مجله خبری تشریفات

ذهن ها کمونیستی در عراق و واکنش حوزه نجف

در سال‌هایی که پرورش و تبلیغ اذهان کمونیستی فی مابین جوان ها عراقی چندان بود که حتی دامن طلاب و فرزندان علما را نیز گرفته بود، این فرمان سبب ساز نگرانی بزرگان حوزه علمیه نجف شد و تقابل با این تبلیغات در کانون اعتنا آنها قرار گرفت. تأسیس مؤسسات علمی و تربیتی در سطح های متعدد در شهرهای عراق به سفارش و فرمان آیت اللّه سیدمحسن حکیم برای مثال اقدامات فرهنگی در قبال این جریان بود.[۵۵] آیت اللّه شهید سید محمدباقر صدر نیز با تألیف کتاب‌هایی زیرا فلسفتُنا و اقتصادُنا و البنک اللّارَبَاو همین رسالت را خاطر نشان تشریفات مشهد نمود.

اقدامات سیاسی
شغل حوزه علمیه نجف به عرصه دانش و علم محصور نماند و به ویژه از زمان قاجار، به صورت جدّی به صحنه سیاست کشیده شد. در آن زمان، دنیای اسلام با دو پدیده استعمار و استبداد مواجه بود و حوزه علمیه نجف تحت عنوان مطرح ترین راءس علمی تشیع، با رویکردی شرعی، به آن‌ها برخورد نشانه اعطا کرد. این برخورد‌ها بیش تر از کلیه به تحولات جمهوری اسلامی ایران و عراق بود.

پیکار‌های جمهوری اسلامی ایران و روس
مبارزه‌های کشور ایران و روس از آخر و عاقبت سازترین رخدادهای زمان قاجار در طی فتحعلی فرمان روا (حک : ۱۲۱۲ـ۱۲۵۰ق) بود و مقامات دربار کشور‌ایران در بحبوحه عصر ابتدا پیکار برای رویارویی با روسیه به علما متوسل شدند که به صدور حکم جهاد به وسیله روحانی جعفر کشف کننده الغطاء و بقیه علمای نجف و کربلا انجامید.[۵۶] او حتی‌در توجیه جهاد طی نوشته‌ای مبادرت مجتهدان به جهاد دفاعی را واجب شمرد و تحت عنوان نایب ائمه معصومین(ع) به فتحعلی فرمان روا اجازه بخشید از وجوه شرعیه برای تأمین هزینه های نزاع استعمال نماید. کتاب غایة المراد فی أحکام الجهاد وی هم برای ترغیب عموم به تامین از مرز و بوم خویش و به خواهش عباس میرزا قاجار نوشته شد.[۵۷] علمای حوزه نجف همگام با علمای بقیه منطقهها در کشاندن عموم به جهاد با روس‌ها و استارت مبارزه دوم برای آزادسازی مرز و بوم‌های اشغالی فعال بودند و حتی حکم جهاد نیز صادر کردند؛[۵۸] هرچند این مرحله از مبارزه نیز سرنوشتی جز باخت موازی روس‌ها نیافت.[۵۹]

تحریم تنباکو
ماجرای تحریم تنباکو نیز مثال‌ای دیگر از حضور حوزه نجف در قضایای سیاسی کشور‌ایران بود؛ هرچند رهبری این مبادرت اصلی را مرجع علی الاطلاق آن مجال، میرزا حسن شیرازی ـ که در آن مجال در سامرا مقیم بودـ برعهده داشت.

نهضت مشروطه
نقط ی اوج حضور سیاسی حوزه نجف در نهضت مشروطه میباشد. پایه عمل‌های سیاسی نجف دراین مورد، سه بدن از مراجع والا بودند: حاج میرزاحسین خلیلی تهرانی، ملا عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی[۶۰] نوشته‌های اینان به طور اعلامیه، فتوا، طومار، تلگرام و رساله‌های خرد و تعالی در دسترس عموم قرار می‌گرفت.[۶۱] این سه، اول توشه همگام با بقیه معترضان به حکومت قاجار برضد سیاست‌های سوء امین السلطان، صدراعظم مظفرالدین پادشاه، اعلامیه مشترک دادند[۶۲] و درپی هجرت کبرای علمای طهران و تحصن توده‌ای از عموم در سفارت انگلیس، طی طومار‌ای به پاد شاه خواهان بازگرداندن علما به طهران شدند[۶۳] و در فرآیند آنگاه نیز از نهضت مشروطه تامین کردند. بعداز جلوس محمدعلی فرمان روا بر تخت سلطنت و بروز اختلاف معروف مشروعه و مشروطه، موضع‌ها این سه فقید و مرجع حوزه نجف تماما در تأیید مشروطه بود و مخالفت با آن را کاری ناصواب می‌شمردند.[۶۴]

ذهن ها کمونیستی در عراق و واکنش حوزه نجف

در سال‌هایی که پرورش و تبلیغ اذهان کمونیستی فی مابین جوان ها عراقی چندان بود که حتی دامن طلاب و فرزندان علما را نیز گرفته بود، این فرمان سبب ساز نگرانی بزرگان حوزه علمیه نجف شد و تقابل با این تبلیغات در کانون اعتنا آنها قرار گرفت. تأسیس مؤسسات علمی و تربیتی در سطح های متعدد در شهرهای عراق به سفارش و فرمان آیت اللّه سیدمحسن حکیم برای مثال اقدامات فرهنگی در قبال این جریان بود.[۵۵] آیت اللّه شهید سید محمدباقر صدر نیز با تألیف کتاب‌هایی زیرا فلسفتُنا و اقتصادُنا و البنک اللّارَبَاو همین رسالت را خاطر نشان تشریفات مشهد نمود.

اقدامات سیاسی
شغل حوزه علمیه نجف به عرصه دانش و علم محصور نماند و به ویژه از زمان قاجار، به صورت جدّی به صحنه سیاست کشیده شد. در آن زمان، دنیای اسلام با دو پدیده استعمار و استبداد مواجه بود و حوزه علمیه نجف تحت عنوان مطرح ترین راءس علمی تشیع، با رویکردی شرعی، به آن‌ها برخورد نشانه اعطا کرد. این برخورد‌ها بیش تر از کلیه به تحولات جمهوری اسلامی ایران و عراق بود.

پیکار‌های جمهوری اسلامی ایران و روس
مبارزه‌های کشور ایران و روس از آخر و عاقبت سازترین رخدادهای زمان قاجار در طی فتحعلی فرمان روا (حک : ۱۲۱۲ـ۱۲۵۰ق) بود و مقامات دربار کشور‌ایران در بحبوحه عصر ابتدا پیکار برای رویارویی با روسیه به علما متوسل شدند که به صدور حکم جهاد به وسیله روحانی جعفر کشف کننده الغطاء و بقیه علمای نجف و کربلا انجامید.[۵۶] او حتی‌در توجیه جهاد طی نوشته‌ای مبادرت مجتهدان به جهاد دفاعی را واجب شمرد و تحت عنوان نایب ائمه معصومین(ع) به فتحعلی فرمان روا اجازه بخشید از وجوه شرعیه برای تأمین هزینه های نزاع استعمال نماید. کتاب غایة المراد فی أحکام الجهاد وی هم برای ترغیب عموم به تامین از مرز و بوم خویش و به خواهش عباس میرزا قاجار نوشته شد.[۵۷] علمای حوزه نجف همگام با علمای بقیه منطقهها در کشاندن عموم به جهاد با روس‌ها و استارت مبارزه دوم برای آزادسازی مرز و بوم‌های اشغالی فعال بودند و حتی حکم جهاد نیز صادر کردند؛[۵۸] هرچند این مرحله از مبارزه نیز سرنوشتی جز باخت موازی روس‌ها نیافت.[۵۹]

تحریم تنباکو
ماجرای تحریم تنباکو نیز مثال‌ای دیگر از حضور حوزه نجف در قضایای سیاسی کشور‌ایران بود؛ هرچند رهبری این مبادرت اصلی را مرجع علی الاطلاق آن مجال، میرزا حسن شیرازی ـ که در آن مجال در سامرا مقیم بودـ برعهده داشت.

نهضت مشروطه
نقط ی اوج حضور سیاسی حوزه نجف در نهضت مشروطه میباشد. پایه عمل‌های سیاسی نجف دراین مورد، سه بدن از مراجع والا بودند: حاج میرزاحسین خلیلی تهرانی، ملا عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی[۶۰] نوشته‌های اینان به طور اعلامیه، فتوا، طومار، تلگرام و رساله‌های خرد و تعالی در دسترس عموم قرار می‌گرفت.[۶۱] این سه، اول توشه همگام با بقیه معترضان به حکومت قاجار برضد سیاست‌های سوء امین السلطان، صدراعظم مظفرالدین پادشاه، اعلامیه مشترک دادند[۶۲] و درپی هجرت کبرای علمای طهران و تحصن توده‌ای از عموم در سفارت انگلیس، طی طومار‌ای به پاد شاه خواهان بازگرداندن علما به طهران شدند[۶۳] و در فرآیند آنگاه نیز از نهضت مشروطه تامین کردند. بعداز جلوس محمدعلی فرمان روا بر تخت سلطنت و بروز اختلاف معروف مشروعه و مشروطه، موضع‌ها این سه فقید و مرجع حوزه نجف تماما در تأیید مشروطه بود و مخالفت با آن را کاری ناصواب می‌شمردند.[۶۴]