مبانی تربیت فقاهتی در اسلام عبارتاند از: الف) قرآن؛ ب) سنت؛ ج) اجماع؛ د) عقل. [۲۲]
۵.۲.۱ - قرآن
قرآن صحبت آفریدگار و نرمافزار معاش میباشد. این کتاب از مهم ترین و اصیلترین مبانی در تربیت اسلامی میباشد، به دلیل آن که احکام آن از طرف پروردگار تولیدکننده بشرها و برای هدایت و رستگاریشان گفته شده میباشد. از این صحبت شریف میقدرت دلالتهای مستحکم و متقن تربیتی، برای هدایت و ارشاد بشرها دستیابی کرد.
۵.۲.۲ - سنت
غرض از سنت، گفتار و رفتار و سیره زندگانی رسول اعظم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) میباشد؛ که سراسر زندگانیاش سر مشق و سرمشق برای تمامی انسان میباشد. سیره و زندگانی رسول (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) میتواند منبعی بی نیاز برای تربیت در معاش قلمداد خواهد شد.
۵.۲.۳ - عقل
«مراد از عقل به طور منبعی از منابع آموختن و تربیت اسلامی، عبارت از آمادگی و یا این که نیرویی میباشد که بوسیله آن، آدم واقعیت را از نادرست، حق را از فسخ، سره را از ناسره، و یا این که صحیح را از خطا تشخیص می دهد و به آشنایی و معرفت کلی میرسد» [۲۳] عقل منبعی درونی در آدم میباشد که او را کار کشته میسازد تصمیمگیری نماید و اثار و پیامدهای افعال خود را پیشبینی کند. با به کارگیری صحیح از این منبع، بشر میتواند در تربیت خویش بکوشد و به توفیق و به روزی رسد.
۵.۲.۴ - اجماع
«هدف از اجماع به طور منبعی از منابع یاددادن و تربیت اسلامی، عبارت [میباشد] از حادثه نظرهایی که ممکن میباشد میان عالمان مالک لحاظ در یاددادن و تربیت اسلامی وجود داشته باشد، هر یکسری نتوان از کتاب و سنت دلایل بدیهی و پرنور بر پذیرش آن ها اقامه نمود» [۲۴] در اعتنا بدین منبع، میاقتدار نقش مشورت و رایزنی در یاد دادن و تربیت را به وضوح رویت کرد. به عنوان مثال نقاط ضعف این منبع این میباشد که ممکن میباشد در آن سوگیری وجود داشته باشد.
از مبانی تربیت شرعی در اسلام، میقدرت برای تمامی عصرهای تحصیلی تشریفات مشهد دلالتهایی مستحکم و متقن دستیابی کرد؛ البته «از آنجایی که عصر یادگرفتن دبیرستان برای اکثریت قریب به حادثه علمآموزان، واپسین مرحله یادگرفتن قانونی میباشد، می بایست با پیشرفت علایق جوان ها در جهت فهم و شعور قیمتهای انسانی و اجتماعی، وضعیت مورد نیاز برای نیل به جايگاه فهم قیمتهای معنوی را از هر جهت مهیا سازد» [۲۵] عنایت تربیت شرعی دراین زمان، همینطور بهاین باعث میباشد که در بحران در میان بعد ها کارکردی عصر فراگیری دبیرستان به ویژه در موضوع اخلاقی یا این که علمی بودن این زمان، می بایست سهم بیشتر را به رشد قیمتهای شرعی و اخلاقی واگذار کرد؛ امری که در کار اعتنا اندکی به آن گردیده است. «قیمتهای فقاهتی، خواص تالیفی دارا هستند و آیین، قیمتهای معنوی را در تحت تیتر کمال و در حس فضیلت و زهدو تقوا به هم میپیوندد و به آن ها وحدت می بخشد»؛ [۲۶] از اینرو دقت به یادگرفتن دبیرستان، به حیث عنایت این دوران در رویش و رشد شهروندان اخلاقی در جامعه، ما یحتاج و ضروری به لحاظ میرسد.
۶ - التفات یادگرفتن دبیرستان
[دستکاری]
یادگرفتن دبیرستان چه در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران و چه در آموزش و پرورش بیشتر کشورهای عالم، به منزله یکیاز حساسترین مقاطع تحصیلی، از التفات بهسزایی برخورداراست. کلاً یادگرفتن دبیرستان به دو برهان اصلی حائز اهمیت میباشد: اولیه، به منجر خصوصیتهای مخاطبان این عصر میباشد و دوم، به جهت کارکردهای چندگانهای میباشد که برای فراگیران این بازه زمانی در حیث گرفته شدهاست. مثلا کارکردهایی همانند:
۱. اشتغال به علم آموزی در مقاطع فراتر؛
۲. شایستگی برای ورود به بازار شغل؛
۳. دقت به رویش علمی یا این که اخلاقی علمآموزان؛
۴. اعتنا به رشد همگانی یا این که تخصصی علمآموزان.
در اینجا به صورت مختصر، به هرکدام از این عامل ها پرداخته میشود.
۷ - خصوصیتهای یادگرفتن دبیرستان
[دستکاری]
عصر فراگیری دبیرستان، به طور همزمان با استارت زمان نوجوانی میباشد؛ عصرای که بحرانیترین عصر حیات آدمی یعنی بلوغ به وقوع میپیوندد، این مرحله، مرحله تغییرو تحول عمقی میباشد که طفل را از بزرگسال غیر وابسته مینماید. [۲۷]
مهم ترین خصوصیتهای زمان یادگرفتن دبیرستان عبارتاند از:
۱. قابلیت و امکان اندیشه انتزاعی و اندیشیدن به اموری ماورای محسوس و عینی. درین مرحله میباشد که دانش آموز، خوب قادر است به کارها معنوی و شیخ پندار نماید؛ به دلیل آن که توانگریهای فکری او به سیرتکاملای رویش پیدا نموده است که قادر است معنی خداوند، روح، مرگ و کارها معنوی دیگر را فهم نماید.
۲. مسئولیتپذیری و استقلال در حیات شخصی و اجتماعی نیز از خصوصیتهای این زمان میباشد. عصر کودکی بیشتر عصر تعلق میباشد و در آن، نوپا پایین سرپرستی سایر افراد میباشد؛ ولی مرحله نوجوانی مرحلهای میباشد که در آن استقلالطلبی نوجوان از مداقه شایان بسیار برخورداراست. همینطور دراین زمان برخلاف عصر کودکی که از حیث دگرگونی اخلاقی و کم عقل، شخص در مرحله دیگر تاسی میباشد، و تقلید از دستورها بزرگسال، نوباوه را بهنجار جلوه می دهد، در زمان نوجوانی، نوجوان خواستار خودپیروی و خودمختاری میباشد. وی برای خویش مقیاسی از قیمتها سازه مینهد و حس وابستگی به یک مجموعه اجتماعی در او به وجود می آید. وی می خواهد آزادیاش را به اکران بگذارد و در مجموع می خواهد جامعه و خانواده، به وی به منزله شخصی بزرگسال و جداگانه نگاه نمایند. [۲۸]
۸ - کارکرد چندگانه فراگیری دبیرستان
[بازنویسی]
نظام آموزشی دبیرستان، از دیرباز تا به امروز، تحت عنوان یک کدام از بحرانبرانگیزترین مقاطع آموزش و پرورش از مداقه والایی بهره مند بوده و است. آیا غرض نظام آموزشی دبیرستان، اشتغال فراگیران و گرداندن چرخهای اقتصاد سرزمین میباشد؟ یا این که غرض آن فراهم کردن اشخاص برای ورود به تحصیلات خوب در دانش کدههاست؟ آیا غرض فراگیری دبیرستان، رویش علمی علمآموزان میباشد یا این که رویش اخلاقی آنان؟ و آیا یادگرفتن دبیرستان؛ همگانی میباشد یا این که تخصصی؟
جواب بهاین سوالها معلومکننده جهتگیری خاص فراگیری دبیرستان خواهد بود. پیشین از جواب بهاین سوال های، آنچه معین میباشد این میباشد که اکثری از خارج ازالتحصیلان بازه دبیرستان در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، وارد فراگیری خوب می گردند و تعداد اندکی از آن ها نیز به یادگرفتنهای فنی-حرفه ای سوق پیدا مینمایند و در سود وارد بازار شغل می شوند. اما در سالهای اخیر تعداد کسانی که به فنهای فنی-ماهر وارداتیاند، رو به فزونی گذارده میباشد. همینطور یادگرفتن دبیرستان در جمهوری اسلامی ایران دارنده دو نصیب یادگرفتنهای همگانی و فراگیریهای تخصصی میباشد، به گونه ای که علمآموزان این مدت هم به صورت مشترک واحدهای همگانی را میگذرانند و نیز واحدهای مختص حرفه تحصیلی خویش را گزینش مینمایند. ولی دعوا اصلی، ترازو فراگیریهای اخلاقی در قبال یادگرفتنهای علمی و یا این که به تعبیری رویش علمی یا این که اخلاقی علمآموزان میباشد. دقت به معضل اخلاقی یا این که علمی بودن این عصر، قادر است رده تربیت شرعی را درین دوران حساس آموزشی مشخص و معلوم نماید.
۹ - مقصود فراگیری دبیرستان
[دستکاری]
برای پرنورگری در معیار سهم اخلاقی بودن یا این که علمی بودن این عصر کافی میباشد مقصودهای یادگرفتن دبیرستان در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران را دراین دو آنگاه مرور نماییم.
الف) هدف ها اخلاقی زمان فراگیری دبیرستان: [۲۹]
۱. شخص، استعدادهای خویش را میشناسد و به صدق از آن ها استعمال مینماید.
۲. ذهن ها و انجام ناپسند را در شان خویش نمیداند و از جاری ساختن آن ها جلوگیری مینماید.
۳. رفتاری متعادل دارااست و بر احساسات خویش مسلط میباشد.
۴. از عامل ها گناه و لغزش هجران می جوید.
۵. در فتار و گفتار خویش، با حجب و حیا و عفیف میباشد.
۶. به نگهداری قیمتهای اخلاقی پایبند میباشد.
ب) هدف ها علمی و آموزشی عصر دبیرستان: [۳۰]
۱. شخص میتواند پدیدههای مختلف و انگیزه آن ها را تبیین نماید.
۲. خلال بازرسی، ساعاتی را به پندار و مباحثه علمی با سایرین تخصیص می دهد.
۳. داده ها مورد نیاز در مسئلههای متعدد علمی را استخراج نموده است.
۴. کتابهای فارسیلهجه را جاری میخواند و بهاین لهجه عالی تکلم مینماید.
۵. دین کتابت فارسی را می داند بدین لهجه طومار؛ گزارش و نوشتهیعلمی بنویسد.
۶. لهجه عربی را در سطح معنای برخی از سور قرآن، روایات، ذکر ها و دعاهای متداول می داند.
۷. به یکی گویشهای فرنگی در سطح فهم و شعور متن ها معمولی، متداول و روزانه شناخت دارااست.
۸. پدیدههای علمی، محیطی و تجربی را شعور مینماید.
۹. قادر است با دقت به نیازهای خویش و جامعه، گزینش فعالیت نماید.
۱۰. مهارتهای موردنیاز برای معاش در جامعه و علم آموزی در عصرهای فراتر را دستیابی نموده است.
با دقت به هدف ها مذکور گذشته به آسانی میقدرت استنباط کرد که سهم اخلاقیات و هدف ها اخلاقی در یادگرفتن دبیرستان در جمهوری اسلامی ایران، به مراتب کمتر از هدف ها علمی و آموزشی میباشد. از این رو دقت به اصول اخلاقی و اسلامی و دلالتهای تربیت فقهی، چه در جنبه نظری و چه در جنبه علمی، از ضروریات این دوران حساس آموزشی به شمار میرود.
مبانی تربیت فقاهتی در اسلام عبارتاند از: الف) قرآن؛ ب) سنت؛ ج) اجماع؛ د) عقل. [۲۲]
۵.۲.۱ - قرآن
قرآن صحبت آفریدگار و نرمافزار معاش میباشد. این کتاب از مهم ترین و اصیلترین مبانی در تربیت اسلامی میباشد، به دلیل آن که احکام آن از طرف پروردگار تولیدکننده بشرها و برای هدایت و رستگاریشان گفته شده میباشد. از این صحبت شریف میقدرت دلالتهای مستحکم و متقن تربیتی، برای هدایت و ارشاد بشرها دستیابی کرد.
۵.۲.۲ - سنت
غرض از سنت، گفتار و رفتار و سیره زندگانی رسول اعظم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) میباشد؛ که سراسر زندگانیاش سر مشق و سرمشق برای تمامی انسان میباشد. سیره و زندگانی رسول (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) میتواند منبعی بی نیاز برای تربیت در معاش قلمداد خواهد شد.
۵.۲.۳ - عقل
«مراد از عقل به طور منبعی از منابع آموختن و تربیت اسلامی، عبارت از آمادگی و یا این که نیرویی میباشد که بوسیله آن، آدم واقعیت را از نادرست، حق را از فسخ، سره را از ناسره، و یا این که صحیح را از خطا تشخیص می دهد و به آشنایی و معرفت کلی میرسد» [۲۳] عقل منبعی درونی در آدم میباشد که او را کار کشته میسازد تصمیمگیری نماید و اثار و پیامدهای افعال خود را پیشبینی کند. با به کارگیری صحیح از این منبع، بشر میتواند در تربیت خویش بکوشد و به توفیق و به روزی رسد.
۵.۲.۴ - اجماع
«هدف از اجماع به طور منبعی از منابع یاددادن و تربیت اسلامی، عبارت [میباشد] از حادثه نظرهایی که ممکن میباشد میان عالمان مالک لحاظ در یاددادن و تربیت اسلامی وجود داشته باشد، هر یکسری نتوان از کتاب و سنت دلایل بدیهی و پرنور بر پذیرش آن ها اقامه نمود» [۲۴] در اعتنا بدین منبع، میاقتدار نقش مشورت و رایزنی در یاد دادن و تربیت را به وضوح رویت کرد. به عنوان مثال نقاط ضعف این منبع این میباشد که ممکن میباشد در آن سوگیری وجود داشته باشد.
از مبانی تربیت شرعی در اسلام، میقدرت برای تمامی عصرهای تحصیلی تشریفات مشهد دلالتهایی مستحکم و متقن دستیابی کرد؛ البته «از آنجایی که عصر یادگرفتن دبیرستان برای اکثریت قریب به حادثه علمآموزان، واپسین مرحله یادگرفتن قانونی میباشد، می بایست با پیشرفت علایق جوان ها در جهت فهم و شعور قیمتهای انسانی و اجتماعی، وضعیت مورد نیاز برای نیل به جايگاه فهم قیمتهای معنوی را از هر جهت مهیا سازد» [۲۵] عنایت تربیت شرعی دراین زمان، همینطور بهاین باعث میباشد که در بحران در میان بعد ها کارکردی عصر فراگیری دبیرستان به ویژه در موضوع اخلاقی یا این که علمی بودن این زمان، می بایست سهم بیشتر را به رشد قیمتهای شرعی و اخلاقی واگذار کرد؛ امری که در کار اعتنا اندکی به آن گردیده است. «قیمتهای فقاهتی، خواص تالیفی دارا هستند و آیین، قیمتهای معنوی را در تحت تیتر کمال و در حس فضیلت و زهدو تقوا به هم میپیوندد و به آن ها وحدت می بخشد»؛ [۲۶] از اینرو دقت به یادگرفتن دبیرستان، به حیث عنایت این دوران در رویش و رشد شهروندان اخلاقی در جامعه، ما یحتاج و ضروری به لحاظ میرسد.
۶ - التفات یادگرفتن دبیرستان
[دستکاری]
یادگرفتن دبیرستان چه در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران و چه در آموزش و پرورش بیشتر کشورهای عالم، به منزله یکیاز حساسترین مقاطع تحصیلی، از التفات بهسزایی برخورداراست. کلاً یادگرفتن دبیرستان به دو برهان اصلی حائز اهمیت میباشد: اولیه، به منجر خصوصیتهای مخاطبان این عصر میباشد و دوم، به جهت کارکردهای چندگانهای میباشد که برای فراگیران این بازه زمانی در حیث گرفته شدهاست. مثلا کارکردهایی همانند:
۱. اشتغال به علم آموزی در مقاطع فراتر؛
۲. شایستگی برای ورود به بازار شغل؛
۳. دقت به رویش علمی یا این که اخلاقی علمآموزان؛
۴. اعتنا به رشد همگانی یا این که تخصصی علمآموزان.
در اینجا به صورت مختصر، به هرکدام از این عامل ها پرداخته میشود.
۷ - خصوصیتهای یادگرفتن دبیرستان
[دستکاری]
عصر فراگیری دبیرستان، به طور همزمان با استارت زمان نوجوانی میباشد؛ عصرای که بحرانیترین عصر حیات آدمی یعنی بلوغ به وقوع میپیوندد، این مرحله، مرحله تغییرو تحول عمقی میباشد که طفل را از بزرگسال غیر وابسته مینماید. [۲۷]
مهم ترین خصوصیتهای زمان یادگرفتن دبیرستان عبارتاند از:
۱. قابلیت و امکان اندیشه انتزاعی و اندیشیدن به اموری ماورای محسوس و عینی. درین مرحله میباشد که دانش آموز، خوب قادر است به کارها معنوی و شیخ پندار نماید؛ به دلیل آن که توانگریهای فکری او به سیرتکاملای رویش پیدا نموده است که قادر است معنی خداوند، روح، مرگ و کارها معنوی دیگر را فهم نماید.
۲. مسئولیتپذیری و استقلال در حیات شخصی و اجتماعی نیز از خصوصیتهای این زمان میباشد. عصر کودکی بیشتر عصر تعلق میباشد و در آن، نوپا پایین سرپرستی سایر افراد میباشد؛ ولی مرحله نوجوانی مرحلهای میباشد که در آن استقلالطلبی نوجوان از مداقه شایان بسیار برخورداراست. همینطور دراین زمان برخلاف عصر کودکی که از حیث دگرگونی اخلاقی و کم عقل، شخص در مرحله دیگر تاسی میباشد، و تقلید از دستورها بزرگسال، نوباوه را بهنجار جلوه می دهد، در زمان نوجوانی، نوجوان خواستار خودپیروی و خودمختاری میباشد. وی برای خویش مقیاسی از قیمتها سازه مینهد و حس وابستگی به یک مجموعه اجتماعی در او به وجود می آید. وی می خواهد آزادیاش را به اکران بگذارد و در مجموع می خواهد جامعه و خانواده، به وی به منزله شخصی بزرگسال و جداگانه نگاه نمایند. [۲۸]
۸ - کارکرد چندگانه فراگیری دبیرستان
[بازنویسی]
نظام آموزشی دبیرستان، از دیرباز تا به امروز، تحت عنوان یک کدام از بحرانبرانگیزترین مقاطع آموزش و پرورش از مداقه والایی بهره مند بوده و است. آیا غرض نظام آموزشی دبیرستان، اشتغال فراگیران و گرداندن چرخهای اقتصاد سرزمین میباشد؟ یا این که غرض آن فراهم کردن اشخاص برای ورود به تحصیلات خوب در دانش کدههاست؟ آیا غرض فراگیری دبیرستان، رویش علمی علمآموزان میباشد یا این که رویش اخلاقی آنان؟ و آیا یادگرفتن دبیرستان؛ همگانی میباشد یا این که تخصصی؟
جواب بهاین سوالها معلومکننده جهتگیری خاص فراگیری دبیرستان خواهد بود. پیشین از جواب بهاین سوال های، آنچه معین میباشد این میباشد که اکثری از خارج ازالتحصیلان بازه دبیرستان در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، وارد فراگیری خوب می گردند و تعداد اندکی از آن ها نیز به یادگرفتنهای فنی-حرفه ای سوق پیدا مینمایند و در سود وارد بازار شغل می شوند. اما در سالهای اخیر تعداد کسانی که به فنهای فنی-ماهر وارداتیاند، رو به فزونی گذارده میباشد. همینطور یادگرفتن دبیرستان در جمهوری اسلامی ایران دارنده دو نصیب یادگرفتنهای همگانی و فراگیریهای تخصصی میباشد، به گونه ای که علمآموزان این مدت هم به صورت مشترک واحدهای همگانی را میگذرانند و نیز واحدهای مختص حرفه تحصیلی خویش را گزینش مینمایند. ولی دعوا اصلی، ترازو فراگیریهای اخلاقی در قبال یادگرفتنهای علمی و یا این که به تعبیری رویش علمی یا این که اخلاقی علمآموزان میباشد. دقت به معضل اخلاقی یا این که علمی بودن این عصر، قادر است رده تربیت شرعی را درین دوران حساس آموزشی مشخص و معلوم نماید.
۹ - مقصود فراگیری دبیرستان
[دستکاری]
برای پرنورگری در معیار سهم اخلاقی بودن یا این که علمی بودن این عصر کافی میباشد مقصودهای یادگرفتن دبیرستان در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران را دراین دو آنگاه مرور نماییم.
الف) هدف ها اخلاقی زمان فراگیری دبیرستان: [۲۹]
۱. شخص، استعدادهای خویش را میشناسد و به صدق از آن ها استعمال مینماید.
۲. ذهن ها و انجام ناپسند را در شان خویش نمیداند و از جاری ساختن آن ها جلوگیری مینماید.
۳. رفتاری متعادل دارااست و بر احساسات خویش مسلط میباشد.
۴. از عامل ها گناه و لغزش هجران می جوید.
۵. در فتار و گفتار خویش، با حجب و حیا و عفیف میباشد.
۶. به نگهداری قیمتهای اخلاقی پایبند میباشد.
ب) هدف ها علمی و آموزشی عصر دبیرستان: [۳۰]
۱. شخص میتواند پدیدههای مختلف و انگیزه آن ها را تبیین نماید.
۲. خلال بازرسی، ساعاتی را به پندار و مباحثه علمی با سایرین تخصیص می دهد.
۳. داده ها مورد نیاز در مسئلههای متعدد علمی را استخراج نموده است.
۴. کتابهای فارسیلهجه را جاری میخواند و بهاین لهجه عالی تکلم مینماید.
۵. دین کتابت فارسی را می داند بدین لهجه طومار؛ گزارش و نوشتهیعلمی بنویسد.
۶. لهجه عربی را در سطح معنای برخی از سور قرآن، روایات، ذکر ها و دعاهای متداول می داند.
۷. به یکی گویشهای فرنگی در سطح فهم و شعور متن ها معمولی، متداول و روزانه شناخت دارااست.
۸. پدیدههای علمی، محیطی و تجربی را شعور مینماید.
۹. قادر است با دقت به نیازهای خویش و جامعه، گزینش فعالیت نماید.
۱۰. مهارتهای موردنیاز برای معاش در جامعه و علم آموزی در عصرهای فراتر را دستیابی نموده است.
با دقت به هدف ها مذکور گذشته به آسانی میقدرت استنباط کرد که سهم اخلاقیات و هدف ها اخلاقی در یادگرفتن دبیرستان در جمهوری اسلامی ایران، به مراتب کمتر از هدف ها علمی و آموزشی میباشد. از این رو دقت به اصول اخلاقی و اسلامی و دلالتهای تربیت فقهی، چه در جنبه نظری و چه در جنبه علمی، از ضروریات این دوران حساس آموزشی به شمار میرود.
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟