میل به اهل بیت
در اتفاق ها بعداز قتل عثمان، سه مجموعه از اشعریان را میاقتدار بازشناخت: گروهی از اشعریان در حین فتوحات به شام رفته بودند و در نبرد معاویه با امام علی(ع) در سپاه معاویه و طرفدار وی بودند. گروهی از اشعریان نیز در کوفه به رهبری ابو موسی اشعری از علی و عثمان گوشه گرفتند و گروهی دیگر به رهبری صاحب بن عامر به تشیع و طرفداری از علی(ع) رغبت پیدا کردند و همین تیم بعد ها به تشریفات مشهد قم آمدند.[۱۹]
درباره سوابق تشیع این تیم از اشعریان گزارشهای متعددی نیست؛ البته مواقعی نقل گردیدهاست:
یک کدام از گزارشها کمپانی صاحب بن عامر در نزاع صفین در سپاه امام علی(ع) میباشد.[۲۰]
درباره رغبت سائب فرزند صاحب به تشیع نیز روایاتی در منابع گفته شده به عنوان مثال این که هنگام تکان امام علی(ع) برای جنگ با اهل جمل، آن حضرت به ابوموسی اشعری دستور بسیج عموم کوفه را بخشید، ابو موسی که موافق خلا از سائب بن صاحب اشعری مشاوره خواست و سائب اورا به اطاعت از امر امام(ع) سفارش کرد.[۲۱]
دیگر این که: زمانی عبدالله بن فرمان بردار استدلال کوفه از سوی زبیریان، سیره قدمت و عثمان را مبنای حکومت خویش قرار اعطا کرد، سائب بن صاحب اشعری اعتراض کرده و خلال انتقاد سیره عثمان وعمر، اعلامکرد ما صرفا به سیره علی(ع) راضی میشویم.[۲۲]
کمپانی فعال او در قیام مختار[۲۳] که به اسم خونخواهی از اهل بیت بود، مویدی بر حضور او در کارها سیاسی و اجتماعی به اسم اهل بیت میباشد. هنگامی مختار بر اوضاع و احوال کوفه مسلط شد سائب خطبهای خواند و در اولِ آن اظهار کرد: یا این که شیعة آل نبی الله.[۲۴]
او هنگام کشته شدن به دست سپاه زبیریان این دو بیتی را می خواند:
یا این که سائب ابن صاحب و مالک یا این که اشعری (ای سائب پسر صاحب و مالک اشعری)
اشدد علی الدرع کی لا انثنی (زره را بر خودت سفت کن تا به معاند میل پیدا نکنی)
حسبی اینجانب العتره اولاد النبی (از خویشان نبی(ص) فرزندان وی منرا بس میباشد)
حسبی علی و علی و علی.[۲۵] (من را علی و علی و علی بس میباشد)
فرزندان و فرزندان اخوی او نیز بر همین نظریه بودند.
سفر به کشورایران
به نقل کتاب تاریخ قم، درباره انگیزه سفر اشعریان به جمهوری اسلامی ایران سه گزارش وجود داراست:
مطابق بعضی احادیث به جهت سوابق همیاری اشعریان با امام علی(ع) و کمپانی آنها در قیام مختار، حجاج بن یوسف ثقفی دلیل خلیفه بر عراق، بر وی دشوار گرفت. او محمد بن سائب را به آذربایجان تبعید کرد البته محمد در کوفه محو شد، حجاج بر وی دست یافت و به قتل رساند.[۲۶] پس از کشته شدن محمد بن سائب، اشعریان از کوفه بیرون شدند.[۲۷]
برخی احادیث تاریخی، خروج اشعریان از کوفه را به کمپانی آن ها در قیام ضد اموی «عبدالرحمن بن محمد بن اشعث» مربوط دانستهاند. حجاج بعداز باختن ابن اشعث، بر اشعریان خشم گرفت و صرفا سه روز به آن ها مجال بخشید تا کوفه را رخنه نمایند و دستورداد پس از سه روز هر که از آل سائب بن صاحب و مالک را یافتند، بکشند.[۲۸]
قصه دیگری درباره انگیزه کوچ اشعریان به جمهوری اسلامی ایران وجود داراست و آن بدرفتاری احوص اشعری با کشاورزان اهل ایران میباشد که در زمینهای وی شغل میکردند. بر طبق این قصه، حجاج، احوص را در سال ۹۳ق بهاین برهان به زندان افکند و آن گاه اورا به پادرمیانی برادرش عبدالله آزاد کرد. عبدالله که از خشم تصاحب کردن مجدد حجاج بر برادرش می ترسید سفر از کوفه را راهحل فعالیت دانست.
به هر روی، فرزندان سائب از کوفه کوچ کردند، فرزندان سعد بن صاحب و مالک نیز به آن ها پیوستند، اولاد سعد به سوی قم آمده و در آنجا خانه گزیدند،[۲۹] بنابراین آحاد فرزندان صاحب بن عامر به سوی جمهوری اسلامی ایران مسافرت کردند، آن ها و عده ای از خدمتگزاران، تکان نموده و در راءس آنها عبدالله و احوص پسران سعد اشعری بودند،[۳۰] بعداز مدتی اقوام و خاندان اشعریان به قم سفر کردند.[۳۱][۳۲]
برهان گزینش قم
در باره چرایی سکونت اشعریان در قم، آورده شده قم را جدشان صاحب و مالک بن عامر فتح کرده بود و با عموم این حوزه خلق و خوی نیکی داشته و حتی اشرار طبرستان و دیلم را از آن حیطه دفع کرده بود.[۳۳] او زمانی به کوفه رجوع و برگشت، جریان دیلیمان و اهل یک محل طخرود را با فرزندان خویش دربین گذاشت، همین فرمان سبب ساز عزیمت آن ها بدین نواحی شد و گزینه استقبال عموم این شهر نیز قرار گرفتند.[۳۴]
مبتنی بر بعضا گزارشها مقصد اشعریان قم عدم وجود و اشعریان قصد هجرت به بخش ها دیگر مثلا اصفهان، قزوین و آذربایجان را داشتند؛ ولی به جهت تلفاتی که بر تاثیر سرایت وبا در ماه بصره (خواسته شهرهای همدان، نهاوند و قم میباشد که عربها آن را ماه بصره میخواندند) به سوی راس کشورایران جنبش کرده و در سال ۹۴ قمری به روستای اَبَرَشّتَجان از نواحی قم رسیده و در آنجا به صورت موقت اقامت کردند. در همین مجال دیلمیان به قم حمله کردند و اشعریان به امداد احاطه محلی آمده و دیلمیان را ناکامی دادند. بعداز این اتفاق بومیان خواهان سکونت اشعریان در قم شدند.[۳۵]
میل به اهل بیت
در اتفاق ها بعداز قتل عثمان، سه مجموعه از اشعریان را میاقتدار بازشناخت: گروهی از اشعریان در حین فتوحات به شام رفته بودند و در نبرد معاویه با امام علی(ع) در سپاه معاویه و طرفدار وی بودند. گروهی از اشعریان نیز در کوفه به رهبری ابو موسی اشعری از علی و عثمان گوشه گرفتند و گروهی دیگر به رهبری صاحب بن عامر به تشیع و طرفداری از علی(ع) رغبت پیدا کردند و همین تیم بعد ها به تشریفات مشهد قم آمدند.[۱۹]
درباره سوابق تشیع این تیم از اشعریان گزارشهای متعددی نیست؛ البته مواقعی نقل گردیدهاست:
یک کدام از گزارشها کمپانی صاحب بن عامر در نزاع صفین در سپاه امام علی(ع) میباشد.[۲۰]
درباره رغبت سائب فرزند صاحب به تشیع نیز روایاتی در منابع گفته شده به عنوان مثال این که هنگام تکان امام علی(ع) برای جنگ با اهل جمل، آن حضرت به ابوموسی اشعری دستور بسیج عموم کوفه را بخشید، ابو موسی که موافق خلا از سائب بن صاحب اشعری مشاوره خواست و سائب اورا به اطاعت از امر امام(ع) سفارش کرد.[۲۱]
دیگر این که: زمانی عبدالله بن فرمان بردار استدلال کوفه از سوی زبیریان، سیره قدمت و عثمان را مبنای حکومت خویش قرار اعطا کرد، سائب بن صاحب اشعری اعتراض کرده و خلال انتقاد سیره عثمان وعمر، اعلامکرد ما صرفا به سیره علی(ع) راضی میشویم.[۲۲]
کمپانی فعال او در قیام مختار[۲۳] که به اسم خونخواهی از اهل بیت بود، مویدی بر حضور او در کارها سیاسی و اجتماعی به اسم اهل بیت میباشد. هنگامی مختار بر اوضاع و احوال کوفه مسلط شد سائب خطبهای خواند و در اولِ آن اظهار کرد: یا این که شیعة آل نبی الله.[۲۴]
او هنگام کشته شدن به دست سپاه زبیریان این دو بیتی را می خواند:
یا این که سائب ابن صاحب و مالک یا این که اشعری (ای سائب پسر صاحب و مالک اشعری)
اشدد علی الدرع کی لا انثنی (زره را بر خودت سفت کن تا به معاند میل پیدا نکنی)
حسبی اینجانب العتره اولاد النبی (از خویشان نبی(ص) فرزندان وی منرا بس میباشد)
حسبی علی و علی و علی.[۲۵] (من را علی و علی و علی بس میباشد)
فرزندان و فرزندان اخوی او نیز بر همین نظریه بودند.
سفر به کشورایران
به نقل کتاب تاریخ قم، درباره انگیزه سفر اشعریان به جمهوری اسلامی ایران سه گزارش وجود داراست:
مطابق بعضی احادیث به جهت سوابق همیاری اشعریان با امام علی(ع) و کمپانی آنها در قیام مختار، حجاج بن یوسف ثقفی دلیل خلیفه بر عراق، بر وی دشوار گرفت. او محمد بن سائب را به آذربایجان تبعید کرد البته محمد در کوفه محو شد، حجاج بر وی دست یافت و به قتل رساند.[۲۶] پس از کشته شدن محمد بن سائب، اشعریان از کوفه بیرون شدند.[۲۷]
برخی احادیث تاریخی، خروج اشعریان از کوفه را به کمپانی آن ها در قیام ضد اموی «عبدالرحمن بن محمد بن اشعث» مربوط دانستهاند. حجاج بعداز باختن ابن اشعث، بر اشعریان خشم گرفت و صرفا سه روز به آن ها مجال بخشید تا کوفه را رخنه نمایند و دستورداد پس از سه روز هر که از آل سائب بن صاحب و مالک را یافتند، بکشند.[۲۸]
قصه دیگری درباره انگیزه کوچ اشعریان به جمهوری اسلامی ایران وجود داراست و آن بدرفتاری احوص اشعری با کشاورزان اهل ایران میباشد که در زمینهای وی شغل میکردند. بر طبق این قصه، حجاج، احوص را در سال ۹۳ق بهاین برهان به زندان افکند و آن گاه اورا به پادرمیانی برادرش عبدالله آزاد کرد. عبدالله که از خشم تصاحب کردن مجدد حجاج بر برادرش می ترسید سفر از کوفه را راهحل فعالیت دانست.
به هر روی، فرزندان سائب از کوفه کوچ کردند، فرزندان سعد بن صاحب و مالک نیز به آن ها پیوستند، اولاد سعد به سوی قم آمده و در آنجا خانه گزیدند،[۲۹] بنابراین آحاد فرزندان صاحب بن عامر به سوی جمهوری اسلامی ایران مسافرت کردند، آن ها و عده ای از خدمتگزاران، تکان نموده و در راءس آنها عبدالله و احوص پسران سعد اشعری بودند،[۳۰] بعداز مدتی اقوام و خاندان اشعریان به قم سفر کردند.[۳۱][۳۲]
برهان گزینش قم
در باره چرایی سکونت اشعریان در قم، آورده شده قم را جدشان صاحب و مالک بن عامر فتح کرده بود و با عموم این حوزه خلق و خوی نیکی داشته و حتی اشرار طبرستان و دیلم را از آن حیطه دفع کرده بود.[۳۳] او زمانی به کوفه رجوع و برگشت، جریان دیلیمان و اهل یک محل طخرود را با فرزندان خویش دربین گذاشت، همین فرمان سبب ساز عزیمت آن ها بدین نواحی شد و گزینه استقبال عموم این شهر نیز قرار گرفتند.[۳۴]
مبتنی بر بعضا گزارشها مقصد اشعریان قم عدم وجود و اشعریان قصد هجرت به بخش ها دیگر مثلا اصفهان، قزوین و آذربایجان را داشتند؛ ولی به جهت تلفاتی که بر تاثیر سرایت وبا در ماه بصره (خواسته شهرهای همدان، نهاوند و قم میباشد که عربها آن را ماه بصره میخواندند) به سوی راس کشورایران جنبش کرده و در سال ۹۴ قمری به روستای اَبَرَشّتَجان از نواحی قم رسیده و در آنجا به صورت موقت اقامت کردند. در همین مجال دیلمیان به قم حمله کردند و اشعریان به امداد احاطه محلی آمده و دیلمیان را ناکامی دادند. بعداز این اتفاق بومیان خواهان سکونت اشعریان در قم شدند.[۳۵]
ویژگیهای یک مجموعه تشریفاتی حرفهای چیست؟