جایگاه شخصیتی و علمی
کتاب ها رجالی و تفصیل حالانویسانی که به زندگانی کلینی پرداختهاند از او با عنا وین ابوجعفر، محمد بن یعقوب، ابن اسحاق، ثقة الاسلام، رازی، بغدادی، سِلسِلی[یادداشت ۳] مذکوراند.[۱۵] آن چه در ذکر رده شخصیتی و علمی کلینی در کتاب ها تراجم و تاریخ آمده میباشد همگان از موافق و مخالف، از فضل و ادب و عظمت رده او حافظه کردهاند.[۱۶] با دقت به آوازه و شهرت کلینی، شیعه و سنی در فتاوا به وی روی آوردند و او را به «ثقه الاسلام» ملقب ساختند.[۱۷] به سبب ساز زهد، دانش و فضیلت وی، عموم در رفع ایرادات فقاهتی و دریافت کردن فتوا به او مراجعه تشریفات مشهد میکردند.[۱۸]
روحانی طوسی با تفسیرِ دانشمندی جلیل القدر، فقیه به ماجرا[۱۹]، ثقه و فقید به خبرها از کلینی حافظه مینماید.[۲۰] نجاشی دانشمند رجالی شیعه اورا روحانی و پیشوای شیعه در «ری» در حین خود و موثقترین آنان در حدیث و ضبط آن معرفی مینماید.[۲۱] عالمان شیعی دیگر نظیر ابن شهرآشوب[۲۲]، علامه حلی[۲۳]، ابن داوود حلی[۲۴]، تفرشی[۲۵]، اردبیلی[۲۶] و سید ابوالقاسم خویی[۲۷] نیز تعابیر و کلمات روحانی طوسی و نجاشی را تأیید کردهاند. سید بن طاووس، وثاقت و ودیعت اورا در نقل حدیث آیتم واقعه همگان میداند.[۲۸]
ابن اثیر از مورّخان اهل سنت، کلینی را در زمره بزرگان و علمای امامیه میشمارد.[۲۹] ذهبی، کلینی را روضه خوان شیعه، فقیه امامیه و مالک تألیفات معرفی مینماید.[۳۰] ابن حجر عسقلانی و ابن ماکولا، کلینی را از فقها و نویسندگان مذهب شیعه معرفی کردهاند.[۳۱] ابن عساکر هم در کتاب خود از او با بزرگی خاطر مینماید.[۳۲]
به دلیل عنایت وجایگاه کلینی در فرهنگ وتمدن شیعه به مناسبت یک هزار و صدمین سال وفات وی تمبر یابودی تکثیر یافت.[۳۳]
تمبر یادبود کلینی
اثر ها و تألیفات
کتاب الکافی
یک کدام از مهمترین اثر ها کلینی، کتاب کافی میباشد. به گفتهی روحانی اثرگذار و علامه مجلسی این کتاب، جامعترین و برگزیدگان کتاب از کتاب ها اربعه میباشد.[۳۴] [۳۵] کتاب کافی در سه نصیب اصول، فروع و نوحه تألیف شدهاست. سعی کلینی بر آن بوده تا روایات الکافی را بر پایه ی عدم مخالفت با قرآن و موافقت با اجماع عدهآوری نماید.[۳۶] از حیث سید بن طاووس، کلینی به باعث رابطه با اصحاب ائمه و دسترسی به اصول اربعمأة احادیث این کتاب را با کمترین واسطه نقل نموده است.[۳۷] گروهی از عالمان شیعه معتقد به درستی همگی احادیث آن بودهاند و در مقابل گروهی از عالمان شیعه وجود روایات ضعیف در کافی را قبول داراهستند.[۳۸]
محمد بن یعقوب کلینی افزون بر «کافی» دارنده اثرها دیگری نیز بوده که مقام علمی اورا در غیر از دانش حدیث آشکار میسازد. برخی از این کتاب ها عبارتند از:
الرد علی القرامطه که در رد عقاید التقاطی قرمطیان نگاشته شد.
رسائل الائمه(ع)
تعبیرالرؤیا
کتاب الرجال
ما قیل فی الائمه(ع) اینجانب الشعر
الزی و التجمل
الدواجن و الرواجن
الوسائل
ادب القرآن[۳۹] [۴۰] [۴۱]
شاگردان و راویان
در بین شاگردان و عده ای که از کلینی نقل ماجرا کردهاند نیز شماری از بزرگان شیعه قرار دارا هستند:
ابوعبدالله احمد بن ابراهیم دارای اسم و رسم به ابن ابی رافع صیمری
ابوالقاسم جعفر ابن قولویه صاحب و مالک کتاب «بدون نقص الزیارات»
ابومحمد هارون بن موسی تلعبکری
ابوغالب احمد بن محمد زراری
محمد بن علی ماجیلویه قمی
ابوعبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر
ابوعبدالله محمد بن احمد بن قضاعه صفوانی.[۴۲]
بزرگداشت
همایش بزرگداشت روضه خوان کلینی اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸ش در ری برگزار شد. مقاله ها ارائه گردیده دراین همایش در مقر قانونی موسسه دارالحدیث و برنامه «گروه اثرها ثقه الاسلام کلینی» ارائه گردیدهاست.[۴۳] همینطور راس کامپیوتری علم ها اسلامی، نرم افزار گروه اثرها ثقةالاسلام کلینی (سلسله بزرگداشتها ۳) را به پیشنهاد مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث تهیه و تنظیم کرد. این موسسه متن بی نقص ۶۷ تیتر کتاب در ۱۹۱ جلد، مشمول: کتاب الکافی، گستردنها، ترجمهها، تعلیقهها، لبههای کتاب الکافی، گروه اثرها نشر یافته بوسیله همایش بزرگداشت شخصیت ثقهالاسلام کلینی و نیز تصویر بدون نقص ۲۷ ورژن از مهم ترین ورژنهای خطی کتاب الکافی آن میباشد.[۴۴]
پانویس
قمی، سفینة البحار، ج۲، ص۴۹۵
خوانساری، روضات الجنات، ج۶، ص۱۰۸
کلینی، کافی، پیشگفتار،۱۴۰۷ق، ص۸.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۷۹
طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۳۶۵ش، المشیخة ج۱۰، ص۵۴؛ رجال روحانی، ص ۴۴۳، قمی، الفوائد الرضویه،۱۳۸۵ش، ص ۱۴۹.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۲۶۴ - ۲۶۷
معلم، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۸، ص۸۰.
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۸.
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۱۰ و ۲۱۱.
پردهبرداری از بارگاه روحانی کلینی
ذهبی، سیر أعلام النبلاء، بی تا، ج۵۱، ص۲۸۰.
ذهبی، سیر أعلام النبلاء، بی تا، ج۵۱، ص۲۸۰.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۹
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۶۶ به بعد از آن.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۴ و ۱۲۵
بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۲۵
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۲۶۴ - ۲۶۷
استاد، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۵، ص۷۹
طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۹
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۱۰
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۷
ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ص۱۳۴
حلی، خلاصه الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۲۴۵
ابن داوود، رجال ابن داوود، ۱۳۹۲ق، ص۱۸۷
تفرشی، انتقاد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۳۵۲
اردبیلی، جامع الرواه، ج۲، ص۲۱۸
خویی، معجم الرجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۴
ابن طاووس، کشف المحجه، ۱۳۷۰ق، ص۱۵۹
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۶ق، ج۸، ص۳۶۴
ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۲۸۰
عسقلانی، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۴۳۳؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۷، ص۱۸۶.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۶، ص۲۹۷
رونمایی از تمبر یادبود «ثقة الاسلام کلینی(ره)» در روز بزرگداشت او
اثر گذار، تصحیح الاعتقادات الامامیه، ۱۴۱۴ق، ص۷۰.
مجلسی، مرآة العقول، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳.
کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۸۹.
سید بن طاووس، کشف المحجة، ۱۳۷۰ق، ص۱۵۹.
سبحانی، کافی کفایت نمیکند، کتاب ماه آئین، ش۱۳۰ و ۱۳۱، ص۶۱-۶۴، به گزارش مـستدرک الوسائل، ج۳، ص۵۳۲.
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۷.
طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۹.
ابن شهراشوب، معالم العلماء، ص۱۳۴.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۸۲ به آنگاه
منابع مربوط به کنگره ثقة الاسلام کلینی ، مقر آگهی حدیث شیعه.
گروه اثرها ثقه الاسلام کلینی رحمه الله (سلسله بزرگداشت ها 3)، فروشگاه آنلاین نورشاپ.
یادداشت
بحرالعلوم احتمال داده که کلینی بخشی از حیات امام حسن عسکری(ع) را فهم و شعور نموده است. ر.ک به: بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۳۶. اما آیت الله خویی این نظر را دارد میلاد وی بعد از شهید شدن امام عسکری(ع) و در طول امام فرصت(عج) بوده میباشد.خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۸
احمد بن محمد بن عیسی اشعری، احمد بن ادریس قمی، عبدالله بن جعفر حمیری و علی بن ابراهیم قمی از مشایخ واساتید کلینی میباشند. [۵]
سلسلی را از آن جهت به او نسبت میدهند که او در «درب السلسله» بنا شده در باب کوفه شهر بغداد ساکن شد. مرتضی زبیدی، تاج العروس، ۱۴۱۴ق، ج۱۸، ص۴۸۲
منابع
منابع مربوط به کنگره ثقة الاسلام کلینی ، مقر آگهی حدیث شیعه.
دسته اثرها ثقه الاسلام کلینی رحمه الله (سلسله بزرگداشت ها 3)، فروشگاه آنلاین نورشاپ.
«رونمایی از تمبر یادبود ثقة الاسلام کلینی(ره) در روز بزرگداشت او»، تاریخ درج مقاله: ۲۶ فروددین ماه ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۲ش.
ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۶ق.
ابن داود حلی، حسن بن علی، رجال ابن داود، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۹۲ق.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، قم، بینا، بیتا.
ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
ابن ماکولا، اکمال الکمال، بیجا، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
اردبیلی، محمدعلی، جامع الرواة، بیجا، مکتبة المحمدی، بیتا.
بحرالعلوم، سید محمدمهدی، الفوائد الرجالیة، رسیدگی محمد درستگو بحرالعلوم، طهران، مکتبة الصادق، ۱۳۶۳ش.
تفرشی، محمد بن حسین، انتقاد الرجال، قم، آل البیت، ۱۴۱۸ق.
حلی، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، استیناف جواد قیومی، بیجا، انتشار الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی اوضاع العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، بیتا.
خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیجا، بینا، ۱۴۱۳ق.
ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۳ق.
سید بن طاوس، علی بن موسی، کشف المحجة لثمرة المهجة، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۷۰ق.
طوسی، محمد بن الحسن، رجال الطوسی، تفحص جواد قیومی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، رسیدگی جواد قیومی، بیجا، تکثیر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۰ق.
غفار، عبدالله الرسول، الکلینی و الکافی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
قمی، روضه خوان عباس، سفینة البحار، قم، اسوه، بیتا.
مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی تفصیل خبر ها آل الرسول، طهران،دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
معلم، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیة وی اللقب، طهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس اینجانب جواهر القاموس، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۴ق.
اثرگذار، محمد بن نعمان، تصحیح اعتقادات الامامیه، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
لینک و پیوند به خارج
جایگاه شخصیتی و علمی
کتاب ها رجالی و تفصیل حالانویسانی که به زندگانی کلینی پرداختهاند از او با عنا وین ابوجعفر، محمد بن یعقوب، ابن اسحاق، ثقة الاسلام، رازی، بغدادی، سِلسِلی[یادداشت ۳] مذکوراند.[۱۵] آن چه در ذکر رده شخصیتی و علمی کلینی در کتاب ها تراجم و تاریخ آمده میباشد همگان از موافق و مخالف، از فضل و ادب و عظمت رده او حافظه کردهاند.[۱۶] با دقت به آوازه و شهرت کلینی، شیعه و سنی در فتاوا به وی روی آوردند و او را به «ثقه الاسلام» ملقب ساختند.[۱۷] به سبب ساز زهد، دانش و فضیلت وی، عموم در رفع ایرادات فقاهتی و دریافت کردن فتوا به او مراجعه تشریفات مشهد میکردند.[۱۸]
روحانی طوسی با تفسیرِ دانشمندی جلیل القدر، فقیه به ماجرا[۱۹]، ثقه و فقید به خبرها از کلینی حافظه مینماید.[۲۰] نجاشی دانشمند رجالی شیعه اورا روحانی و پیشوای شیعه در «ری» در حین خود و موثقترین آنان در حدیث و ضبط آن معرفی مینماید.[۲۱] عالمان شیعی دیگر نظیر ابن شهرآشوب[۲۲]، علامه حلی[۲۳]، ابن داوود حلی[۲۴]، تفرشی[۲۵]، اردبیلی[۲۶] و سید ابوالقاسم خویی[۲۷] نیز تعابیر و کلمات روحانی طوسی و نجاشی را تأیید کردهاند. سید بن طاووس، وثاقت و ودیعت اورا در نقل حدیث آیتم واقعه همگان میداند.[۲۸]
ابن اثیر از مورّخان اهل سنت، کلینی را در زمره بزرگان و علمای امامیه میشمارد.[۲۹] ذهبی، کلینی را روضه خوان شیعه، فقیه امامیه و مالک تألیفات معرفی مینماید.[۳۰] ابن حجر عسقلانی و ابن ماکولا، کلینی را از فقها و نویسندگان مذهب شیعه معرفی کردهاند.[۳۱] ابن عساکر هم در کتاب خود از او با بزرگی خاطر مینماید.[۳۲]
به دلیل عنایت وجایگاه کلینی در فرهنگ وتمدن شیعه به مناسبت یک هزار و صدمین سال وفات وی تمبر یابودی تکثیر یافت.[۳۳]
تمبر یادبود کلینی
اثر ها و تألیفات
کتاب الکافی
یک کدام از مهمترین اثر ها کلینی، کتاب کافی میباشد. به گفتهی روحانی اثرگذار و علامه مجلسی این کتاب، جامعترین و برگزیدگان کتاب از کتاب ها اربعه میباشد.[۳۴] [۳۵] کتاب کافی در سه نصیب اصول، فروع و نوحه تألیف شدهاست. سعی کلینی بر آن بوده تا روایات الکافی را بر پایه ی عدم مخالفت با قرآن و موافقت با اجماع عدهآوری نماید.[۳۶] از حیث سید بن طاووس، کلینی به باعث رابطه با اصحاب ائمه و دسترسی به اصول اربعمأة احادیث این کتاب را با کمترین واسطه نقل نموده است.[۳۷] گروهی از عالمان شیعه معتقد به درستی همگی احادیث آن بودهاند و در مقابل گروهی از عالمان شیعه وجود روایات ضعیف در کافی را قبول داراهستند.[۳۸]
محمد بن یعقوب کلینی افزون بر «کافی» دارنده اثرها دیگری نیز بوده که مقام علمی اورا در غیر از دانش حدیث آشکار میسازد. برخی از این کتاب ها عبارتند از:
الرد علی القرامطه که در رد عقاید التقاطی قرمطیان نگاشته شد.
رسائل الائمه(ع)
تعبیرالرؤیا
کتاب الرجال
ما قیل فی الائمه(ع) اینجانب الشعر
الزی و التجمل
الدواجن و الرواجن
الوسائل
ادب القرآن[۳۹] [۴۰] [۴۱]
شاگردان و راویان
در بین شاگردان و عده ای که از کلینی نقل ماجرا کردهاند نیز شماری از بزرگان شیعه قرار دارا هستند:
ابوعبدالله احمد بن ابراهیم دارای اسم و رسم به ابن ابی رافع صیمری
ابوالقاسم جعفر ابن قولویه صاحب و مالک کتاب «بدون نقص الزیارات»
ابومحمد هارون بن موسی تلعبکری
ابوغالب احمد بن محمد زراری
محمد بن علی ماجیلویه قمی
ابوعبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر
ابوعبدالله محمد بن احمد بن قضاعه صفوانی.[۴۲]
بزرگداشت
همایش بزرگداشت روضه خوان کلینی اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸ش در ری برگزار شد. مقاله ها ارائه گردیده دراین همایش در مقر قانونی موسسه دارالحدیث و برنامه «گروه اثرها ثقه الاسلام کلینی» ارائه گردیدهاست.[۴۳] همینطور راس کامپیوتری علم ها اسلامی، نرم افزار گروه اثرها ثقةالاسلام کلینی (سلسله بزرگداشتها ۳) را به پیشنهاد مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث تهیه و تنظیم کرد. این موسسه متن بی نقص ۶۷ تیتر کتاب در ۱۹۱ جلد، مشمول: کتاب الکافی، گستردنها، ترجمهها، تعلیقهها، لبههای کتاب الکافی، گروه اثرها نشر یافته بوسیله همایش بزرگداشت شخصیت ثقهالاسلام کلینی و نیز تصویر بدون نقص ۲۷ ورژن از مهم ترین ورژنهای خطی کتاب الکافی آن میباشد.[۴۴]
پانویس
قمی، سفینة البحار، ج۲، ص۴۹۵
خوانساری، روضات الجنات، ج۶، ص۱۰۸
کلینی، کافی، پیشگفتار،۱۴۰۷ق، ص۸.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۷۹
طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۳۶۵ش، المشیخة ج۱۰، ص۵۴؛ رجال روحانی، ص ۴۴۳، قمی، الفوائد الرضویه،۱۳۸۵ش، ص ۱۴۹.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۲۶۴ - ۲۶۷
معلم، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۸، ص۸۰.
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۸.
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۱۰ و ۲۱۱.
پردهبرداری از بارگاه روحانی کلینی
ذهبی، سیر أعلام النبلاء، بی تا، ج۵۱، ص۲۸۰.
ذهبی، سیر أعلام النبلاء، بی تا، ج۵۱، ص۲۸۰.
خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۹
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۶۶ به بعد از آن.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۴ و ۱۲۵
بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۲۵
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۲۶۴ - ۲۶۷
استاد، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۵، ص۷۹
طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۹
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۱۰
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۷
ابن شهرآشوب، معالم العلماء، ص۱۳۴
حلی، خلاصه الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۲۴۵
ابن داوود، رجال ابن داوود، ۱۳۹۲ق، ص۱۸۷
تفرشی، انتقاد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۳۵۲
اردبیلی، جامع الرواه، ج۲، ص۲۱۸
خویی، معجم الرجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۴
ابن طاووس، کشف المحجه، ۱۳۷۰ق، ص۱۵۹
ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۶ق، ج۸، ص۳۶۴
ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۲۸۰
عسقلانی، لسان المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۴۳۳؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۷، ص۱۸۶.
ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۶، ص۲۹۷
رونمایی از تمبر یادبود «ثقة الاسلام کلینی(ره)» در روز بزرگداشت او
اثر گذار، تصحیح الاعتقادات الامامیه، ۱۴۱۴ق، ص۷۰.
مجلسی، مرآة العقول، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳.
کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۸۹.
سید بن طاووس، کشف المحجة، ۱۳۷۰ق، ص۱۵۹.
سبحانی، کافی کفایت نمیکند، کتاب ماه آئین، ش۱۳۰ و ۱۳۱، ص۶۱-۶۴، به گزارش مـستدرک الوسائل، ج۳، ص۵۳۲.
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳۷۷.
طوسی، رجال طوسی، ۱۴۱۵ق، ص۴۲۹.
ابن شهراشوب، معالم العلماء، ص۱۳۴.
غفار، الکلینی و الکافی، ۱۴۱۶ق، ص۱۸۲ به آنگاه
منابع مربوط به کنگره ثقة الاسلام کلینی ، مقر آگهی حدیث شیعه.
گروه اثرها ثقه الاسلام کلینی رحمه الله (سلسله بزرگداشت ها 3)، فروشگاه آنلاین نورشاپ.
یادداشت
بحرالعلوم احتمال داده که کلینی بخشی از حیات امام حسن عسکری(ع) را فهم و شعور نموده است. ر.ک به: بحرالعلوم، الفوائد الرجالیه، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۳۳۶. اما آیت الله خویی این نظر را دارد میلاد وی بعد از شهید شدن امام عسکری(ع) و در طول امام فرصت(عج) بوده میباشد.خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ق، ج۱۹، ص۵۸
احمد بن محمد بن عیسی اشعری، احمد بن ادریس قمی، عبدالله بن جعفر حمیری و علی بن ابراهیم قمی از مشایخ واساتید کلینی میباشند. [۵]
سلسلی را از آن جهت به او نسبت میدهند که او در «درب السلسله» بنا شده در باب کوفه شهر بغداد ساکن شد. مرتضی زبیدی، تاج العروس، ۱۴۱۴ق، ج۱۸، ص۴۸۲
منابع
منابع مربوط به کنگره ثقة الاسلام کلینی ، مقر آگهی حدیث شیعه.
دسته اثرها ثقه الاسلام کلینی رحمه الله (سلسله بزرگداشت ها 3)، فروشگاه آنلاین نورشاپ.
«رونمایی از تمبر یادبود ثقة الاسلام کلینی(ره) در روز بزرگداشت او»، تاریخ درج مقاله: ۲۶ فروددین ماه ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۲ش.
ابن اثیر، علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۶ق.
ابن داود حلی، حسن بن علی، رجال ابن داود، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۹۲ق.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، قم، بینا، بیتا.
ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
ابن ماکولا، اکمال الکمال، بیجا، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
اردبیلی، محمدعلی، جامع الرواة، بیجا، مکتبة المحمدی، بیتا.
بحرالعلوم، سید محمدمهدی، الفوائد الرجالیة، رسیدگی محمد درستگو بحرالعلوم، طهران، مکتبة الصادق، ۱۳۶۳ش.
تفرشی، محمد بن حسین، انتقاد الرجال، قم، آل البیت، ۱۴۱۸ق.
حلی، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، استیناف جواد قیومی، بیجا، انتشار الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی اوضاع العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، بیتا.
خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیجا، بینا، ۱۴۱۳ق.
ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۳ق.
سید بن طاوس، علی بن موسی، کشف المحجة لثمرة المهجة، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۳۷۰ق.
طوسی، محمد بن الحسن، رجال الطوسی، تفحص جواد قیومی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۵ق.
طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، رسیدگی جواد قیومی، بیجا، تکثیر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۰ق.
غفار، عبدالله الرسول، الکلینی و الکافی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
قمی، روضه خوان عباس، سفینة البحار، قم، اسوه، بیتا.
مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی تفصیل خبر ها آل الرسول، طهران،دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
معلم، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیة وی اللقب، طهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس اینجانب جواهر القاموس، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۴ق.
اثرگذار، محمد بن نعمان، تصحیح اعتقادات الامامیه، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
لینک و پیوند به خارج

ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟