مُلّا عَبْدُالرّزاق علی بن حسین لاهیجی معروف به فَیّاض(درگذشت:۱۰۷۲ ق) از متکلمان مسلمان و شیعه، مالک تالیفاتی زیرا گوهر منظور، سرمایه ایمان و شوارق الالهام. اگرچه وی دانش آموز و داماد ملاصدرا بوده میباشد، ولی زیر تأثیر پندار فلسفه مشاء و ابن سینا میباشد. کتابهای کلامی وی، رنگ و بوی فلسفی و عرفانی دارااست. فرزندش حسن از مهمترین شاگردان وی بود. منظومه اشعار فیاض از اثرها اصلی ادبی-عرفانی شمرده میگردد. بیتِ "هر دل که هوای فقید رمز نماید * می بایست گره عشق را گشوده نماید"، مثالای از شعر وی و مفاتیح الاعجاز در تفصیل باغ رمز شبستری از سایر اثرها اوست. مزار عبدالرزاق لاهیجی در قم در اطراف بقعه حضرت معصومه (س) تشریفات مشهد میباشد.
معاشطومار
لاهیجی از جهت علمی سرشناس میباشد، البته درباره معاش او اطلاعاتی اندک در چنگ میباشد. مجال و جای میلاد او، معلوم وجود ندارد.[۱] ولی بنابر بعضی نقلها، او در روضه خوانانور لاهیجان[۲] یا این که لاهنج[۳] از شهرهای گیلان متولد شدهاست و بعد از آن در قم اقامت گزیده میباشد.[۴] به جهت اقامت او در قم، بعضی اورا «قمی» خواندهاند.[۵]
اقامت در قم
او بیشتر قدمت خویش را در قم سپری نموده است، از برخی اشعار وی برمیآید که هجرتهایی نیز به نجف، مشهد، تبریز، شیراز و احتمالاً کاشان و اصفهان داشته میباشد.[۶]
همسر
فیاض و نتیجه کاشانی فراگیر و داماد ملاصدرا بودند. در بین فیاض و سود دوستی برقرار بود. وی از نتیجه با احترام خاطر مینماید و گاهی با تیتر «بعض افاضل اخواننا الالهیین» اسم می برد.[۷] مرحوم سید محمد باقر خوانساری در «روضات الجنات» علاوه بر گستردن هم اکنون «فیاض» می نویسد: کنیه «سود» و «فیاض» را صدرالدین شیرازی شخصاً به دو محصل و دو داماد خویش بخشید.[۸] همسر فیاض لاهیجی که امکلثوم (۱۰۱۹-۱۰۹۰ق) اسم داشت؛[یادداشت ۱] زنی فرهیخته و فاضله بود که علم ها حِپاره ای را نزد بابا و همسرش فراگرفت و گاه در مجالس علما کمپانی می کرد و با آنها مباحثه می کرد.[۹]
فرزندان
میرزا حسن لاهیجی (۱۰۴۵-۱۱۲۱ق) دارای شهرت به کاشفی که تعالیترین فرزند فیاض و وارث مدرسه و جانشین او در درس دادن علم ها عقلی بوده و از او اثرها فلسفی و کلامی مهمی به لهجه فارسی همانند شمع الیقین، آینه آیین و آیینه حکمت بر مکان باقیمانده میباشد.
ملامحمدباقر (زنده در ۱۰۸۳ق)؛ حکیم، متکلم و محدث بوده میباشد.[۱۰] در عقلیات طلبه بابا و در نقلیات دانش آموز برادرش میرزا حسن بود.[۱۱] سازه به نقل آقابزرگ طهرانی در سلطان عالم آباد هند مستقر بوده و درس دادن مینموده است. کتاب بصائر الدرجات را همانجا ترجمه نموده است.[۱۲]
میرزا ابراهیم؛ مؤلف کتاب القواعد الحکمیة و الکلامیة.[۱۳] از او استحضار دیگری در اختیار وجود ندارد.[۱۴]
وفات
در طی وفات وی نیز اختلاف میباشد. برخی وفاتش را در ۱۰۵۱ق یعنی 1 سال بعد از وفات ملاصدرا میدانند.[۱۵] برخی دیگر مانند روحانی آقا تعالی طهرانی، وفات اورا در سال ۱۰۷۲ق بیان کرده، تاریخ نخستین را خطا دانستهاند؛ چون از یک سو فیاض گوهر خواسته را به پادشاه عباس دوم (۱۰۵۲-۱۰۷۷ق) اهدا نموده است و طبق حیث در آغاز، پاد شاه عباس 1سال بعداز مرگ حکیم به سلطنت می رسد و دراینحالت، اهدای کتاب تحت عنوان پاد شاه، به وی، ممکن نخواهد بود. از سوی دیگر او سرمایه ایمان را در سال ۱۰۵۷قمری نگاشته میباشد و از این جهت نمیقدرت تاریخ ۱۰۵۱ صحیح باشد.[۱۶]او در شهر قم درگذشت و بقعه او در مقبره حضرت معصومه میباشد.[۱۷]
مُلّا عَبْدُالرّزاق علی بن حسین لاهیجی معروف به فَیّاض(درگذشت:۱۰۷۲ ق) از متکلمان مسلمان و شیعه، مالک تالیفاتی زیرا گوهر منظور، سرمایه ایمان و شوارق الالهام. اگرچه وی دانش آموز و داماد ملاصدرا بوده میباشد، ولی زیر تأثیر پندار فلسفه مشاء و ابن سینا میباشد. کتابهای کلامی وی، رنگ و بوی فلسفی و عرفانی دارااست. فرزندش حسن از مهمترین شاگردان وی بود. منظومه اشعار فیاض از اثرها اصلی ادبی-عرفانی شمرده میگردد. بیتِ "هر دل که هوای فقید رمز نماید * می بایست گره عشق را گشوده نماید"، مثالای از شعر وی و مفاتیح الاعجاز در تفصیل باغ رمز شبستری از سایر اثرها اوست. مزار عبدالرزاق لاهیجی در قم در اطراف بقعه حضرت معصومه (س) تشریفات مشهد میباشد.
معاشطومار
لاهیجی از جهت علمی سرشناس میباشد، البته درباره معاش او اطلاعاتی اندک در چنگ میباشد. مجال و جای میلاد او، معلوم وجود ندارد.[۱] ولی بنابر بعضی نقلها، او در روضه خوانانور لاهیجان[۲] یا این که لاهنج[۳] از شهرهای گیلان متولد شدهاست و بعد از آن در قم اقامت گزیده میباشد.[۴] به جهت اقامت او در قم، بعضی اورا «قمی» خواندهاند.[۵]
اقامت در قم
او بیشتر قدمت خویش را در قم سپری نموده است، از برخی اشعار وی برمیآید که هجرتهایی نیز به نجف، مشهد، تبریز، شیراز و احتمالاً کاشان و اصفهان داشته میباشد.[۶]
همسر
فیاض و نتیجه کاشانی فراگیر و داماد ملاصدرا بودند. در بین فیاض و سود دوستی برقرار بود. وی از نتیجه با احترام خاطر مینماید و گاهی با تیتر «بعض افاضل اخواننا الالهیین» اسم می برد.[۷] مرحوم سید محمد باقر خوانساری در «روضات الجنات» علاوه بر گستردن هم اکنون «فیاض» می نویسد: کنیه «سود» و «فیاض» را صدرالدین شیرازی شخصاً به دو محصل و دو داماد خویش بخشید.[۸] همسر فیاض لاهیجی که امکلثوم (۱۰۱۹-۱۰۹۰ق) اسم داشت؛[یادداشت ۱] زنی فرهیخته و فاضله بود که علم ها حِپاره ای را نزد بابا و همسرش فراگرفت و گاه در مجالس علما کمپانی می کرد و با آنها مباحثه می کرد.[۹]
فرزندان
میرزا حسن لاهیجی (۱۰۴۵-۱۱۲۱ق) دارای شهرت به کاشفی که تعالیترین فرزند فیاض و وارث مدرسه و جانشین او در درس دادن علم ها عقلی بوده و از او اثرها فلسفی و کلامی مهمی به لهجه فارسی همانند شمع الیقین، آینه آیین و آیینه حکمت بر مکان باقیمانده میباشد.
ملامحمدباقر (زنده در ۱۰۸۳ق)؛ حکیم، متکلم و محدث بوده میباشد.[۱۰] در عقلیات طلبه بابا و در نقلیات دانش آموز برادرش میرزا حسن بود.[۱۱] سازه به نقل آقابزرگ طهرانی در سلطان عالم آباد هند مستقر بوده و درس دادن مینموده است. کتاب بصائر الدرجات را همانجا ترجمه نموده است.[۱۲]
میرزا ابراهیم؛ مؤلف کتاب القواعد الحکمیة و الکلامیة.[۱۳] از او استحضار دیگری در اختیار وجود ندارد.[۱۴]
وفات
در طی وفات وی نیز اختلاف میباشد. برخی وفاتش را در ۱۰۵۱ق یعنی 1 سال بعد از وفات ملاصدرا میدانند.[۱۵] برخی دیگر مانند روحانی آقا تعالی طهرانی، وفات اورا در سال ۱۰۷۲ق بیان کرده، تاریخ نخستین را خطا دانستهاند؛ چون از یک سو فیاض گوهر خواسته را به پادشاه عباس دوم (۱۰۵۲-۱۰۷۷ق) اهدا نموده است و طبق حیث در آغاز، پاد شاه عباس 1سال بعداز مرگ حکیم به سلطنت می رسد و دراینحالت، اهدای کتاب تحت عنوان پاد شاه، به وی، ممکن نخواهد بود. از سوی دیگر او سرمایه ایمان را در سال ۱۰۵۷قمری نگاشته میباشد و از این جهت نمیقدرت تاریخ ۱۰۵۱ صحیح باشد.[۱۶]او در شهر قم درگذشت و بقعه او در مقبره حضرت معصومه میباشد.[۱۷]
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟