی پرداختند. این مقاله ها در پوسته یکسری جلد کتاب منتشر شد.[۴۴]
همینطور در سال ۱۳۷۳ش گروهای تلویزیونی درباره معاش روضه خوان اثرگذار با تیتر خورشید شب و با نویسندگی محمود حسنی و کارگردانی سیروس مقدم ساخته شد و در سال ۱۳۷۴ش از کانال دوم سیمای جمهوری اسلامی پخش شد.[۴۵]
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟