مجله خبری تشریفات

گنبد الله الله
این گنبد که بر فراز آرامگاه برجی روضه خوان صفی قرار گرفته و در واقع هسته مرکزی تیم به شمار می‌رود، به دست صدرالدین موسی تاسیس شده است.[۳۳] نمای بیرونی آن ساختمان بلند آجری استوانه‌ای شکلی میباشد به طول ۵ر۱۷ یا این که ۱۸ متر و دور و بر ۲۲ متر که بر روی قاعده سنگی هشت ضلعی قرار گرفته و به گنبدی نادر خیز و عرق چینی صورت در صدر ختم می‌گردد. بر روی بدنه ساختمان بلند با کاشی معقلی فیروزه‌ای رنگ واژه و کلمه جلاله الله تکرار گردیده و به‌این منجر آن را گنبد الله الله نامیده‌اند. تزیینات ساقه و خویش گنبد نیز با‌‌ به عبارتی کاشی فیروزه‌ای رنگ در متن خشت و به صورت لوزی‌های کارشکنیّر جاری ساختن گردیده‌است. در محل اتصال ساختمان بلند به ساقه گنبد کتیبه‌ای از آیه‌ها قرآنی به خط ثلث با کاشی معرّق سپید در متن لاجوردی، مشاهده تشریفات مشهد می شود.

این ساختمان بلند دو نمای ورودی در شمال و جنوب داراست؛ نمای شمالی با تاسیس قندیل منزل و اتصال با آن حدوداً گم شد‌ه‌است، البته فریم کاشی به دور آن هنوز از خارج مشاهده می شود؛ نمای جنوبی که به «قبله قاپوسی» (درِ قبله) دارای اسم و رسم میباشد ورو به صحن مقابر دارااست، هنگامی ورودی مهم آرامگاه بوده که بعد از تاسیس قندیل منزل در عصر فرمان روا طهماسب، متروک گردیده‌است. شاید ساختمان بلند آرامگاه روحانی صفی همچون ساختمان بلند‌های آرامگاهی قرن‌های هشتم و نهم فاقد گنبد بوده یا این که گنبدی مخروطی صورت داشته که در عصر صفوی به گنبد فعلی تغییر و تحول صورت داده میباشد.

قبر روحانی در اواسط محوطه هشت ضلعی، داخل آرامگاه، با صندوق چوبی منبّت و خاتم کاری نفیسی پوشیده گردیده که در قبل مرصع به جواهرات بوده میباشد. در کناره بالای سطح های جانبی آن، کتیبه مفصّلی به خط ثلث حکاکی شد‌ه‌است که دربردارنده عباراتی، به عنوان مثال اسم صاحب و مالک آرامگاه، میباشد. بر جناح شمالی بدنه صندوق نیز لوحه‌ای از نقره وجود دارااست که در آن اسم بانی مرقد، العبد موسوی الصفوی، در عباراتی آمده میباشد.

دیوارهای داخل آرامگاه تا محل اتّصال آنان به گنبد همگی گچکاری گردیده و بر روی آن پرده‌هایی از فرآورده کرباس با نقوش اسلیمی و گل و بته به مدل نگارگری های عصر صفوی تزیین و به دیوار‌ها میخکوب گردیده‌است. پایین گنبد یک ترنج تزئینی گرانقدر از گچبری نقاشی کردن گردیده جای‌دارد که با نقوش روی پارچه دیوار‌ها هماهنگ میباشد. بیان کننده قندیل با ارزشی از طلا جواهرات و نقره در سقف آرامگاه نصب بوده که اینک اثری از آن بر جا وجود ندارد. ازاره آرامگاه تا طول ۵۴ر۲ متر اینک تخته کوبی گردیده و معلوم وجود ندارد که‌این پوشش در چه هنگامی انجام شده میباشد، ولی ظاهراً از نوسازی‌های عصر قاجاری میباشد. دو درِ نقره‌ای با کتیبه‌های مذهّب در شمال و جنوب آرامگاه جای‌دارد. در جنوب قبر روحانی، مزار روحانی حیدر بابا سلطان اسماعیل نخستین با صندوقچه‌ای چوبی و منبت کاری گردیده قرار گرفته و دو قبر دیگر در محوطه آرامگاه و جناح شمالی قبر روحانی واقع گردیده‌است. قبری که به در شمالی مجاورت‌خیس میباشد گور روضه خوان ابراهیم، معروف به روضه خوان فرمانروا، نواده روضه خوان و قبر همسایه آرامگاه روضه خوان از آنِ صدرالدّین موسی فرزند و جانشین اوست.

مقبره منزل
در ضلع شرقی سلطان نشین قندیل منزل، یک در نقره‌ای به راهروی با سقف کوتاه گشوده می شود که کف آن با کاشیهای خشتی عصر صفوی فرش گردیده است. در طرفین راهرو دو قبر با سنگ مرمر وجود دارااست. این راهرو از سمت شرقی به اتاقی مربع صورت با طاقی کوتاه می رسد که کاربرد آن معین وجود ندارد و قبری نیز در آنجا به دیده نمی خورد. در ضلع جنوبی این اتاق دری نسبتاً کوتاه از چوب گردو که به طرز لاکی با گل و پیچک و آب طلا و جواهرات تزیین گردیده به راهروی کوتاه گشوده میگردد و خط مش به بقعه منزل می برد.

بقاع منزل فضایی میباشد مربع صورت به اضلاع ده متر که یک گنبد معمولی آجری نیم کره آن را پوشش داده میباشد. این گنبد در ۱۳۳۶ش بر مکان گنبد اساسی و به پیروی از آن تاسیس شده است. عکس‌های زاره در ۱۳۱۵/۱۸۹۷ گنبد مهم را سلامت و پابرجا نماد میدهد. کاشیکاری و اجزای تزئینی گنبد نخستین مرمت نشده و صرفا ذیل گنبد و دیوارهای بقعه منزل با گچ اندود گردیده و حتی کتیبه ساقه داخلی گنبد هم که صرفا قسمت یه خرده از آن پابرجاست، همچنان باقی‌مانده میباشد. اسم مقبره منزل شاید به آن عامل باشد که ابتدا همسر روحانی صفی در آنجا دفن گردیده است؛ گرچه آنگاه‌ها تنی چند از مردان قوم صفوی نیز در جوار او مدفون شده‌اند. اکنون تعداد ده قبر در مقبره منزل جان دار میباشد که به محارم و بزرگان خویشاوندان صفوی وابستگی داراست. به نوشته بعضی منابع، روضه خوان صفی ده سال قبل از وفاتش این سازه را برای دفن همسر و دخترش و نیز همسر روضه خوان مومن گیلانی درنظر گرفت و در ساختمان آن نیز تحقیق داشت.[۳۴]

گنبد الله الله
این گنبد که بر فراز آرامگاه برجی روضه خوان صفی قرار گرفته و در واقع هسته مرکزی تیم به شمار می‌رود، به دست صدرالدین موسی تاسیس شده است.[۳۳] نمای بیرونی آن ساختمان بلند آجری استوانه‌ای شکلی میباشد به طول ۵ر۱۷ یا این که ۱۸ متر و دور و بر ۲۲ متر که بر روی قاعده سنگی هشت ضلعی قرار گرفته و به گنبدی نادر خیز و عرق چینی صورت در صدر ختم می‌گردد. بر روی بدنه ساختمان بلند با کاشی معقلی فیروزه‌ای رنگ واژه و کلمه جلاله الله تکرار گردیده و به‌این منجر آن را گنبد الله الله نامیده‌اند. تزیینات ساقه و خویش گنبد نیز با‌‌ به عبارتی کاشی فیروزه‌ای رنگ در متن خشت و به صورت لوزی‌های کارشکنیّر جاری ساختن گردیده‌است. در محل اتصال ساختمان بلند به ساقه گنبد کتیبه‌ای از آیه‌ها قرآنی به خط ثلث با کاشی معرّق سپید در متن لاجوردی، مشاهده تشریفات مشهد می شود.

این ساختمان بلند دو نمای ورودی در شمال و جنوب داراست؛ نمای شمالی با تاسیس قندیل منزل و اتصال با آن حدوداً گم شد‌ه‌است، البته فریم کاشی به دور آن هنوز از خارج مشاهده می شود؛ نمای جنوبی که به «قبله قاپوسی» (درِ قبله) دارای اسم و رسم میباشد ورو به صحن مقابر دارااست، هنگامی ورودی مهم آرامگاه بوده که بعد از تاسیس قندیل منزل در عصر فرمان روا طهماسب، متروک گردیده‌است. شاید ساختمان بلند آرامگاه روحانی صفی همچون ساختمان بلند‌های آرامگاهی قرن‌های هشتم و نهم فاقد گنبد بوده یا این که گنبدی مخروطی صورت داشته که در عصر صفوی به گنبد فعلی تغییر و تحول صورت داده میباشد.

قبر روحانی در اواسط محوطه هشت ضلعی، داخل آرامگاه، با صندوق چوبی منبّت و خاتم کاری نفیسی پوشیده گردیده که در قبل مرصع به جواهرات بوده میباشد. در کناره بالای سطح های جانبی آن، کتیبه مفصّلی به خط ثلث حکاکی شد‌ه‌است که دربردارنده عباراتی، به عنوان مثال اسم صاحب و مالک آرامگاه، میباشد. بر جناح شمالی بدنه صندوق نیز لوحه‌ای از نقره وجود دارااست که در آن اسم بانی مرقد، العبد موسوی الصفوی، در عباراتی آمده میباشد.

دیوارهای داخل آرامگاه تا محل اتّصال آنان به گنبد همگی گچکاری گردیده و بر روی آن پرده‌هایی از فرآورده کرباس با نقوش اسلیمی و گل و بته به مدل نگارگری های عصر صفوی تزیین و به دیوار‌ها میخکوب گردیده‌است. پایین گنبد یک ترنج تزئینی گرانقدر از گچبری نقاشی کردن گردیده جای‌دارد که با نقوش روی پارچه دیوار‌ها هماهنگ میباشد. بیان کننده قندیل با ارزشی از طلا جواهرات و نقره در سقف آرامگاه نصب بوده که اینک اثری از آن بر جا وجود ندارد. ازاره آرامگاه تا طول ۵۴ر۲ متر اینک تخته کوبی گردیده و معلوم وجود ندارد که‌این پوشش در چه هنگامی انجام شده میباشد، ولی ظاهراً از نوسازی‌های عصر قاجاری میباشد. دو درِ نقره‌ای با کتیبه‌های مذهّب در شمال و جنوب آرامگاه جای‌دارد. در جنوب قبر روحانی، مزار روحانی حیدر بابا سلطان اسماعیل نخستین با صندوقچه‌ای چوبی و منبت کاری گردیده قرار گرفته و دو قبر دیگر در محوطه آرامگاه و جناح شمالی قبر روحانی واقع گردیده‌است. قبری که به در شمالی مجاورت‌خیس میباشد گور روضه خوان ابراهیم، معروف به روضه خوان فرمانروا، نواده روضه خوان و قبر همسایه آرامگاه روضه خوان از آنِ صدرالدّین موسی فرزند و جانشین اوست.

مقبره منزل
در ضلع شرقی سلطان نشین قندیل منزل، یک در نقره‌ای به راهروی با سقف کوتاه گشوده می شود که کف آن با کاشیهای خشتی عصر صفوی فرش گردیده است. در طرفین راهرو دو قبر با سنگ مرمر وجود دارااست. این راهرو از سمت شرقی به اتاقی مربع صورت با طاقی کوتاه می رسد که کاربرد آن معین وجود ندارد و قبری نیز در آنجا به دیده نمی خورد. در ضلع جنوبی این اتاق دری نسبتاً کوتاه از چوب گردو که به طرز لاکی با گل و پیچک و آب طلا و جواهرات تزیین گردیده به راهروی کوتاه گشوده میگردد و خط مش به بقعه منزل می برد.

بقاع منزل فضایی میباشد مربع صورت به اضلاع ده متر که یک گنبد معمولی آجری نیم کره آن را پوشش داده میباشد. این گنبد در ۱۳۳۶ش بر مکان گنبد اساسی و به پیروی از آن تاسیس شده است. عکس‌های زاره در ۱۳۱۵/۱۸۹۷ گنبد مهم را سلامت و پابرجا نماد میدهد. کاشیکاری و اجزای تزئینی گنبد نخستین مرمت نشده و صرفا ذیل گنبد و دیوارهای بقعه منزل با گچ اندود گردیده و حتی کتیبه ساقه داخلی گنبد هم که صرفا قسمت یه خرده از آن پابرجاست، همچنان باقی‌مانده میباشد. اسم مقبره منزل شاید به آن عامل باشد که ابتدا همسر روحانی صفی در آنجا دفن گردیده است؛ گرچه آنگاه‌ها تنی چند از مردان قوم صفوی نیز در جوار او مدفون شده‌اند. اکنون تعداد ده قبر در مقبره منزل جان دار میباشد که به محارم و بزرگان خویشاوندان صفوی وابستگی داراست. به نوشته بعضی منابع، روضه خوان صفی ده سال قبل از وفاتش این سازه را برای دفن همسر و دخترش و نیز همسر روضه خوان مومن گیلانی درنظر گرفت و در ساختمان آن نیز تحقیق داشت.[۳۴]